Recensie 'Hoe dan?'

Hoe je inbrekers weert? Met een slotgracht vol lava

In ‘Hoe dan?’ stort natuurkundige Randall Munroe zich op alledaagse problemen, met zijn stokpoppetjes en zijn voorliefde voor bizarre oplossingen.

‘Ik vind het echt geweldig dat we aan de natuurkunde belachelijke vragen kunnen voorleggen als: wat zou het benzineverbruik van mijn huis op de snelweg zijn, en dat de natuurkunde dan antwoord moet geven”, schrijft Randall Munroe in zijn nieuwste boek ‘Hoe dan?’.

Het zou goed kunnen dat Munroe’s naam niet bij iedereen een belletje doet rinkelen, maar u bent zijn werk vrijwel zeker ooit tegengekomen, ook in deze krant. De stokpoppetjes van zijn webstrip XKCD zwerven al sinds 2005 over het internet, zij het vooral die hoeken van het internet waar het over wetenschap, technologie en informatica gaat. Inmiddels zijn er tal van Munroe-fanaten.

Absurd hypothetische vragen

Zijn boek ‘Wat als?’ werd vijf jaar ­geleden wereldwijd en in Nederland een bestseller. Het was een bundeling van ‘Serieuze antwoorden op absurd hypothetische vragen’, zoals de ondertitel al zei. Hoeveel machinegeweren moet je aan elkaar vastknopen om een jet pack te bouwen? Hoeveel legoblokjes heb je nodig om een brug van New York naar Engeland te bouwen? Wat zou er gebeuren als je het periodiek systeem der elementen zou nabouwen van kleine blokjes van de elementen?

 Munroe, natuurkundige en voormalig programmeur bij de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, deed het rekenwerk uit de losse pols, of liet computersimulaties lopen, tot hij een antwoord had. Als een antwoord op een vraag saai was (Wat gebeurt er als iedereen op aarde met een laserpen naar de maan schijnt? Antwoord: niks), dan ging hij op de ingeslagen weg voort tot het wel leuk werd (Wat als we iedereen in plaats van een laserpen zo’n laserkanon geven waarmee je raketten uit de lucht kan schieten?).

10 miljoen waterkokers

Om een rivier over te steken kun je een brug bouwen of een luchtballon pakken, maar je kunt ook de toestand van de rivier veranderen. Bijvoorbeeld door zijn water te veranderen in waterdamp. Simpel, laat Randall Munroe zien: voor een flinke rivier heb je maar 10 miljoen waterkokers nodig. Als je die bij elkaar zet heb je een cirkel van 3 kilometer in doorsnee, en daarin kan de hele waterstroom worden omgezet in damp. Die damp stijgt op en komt verderop als regen weer naar beneden, waarna de rivier zijn weg vervolgt. Onder de dampboog kun je droog oversteken. Opgelost. Alleen heb je voor deze oplossing het stroomverbruik van het halve land nodig.

Met dezelfde aanpak gaat Munroe in ‘Hoe dan?’ allerlei alledaagse problemen te lijf. Problemen waarvoor over het algemeen prima, efficiënte oplossingen bestaan. De meeste mensen verhuizen wel eens in hun leven, en weten dat er slimmere manieren zijn om dat te doen dan om je hele huis met spullen en al integraal op een dieplader te zetten, en ermee te gaan rijden. Maar stel dat je het wel zo zou doen. Dan blijkt je huis ongeveer 2,5 op één te rijden, ­afhankelijk van het ontwerp en de snelheid, zo kunnen we nalezen.

Ben je eenmaal verhuisd, dan is het goed denkbaar dat je inbrekers uit de buurt wilt houden. Dat kun je doen met een slotgracht van gesmolten lava rond het huis. Munroe legt uit welk gesteente je het best kunt nemen, wat het ­ongeveer kost om die gesmolten te houden (tienduizenden euro’s per dag, ­helaas) en dat je vooral niet moet vergeten om je huis zelf grondig te koelen.

Begrip voor de wetenschap

Als je op het vliegveld ontdekt dat de batterij van je telefoon bijna leeg is, zijn er meerdere oplossingen. Als je een kleine waterkrachtcentrale bouwt met het water uit de kraan op de wc, levert dat genoeg vermogen om meerdere ­telefoons of zelfs een laptopje op te ­laden. Maar je zou ook de beweging van een roltrap kunnen omzetten in elektriciteit: ‘Roltrappen zijn per slot van rekening gewoon grote watervallen.’

Dat je op vliegvelden ook gewoon een oplader kunt kopen, is niet het punt hier. Want, zegt de flaptekst van het boek, ‘voor elke taak bestaat er een juiste aanpak, een verkeerde aanpak en een aanpak die zo ontzettend bizar is dat niemand er ook maar over peinst om hem te gebruiken’. En juist door die meest bizarre opties te verkennen, krijg je meer begrip voor de wetenschap en technologie die achter het dagelijks ­leven schuilgaan.

Bouw een simpele waterturbine

Je komt op het vliegveld en je telefoon blijkt leeg. Wat te doen? Pak niet het stopcontact waar de machine aan hangt die alle vliegtuigen in de lucht houdt, adviseert Randall Munroe. Wees creatief: ga naar het toilet, draai de kraan boven de wasbak open en bouw een simpele waterturbine, die de waterkracht omzet in stroom. De kracht van een enkele waterstraal blijkt genoeg voor tientallen telefoons en zelfs een laptop. Of bouw een schoeprad dat uit de beweging van een roltrap elektriciteit wint. Munroe laat zien waarom je daarvoor een roltrap moet nemen die van beneden naar boven gaat en niet andersom.

Ondertussen wordt ook duidelijk dat Munroe een maatje groter is geworden dan de twintiger die in het vorige ­decennium stripjes over programmeertalen maakte. In het hoofdstuk over noodlandingen, waarin vragen aan bod komen, zoals ‘Kun je met een vliegtuig landen op een duikboot?’ en ‘Hoe land je met een spaceshuttle midden in een grote stad?’ kan hij zijn vragen kwijt bij de Canadese astronout Chris Hadfield. Blijkbaar gaat er op spaceshuttlevluchten een boek mee met alle landingsbanen ter wereld die lang genoeg zijn om een noodlanding op te maken.

Als de auteur zich afvraagt met welke sportartikelen je het beste drones uit de lucht kan halen (pijl en boog, maar basketballen doen het nog verrassend goed), baseert hij zich op sportstatistieken en filmpjes. Alleen bleek er geen goede informatie over tennis te vinden. Tennisprofs mikken namelijk doorgaans op de tennisbaan, en niet in de lucht. Wat doe je dan? Munroe nam contact op met tenniskoningin Serena Williams. Dat werd een voltreffer.

Geweldig leuk boek

De Nederlandse versie van Munroe’s boek, die nu in de winkel ligt, is helaas niet vlekkeloos. ‘Centrum van de zwaartekracht’ is weliswaar de letterlijke vertaling van ‘center of gravity’, maar in het Nederlands gebruiken we daar het woord ‘zwaartepunt’ voor. Een ‘kettle’ kan zowel een ketel als een elektrische waterkoker zijn, maar die twee woorden zijn in het Nederlands niet synoniem.

Het zijn kleinigheidjes, die ongetwijfeld worden opgelost in de volgende druk. En die zal er zeker komen, want Munroe’s speelse benadering van de natuurwetenschappen, gecombineerd met zijn beroemde stokpoppetjes, maken van ‘Hoe dan?’ een geweldig leuk boek. Enige kritiekpunt is misschien dat het meer van hetzelfde is. Maar ja, dat is precies wat de wereld wilde van Munroe.

Schakel de drone-bestuurder uit

Er hangt een irritante drone boven je hoofd. Die wil je uit de lucht halen. Kun je allerlei wapentuig voor krijgen. Maar, zegt Randall Munroe, je kunt er ook een sport van maken. Er zijn allerlei sporten die dingen door de lucht laten vliegen, van voetbal tot ijshockey. Munroe slaat aan het rekenen om te zien welke sport het meest doeltreffend zou zijn. En hij weet Serena Williams te strikken voor een echte veldproef. De tennisster weet met drie services de drone van haar man Alexis uit de lucht te halen. Een indrukwekkende prestatie, zegt Munroe, maar eenvoudiger is het om niet de drone uit te schakelen, maar zijn bestuurder, Alexis dus.

Randall Munroe, Hoe dan? Bizarre wetenschappelijke adviezen voor alledaagse problemen, uitg. Spectrum, 320 blz. € 17,50.

Lees ook:

Schaamteloos nerden

Voormalig Nasa-programmeur maakte het leukste wetenschapsboek van 2014.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden