Archeologie

Is het VOC-schip de Schoonhoven met die 30.000 zilverstukken aan boord dan toch gevonden?

Archeologen inspecteren stukken wrakhout van een schip op het Portugese strand. Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências
Archeologen inspecteren stukken wrakhout van een schip op het Portugese strand.Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências

Het is niet meer dan wat wrakhout, dat is aangetroffen bij de kust van het Portugese plaatsje Melides. Maar archeologen hopen dat die toebehoorden aan het VOC-schip Schoonhoven. Van de zilverschat aan boord ontbreekt nog elk spoor.

Intensief speurwerk door Nederlandse en Portugese archeologen met de modernste apparatuur leverde tot dusverre niets op, maar een oplettende strandwandelaar heeft onlangs wellicht restanten gevonden van het jacht de ‘Schoonhoven’, een VOC-schip dat op 23 januari 1626 verging op een zandbank voor de Portugese kust.

Interessant is het verhaal erachter hoe dan ook. Van de ongeveer tweehonderd mannen aan boord overleefden er 26, vertelt de Portugese archeoloog Alexandre Monteiro. Ze werden opgemerkt door een officier, die in deze verlaten streek met dertig mannen hout kapte voor de Spaans-Portugese vloot. Monteiro: “Op dat moment was Portugal onderdeel van Spanje, waarmee Nederland in oorlog was. De Hollanders werden opgepakt als vijanden, en verdwenen in de gevangenis in Lissabon. Voor hoelang is onbekend, maar de verslagen van hun verhoren zijn bewaard gebleven.”

Speurtocht

Of de gevonden rompdelen inderdaad toebehoren aan de Schoonhoven, is nog de vraag, relativeert Martijn Manders, hoofd van het Maritiem Programma Internationaal bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De Rijksdienst was medefinancier van de in 2014 begonnen speurtocht naar het schip.

Manders: “Iedereen wil natuurlijk heel graag dat de Schoonhoven nu gevonden is, al was het maar omdat het tot de verbeelding sprekende hoeveelheden zilver aan boord had.”

null Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências
Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências

De Schoonhoven vertrok in december 1625 vanuit Texel naar Batavia. In een hevige storm kapseisde het in de baai van het huidige plaatsje Melides, veertig kilometer onder Lissabon. In Nederlandse archieven is niet heel veel over het VOC-schip en zijn noodlottige tocht te vinden. Wel is bekend dat de Schoonhoven voor de derde keer onderweg was naar de Oost, en dat het 30.000 zilverstukken aan boord moet hebben gehad.

Het schip was toegerust met zestien kanonnen

Manders: “Dat zilvergeld was bedoeld om de handelsmachine in Azië te kunnen laten draaien en vanuit Nederlands-Indië de handel op gang te brengen. China was zeer geïnteresseerd in zilver. De Nederlanders hadden voet op Formosa (Taiwan) gezet om vandaar de Chinese markt te kunnen bereiken. Het werd ook gebruikt om bijvoorbeeld in Kaap de Goede Hoop proviand in te slaan, of om reparaties uit te laten voeren. Het was niet ongebruikelijk om zoveel geld mee te nemen, vaak in kisten die werden vastgespijkerd op de vloer van de kapiteinshut.”

Ook is bekend dat de Schoonhoven was toegerust met zestien kanonnen. De archeologen hebben de zeebodem vooral naar ijzer afgespeurd met detectoren. “Maar het blijft zoeken naar een naald in een hooiberg”, legt Manders uit. Gezocht is in een gebied van ongeveer zestig vierkante kilometer, waar het schip volgens de overgeleverde bronnen ongeveer aan de grond moet zijn gelopen. Delen van het schip kunnen verspreid zijn door getijdenwerking en schuivende zandlagen. Manders: “En als de kanonnen zijn weggeroest, wordt het moeilijk ze te detecteren. Veel ijzer kwam er bij de bouw ook niet aan te pas: de planken werden met houten pennen op de spanten bevestigd.”

Is dit de boeg van VOC-jacht Schoonhoven? Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências
Is dit de boeg van VOC-jacht Schoonhoven?Beeld Instituto de Arqueologia e Paleociências

De boegdelen die vorige maand zijn aangetroffen, kwamen bloot te liggen na een storm. Uit de foto’s maakt Manders op grond van de houtsoort en bevestiging voorzichtig op dat het inderdaad zou kunnen gaan om een schip van Noord-Europese bouw. Dat zóu dan de Schoonhoven kunnen zijn. “Maar nu is het wachten op de uitslag van het jaarringenonderzoek, dat duidelijk moet maken wanneer het schip is gebouwd, en waar het hout vandaan komt. Eventueel kunnen we daarna wat extra financiering beschikbaar stellen voor nog meer onderzoek ter plekke.”

Lees ook:

Ooit was dit schip de motor van de Nederlandse economie

In de Finse Golf is een bijna volledig intact historisch fluitschip ontdekt. Maar hoe krijg je het boven water?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden