Fotodocument Geode van Pulpí

Het raadsel van de gipskristallen in Spanje

Beeld Hector Garrido

Deze geologische schatkamer is de Geode van Pulpí, een grot van elf kubieke meter in de buurt van Almería, Spanje. De schat is seleniet, gips in kristallijne vorm. Kristallen die hier tot meters groot zijn gegroeid. Er zijn maar een paar plekken op aarde waar gipskristallen van deze omvang zijn gevonden. De grot werd twintig jaar geleden ontdekt, en nu pas beginnen geologen te begrijpen hoe die kristallen schatkamer kan zijn ontstaan.

Beeld EPA

In vakblad Geology doen onderzoekers van de universiteit van Granada verslag van hun zoektocht naar de oorsprong van de Geode van Pulpí. Het verhaal begint met anhydriet, een mineraal dat bestaat uit calcium, zwavel en zuurstof. Calciumsulfaat, zegt de chemicus. Gips is dat ook, met dit verschil dat gips in zijn kristalstructuur watermoleculen heeft opgesloten. Anhydriet is vrij van water.

Die twee vormen van calciumsulfaat kunnen in elkaar overgaan. Boven 58 graden Celsius is anhydriet de stabielste vorm, beneden die temperatuur heeft gips de voorkeur. Als de temperatuur in extreem laag tempo onder die grenswaarde zakt, kan in een met water gevulde grot anhydriet veranderen in gips, dat als seleniet uitkristalliseert. Dat heeft de beroemdste schatkamer met zulke kristallen opgeleverd, in Naica, Mexico.

Beeld Hector Garrido

Zo kan het in de Geode van Pulpí niet zijn gegaan, zeggen de onderzoekers nu. De kristalvorming is hier zo’n 2 miljoen jaar geleden begonnen bij een temperatuur van 20 graden, ver beneden de overgangstemperatuur tussen anhydriet en gips. De grot, die door geweld van de aardkorst is gevormd, moet zijn volgelopen met water dat meer dan verzadigd was met gips. Daaruit zijn bij die lage temperatuur selenietkristallen gevormd. Geologen kennen processen waarbij kleine kristallen weer in oplossing gaan en hun elementen afstaan aan de grotere. Dat moet hier ook zijn gebeurd. En dat proces, zeggen de Spaanse onderzoekers, is geholpen door langzame schommelingen in de temperatuur, schommelingen van 5 graden Celsius. De kanjers van kristallen zijn het bijzondere resultaat van enkele miljoenen jaren rust in een meanderend klimaat.

De Geode van Pulpí is sinds kort open voor bezoek.

Lees ook:

Discovery: dit zijn de 10 mooiste plekken op aarde

Verstedelijking, ontbossing, kommer en kwel. Soms lijken we te vergeten hoe mooi onze planeet eigenlijk is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden