Nieuws Homo sapiens

Homo sapiens kwam via Griekenland - veel eerder dan gedacht - Europa binnen

Het fossiele deel van de schedel ‘Apidima 2' (rechts) en de reconstructie van het achterhoofd, dat typerend is voor Homo sapiens. Beeld Nature

De moderne mens zette in Griekenland voet op Europese bodem, en veel eerder dan gedacht: meer dan 200.000 jaar geleden al.

Het is niet meer dan een stuk van een schedel, opgegraven in het Griekse Apidima, maar een virtuele reconstructie van de hele schedel laat zien dat het achterhoofd rond moet zijn geweest. Een onmiskenbare trek van Homo sapiens, de moderne mens.

Met die conclusie, die vandaag verschijnt in vakblad Nature, geeft een Duits-Griekse ploeg wetenschappers een heel nieuwe draai aan de geschiedenis van de mens in Europa. De schedel waarmee ze dat doen is bepaald geen nieuwe vondst: hij dook veertig jaar geleden al op in het grottencomplex van Apidima, samen met nog een andere schedel. 

Beide schedels werd destijds toegeschreven aan Neanderthalers, een doodlopende tak van de mensheid. De fossiele resten zouden hebben toebehoord aan Neanderthalers die zo'n 160.000 jaar geleden leefden in wat nu Griekenland heet. Klopt niet, blijkt uit dit nieuwe onderzoek: een van die schedels is veel ouder, minstens 210.000 jaar. Bovendien heeft hij op de romp gestaan van een Homo sapiens, niet van een Neanderthaler. 

Het is een vergaande conclusie op basis van een stuk hersenpan - er is aanvullend onderzoek nodig, zegt de commentator van Nature - maar als de conclusie standhoudt is deze Griek de oudste Homo sapiens tot nu toe gevonden buiten Afrika. De alleroudste fossielen van de moderne mens werden opgegraven in Marokko en zijn 315.000 jaar oud. Dat de moderne mens op dat continent is geboren lijdt geen twijfel. Hij is vanuit Afrika naar de andere werelddelen getrokken, richting Europa waarschijnlijk door het Midden-Oosten. Maar de oudste resten die daar tot nu toe zijn gevonden dateren van zo'n 180.000 jaar geleden. De nu ontmaskerde Griek is nog wat ouder.

Misschien was hij de eerste op Europese bodem, maar een blijvertje was deze Homo sapiens niet. Het Europese continent werd toen bevolkt door Neanderthalers, neven van H. sapiens. En die hebben het, ook in Griekenland, nog heel lang voor het zeggen gehad. Er zijn vele fossiele resten die dat bevestigen. 

Het is een stuivertje wisselen geweest van de verschillende takken van de mensheid, vermoeden de onderzoekers. En de eerste Homo sapiens die zich in Europa meldde is er door de Neanderthalers al snel weer uitgewerkt. Het laat zien dat H. sapiens niet in één zegerijke tocht vanuit Afrika andere delen van de wereld heeft veroverd, zeggen de onderzoekers; er zijn vele emigratiepogingen geweest, en die waren lang niet allemaal succesvol. 

Homo sapiens zou uiteindelijk Europa wel veroveren, maar die verovering begon pas zo'n 40.000 jaar geleden; dat is 1700 eeuwen na zijn eerste stap op Griekse bodem. Toen pas wist H. sapiens de Neanderthaler te verdringen; die laatste heeft nog wel wat genen achtergelaten in de moderne mens - enige vermenging is er geweest - maar directe nakomelingen heeft de Neanderthaler niet. 

Lees ook:

Op haar 22ste is Laura al een vermaarde Homo sapiens-kenner

Laura van Holstein is 22 en nu al een vermaard evolutie-kenner. ‘Bij alles denk ik: Wat zegt dit over waar de mens vandaan komt?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden