Zomerse insecten

Het nút van fruitvliegjes? Zo werkt het niet in de natuur

Beeld Koos Dijksterhuis

De zomer wil nog niet echt op gang komen, maar sommige zomerse ongemakken zijn er al volop. Hoog op die lijst: de fruitvliegjes. Wat is toch het nut van dit volhardende beestje?

Wie een banaan of nectarine wil pakken die al een dag op de fruitschaal heeft gelegen, moet erop bedacht zijn dat een zwerm van fruitvliegjes opstijgt. Waar komen ze vandaan? Hoe hebben ze dat fruit weten te vinden? En wat is toch het nut van de fruitvlieg?

Nut is een begrip dat in de natuur geen betekenis heeft, zegt Marcel Dicke, hoogleraar entomologie aan de Wageningen Universiteit. “Nut is een antropomorfe gedachte. Alsof die beestjes nut voor ons moeten hebben. Zo werkt het niet in de natuur. In de natuur gaat het om eten of gegeten worden. Elk schepsel is op zoek naar eten en wordt vroeg of laat zelf opgegeten.”

De fruitvlieg is dus de hele dag op zoek naar fruit. Rijp fruit, het liefst vruchten die een beetje beginnen te rotten. “De geuren die daar vanaf komen, de alcohol en andere gistdampen, ruiken ze op grote afstand. Van tientallen meters afstand. Dat lijkt niet ver, maar voor een vliegje van een paar millimeter is het een heel eind. Het is alsof u op een paar kilometer afstand een goed restaurant weet te ruiken.”

Eten en gegeten worden

Als een vruchtbaar vrouwtje een overrijpe peer of banaan heeft gevonden, lokt ze de mannetjes. Ze genieten samen, en niet alleen van de lekkere dis. Dicke: “Wij biologen zeggen altijd: fruitvliegen paren in het restaurant”. Bevrucht en wel zoekt het vrouwtje een nieuwe rijpe vrucht om haar eitjes in te leggen. Ze voegt wat gist dat ze heeft meegenomen uit het restaurant, toe aan de broedplaats. Gist waar haar eigen kinderen, de larven, op kunnen groeien.

De larven vervellen een paar keer, verpoppen zich dan, waarna uit de coconnetjes nieuwe vliegen tevoorschijn komen. Het is een cyclus van een week of twee en een vrouwtje legt per keer tientallen eitjes. Dat gaat dus heel snel, maar het kan nog sneller, zegt Dicke. “Soms lokt het vrouwtje met haar feromonen ook andere vrouwtjes die hun eigen broedsel met eigen gist achterlaten. Zo vallen ze met een hele groep de rijpe vrucht aan en dat is vanuit de fruitvlieg bekeken nuttig ook. Op een gegeven moment nemen bacteriën de rotting namelijk over. Dan groeit de gist niet meer goed en komen de larven niet tot ontwikkeling. Ze moeten er dus vroeg bij zijn.”

Fruitvliegen gedijen vanaf een graad of 20. ’s Winters gaan ze daarom in een soort ruststand, de diapauze, waarin ze de lichaamsactiviteit op een laag pitje zetten. Loopt de temperatuur op, dan komen ze tevoorschijn, op zoek naar vruchten. In de fruitschaal hebben ze vrij spel, maar in de natuur loert de vijand. Sluipwespen leggen eitjes in de larven die daardoor niet verpoppen, maar een nieuwe wesp voortbrengen. Kevers en spinnen vreten de fruitvliegjes gewoon op. Het is eten en gegeten worden.

Tips om fruitvliegjes te weren

1. Je kunt je ramen en deuren hermetisch gesloten proberen te houden, maar flink luchten helpt ook. Zet de deuren en ramen tegen elkaar open. Fruitvliegjes houden niet van tocht.

2. Je keuken goed schoonhouden helpt. Maar niet met azijn, of met een schoonmaakmiddel met een fruitgeurtje zoals citroen, want dat vinden de vliegjes juist lekker ruiken. Kies bijvoorbeeld lavendel of eucalyptus.

3. Maak een val: een klein bekertje met een deksel met een gaatje erin. Doe hier honing, overrijp fruit of siroop in om de vliegjes te lokken. Wat ze ook verleidelijk vinden: wijn met wat gist erbij.

4. Leg wat overrijpe pruimen achter in de tuin. Dan komen ze niet in de verleiding om naar binnen te gaan.

Lees ook:

De koningin van het lab

De fruitvlieg is het ideale proefdier. Goedkoop, makkelijk in het onderhoud en met snel resultaat. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden