Motvatie

Hoe motiveer je werknemers het beste: met een geldbonus of met complimenten?

Beeld Ilse van Kraaij

Houdt geld ons gemotiveerd in ons werk? Nauwelijks, weet de Israëlisch-Amerikaanse onderzoeker Dan Ariely. Hij verwacht meer van zingeving en het Ikea-effect. Valkuil: wat je zelf maakt, vind je zelf vaak onovertroffen.

Hoe motiveer je werknemers het beste: met een geldbonus of met complimenten? Hoogleraar psychologie en gedragseconomie Dan Ariely aan de Amerikaanse Duke University onderzocht het en vond een verrassend resultaat. Tijdens een experiment verdeelde hij werknemers van het bedrijf Intel in meerdere groepen. Een team kreeg extra geld als ze meer computerchips maakten. Dat had effect. Die dag werd extra hard gewerkt, maar de dagen daarna kwam er juist veel minder werk uit hun handen.

De groep die over een langere periode het beste presteerde, kreeg geen extra geld, maar een compliment van de baas. Ook de dagen daarna bleven zij het beter doen dan gemiddeld. “Dit laat zien dat motivatie niet zozeer om geld draait”, zegt Ariely. “Werknemers willen werken waar ze gewaardeerd worden en ­autonomie krijgen van het bedrijf.”

Lego-bouwwerken

Het is desastreus voor je motivatie als je denkt dat je werk zinloos is. Dat ontdekte de onderzoeker bij een proef met Lego-steentjes. De proefpersonen moesten een figuurtje in elkaar zetten en kregen daarvoor elke keer een beloning. In de ene groep bleven de figuurtjes heel, bij een andere groep werden de bouwwerkjes meteen weer afgebroken terwijl de proefpersonen met de volgende opdracht bezig waren. In de eerste groep werd veel langer doorgebouwd dan in de tweede. Werk dat zinloos aanvoelt wil je niet doen, ook al word je ­ervoor betaald.

Deze en vele andere interessante onderzoeken passeren de revue in zijn pas verschenen boek ‘Motivatie’. Ariely is internationaal een toonaangevende wetenschapper op het gebied van onze drijfveren. “We proberen onszelf en anderen, zoals onze kinderen, dagelijks te motiveren om van alles en nog wat te doen. Maar het blijft mysterieus hoe het nu precies werkt en daarom fascineert het mij. Het is als een doolhof.” Het boek geeft dan ook geen toverformule voor motivatie, wel een groot aantal inzichten.

Dan Ariely

De beloning hoeft niet altijd een duidelijk geluksgevoel te veroorzaken, legt Ariely uit aan de hand van een voorbeeld uit zijn eigen leven. Hij werd jaren geleden gebeld door de moeder van Bill, een jongen die met ernstige brandwonden in het ziekenhuis lag. Zij wist dat de wetenschapper als kind ook ernstig verbrand was en daar tot op de dag van vandaag last van heeft. Hij liep over 70 procent van zijn lichaam derdegraads brandwonden op na een explosie.

Geluk of zingeving

Het bezoek aan Bill bracht nare herinneringen naar boven bij Ariely, waar hij liever niet meer aan wilde denken. Toch deed hij het. “Ik vond het heel moeilijk. Ik herinnerde me vooral dat ik me in het ziekenhuis hulpeloos voelde”, zegt hij. Bijvoorbeeld als het verband werd verwisseld, wat erg veel pijn deed.” Door die ervaring kon de wetenschapper Bill beter helpen.

Maar waarom hielp Ariely de jongen? Het leverde hem vooral veel nare gevoelens op, dus dat kon de motivatie niet zijn. “Door Bill te helpen kregen die akelige ervaringen wel meer waarde”, zegt hij. Ariely kon nu iemand ondersteunen en iets goeds doen met die narigheid. “Er is een groot verschil tussen geluk en zingeving”, concludeert de wetenschapper. En geluk is dus niet altijd onze enige drijfveer om iets te doen, je kunt ook iemand helpen omdat je het idee hebt dat het zin heeft.

Beeld Ilse van Kraaij

Ariely gebruikt meer voorbeelden uit zijn persoonlijke leven om zijn onderzoek naar motivatie te onderstrepen. Zo bood hij een paar jaar geleden zijn huis te koop aan. Samen met zijn vrouw had hij het huis gerenoveerd en de meeste muren weggebroken. Ze vonden zo’n grote open ruimte erg mooi. De verkoop verliep echter moeizaam. De makelaar opperde om meer muren te plaatsen, omdat veel kijkers niet wisten wat ze met het huis moesten. Ariely vond het belachelijk, maar besloot toch te luisteren. De eerste kijkers na de aanpassing kochten het huis meteen.

Origami-figuurtjes vouwen

“Dit voorbeeld laat zien hoe we dingen die we zelf maken of hebben bedacht vaak overwaarderen. Als we zelf dingen maken zijn we heel gemotiveerd, maar de valkuil is dat we er te veel waarde aan hechten en dat zien anderen er niet aan af.” Hij onderzocht het ook wetenschappelijk. Ariely liet proefpersonen origami-figuurtjes vouwen. Na afloop moesten ze bedenken wat het maximumbedrag was dat ze er zelf voor zouden betalen. Vervolgens was er een groep kopers die dezelfde gevouwen figuurtjes bekeek en moest zeggen hoeveel die ze waard vond. De vouwers waren bereid vijf keer meer te betalen voor de creaties dan de kopers.

Dit verschil wordt wel het Ikea-effect genoemd. Iets krijgt meer waarde als je er moeite voor hebt gedaan. Net als bij het in elkaar zetten van Ikea-meubels. Dat is vaak een rotklus, maar na afloop ben je wel tevreden als het gelukt is. “Met deze kennis moet je je voordeel doen. Het laat zien dat we vaak plezier beleven aan dingen maken. Daarom kook ik graag uitgebreid en maak ik ook mijn eigen meubels. Maar het heeft ook een keerzijde, we moeten ons wel bewust zijn van het overwaarderen. Anderen ervaren die voldoening niet.”

Soms is het juist heel simpel en werkt een duidelijke beloning prima om uit je luie stoel te komen. Ariely doet het zelf ook: “Ik heb ook niet altijd evenveel zin om naar de sportschool te gaan. Ik kijk sinds kort de geweldige tv-serie ‘Breaking Bad’, maar dat mag alleen als ik in de gym fiets of hardloop. Zo beloon ik mezelf en ga ik vaker en met meer plezier naar de sportschool.”

Dan Ariely
‘Motivatie. Ontdek de verrassende logica achter onze persoonlijke drijfveren’
Maven Publishing, 128 blz., € 19,99

Lees ook:

Niet elke baan hoeft een roeping te zijn

Voelt u zich een loser omdat u gewoon best tevreden bent met uw werk? Freelancer Dana Ploeger onderzocht hoe werken voor ‘brood op de plank’ veranderde in een permanente zoektocht naar ‘passie’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden