Column Jan Beuving

Hoe zouden ze de aarde op planeet TOI 700 d noemen?

Ruimtevaartorganisatie ­Nasa maakte deze week bekend dat hun satelliet TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) een exoplaneet (een planeet buiten ons zonnestelsel) met de omvang van de aarde ontdekt heeft. Dat was vooral nieuws, omdat die op een dusdanige afstand van haar ster staat, dat deze exoplaneet zich in de ‘leefbare zone’ bevindt – er zou dus leven mogelijk zijn. In Trouw las ik er geen bericht over – behalve op de wetenschapspagina heb ik voor de zekerheid ook bij buitenland gekeken. (De vraag is ­natuurlijk of een planeet buiten ons eigen zonnestelsel nog als buitenland te typeren is – het is natuurlijk eerder buitenaards, en dat is geen rubriek in deze krant. Of had ik dan bij Religie & Filosofie moeten zoeken?)

De naam van de exoplaneet is ‘TOI 700 d’. Geen heel handige roepnaam, als je het mij vraagt. Wel intrigerend. Hoe komt zo’n naam tot stand? Welnu, daar is een commissie voor: de IAU Executive Committee Working Group Public Naming of Planets and Planetary Satellites. IAU staat voor International Astronomical Union – die dus blijkbaar ook voor astronomisch lange namen garant staat.

Exoplaneten worden door de naamgevingscommisie van de IAU meestal genoemd naar de ster waar ze omheen draaien. In dit geval is dat TOI 700. De T van TOI staat voor TESS, de satelliet die de ster ontdekte. De O en I komen van Object of Interest. Ik had wat moeite om de verklaring voor de 700 te vinden. Gelukkig hielp Steven Rieder, sterrenkundige aan de Universiteit van Exeter, me een handje. Er is een enorme lijst met TOI’s (correcter zou zijn om TOsI te schrijven), die begint te tellen bij 101. Die ster TOI 700 was stomtoevallig precies het zeshonderdste interessante object dat een TOI-nummer kreeg.

De aarde zou dan ‘ZON d’ moeten zijn

De d van TOI 700 d heeft ook een duidelijke betekenis. Het is de opvolger van TOI 700 b en TOI 700 c – dat zijn eveneens twee exoplaneten die om TOI 700 draaien. De letters worden gebruikt vanaf b, omdat de a gereserveerd blijft voor de ster zelf. Dat er onderkasten worden gebruikt voor deze exoplaneten, en geen hoofdletters, is omdat de hoofdletters gereserveerd zijn voor eventuele naburige sterren in hetzelfde stelsel.

Omdat Mercurius en Venus nog dichter bij de zon staan, zou je volgens dit systeem de Aarde ‘ZON d’ kunnen noemen: de derde planeet vanaf de zon. Of het toeval is dat dit de eerste letters van ‘zondeval’ zijn, laat ik aan u. Overigens worden de letters gebruikt in volgorde van ontdekking, en is de afstand tot de ster alleen bepalend, als de planeten tegelijk ontdekt worden. De mens had de aarde natuurlijk eerder ontdekt dan Mercurius en Venus, dus dan zou het ‘ZON b’ moeten zijn. Maar de eerste beschrijvingen van Mercurius en Venus dateren nog uit de tijd van het geocentrische wereldbeeld. Toen we erachter kwamen dat niet de aarde maar de zon het stralende middelpunt was, waren ze alledrie al bekend.

Als er leven is op TOI 700 d, is in elk geval zeker dat niet alles om ons draait. De vraag is natuurlijk of zij ons ook al ontdekt hebben, en wat voor systematische of exotische naam ze daar aan de aarde hebben gegeven. Misschien is er op TOI 700 d ook iemand die het uitlegt in de plaatselijke (of beter gezegd: exoplanetelijkse) krant.

PS

In mijn laatste column van 2019 riep ik op staartdelingen met de taal te maken, met rest. Diverse lezers zonden bijdrages in. Enkele voorbeelden: Adri Altink zag dat je CLUBVERBAND kunt delen door SPELER, met als rest VER. Zowel CLUB als BAND bestaat namelijk uit meerdere spelers. Saskia van der Toorn constateerde dat FILERIJDEN gedeeld door AUTO een DEN oplevert, omdat FILE en RIJ beide uit auto’s kunnen bestaan. Bovendien is dat erg klimaatneutraal. Finn Dubbelboer vond dat je NOTENKRAKERSSUITE kunt delen door NOOT, dat als meervoud NOTEN en SUITE heeft, waarna de KRAKERS overblijven. Eveneens zag hij in dat LIEFDESVUUR gedeeld door VLAM geen rest heeft, omdat zowel LIEFDES als VUUR meerdere vlammen zijn. De elastiekjes om haar in staartjes te delen gaan naar hem!

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden