Kuiken van de Amerikaanse meerkoet.

Meerkoetenraadsel

Het meerkoetenmysterie is (deels) opgelost: om deze reden zijn de jongste kuikens het kleurigst

Kuiken van de Amerikaanse meerkoet. Beeld Bruce Lyon

Hoewel hun ouders grauwe watervogels zijn, kunnen de kuikens van meerkoeten sprekende kleuren hebben, met een rode kop en een oranje kraag. En de jongste in het nest zijn de kleurigste. Waarom?

Sprekende kleuren komen vaak voor in het dierenrijk. Ze worden doorgaans gebruikt om de aandacht te trekken, bijvoorbeeld van een potentiële partner. Bij de Amerikaanse meerkoet zijn het echter niet de huwelijkspartners die een kleurencompetitie aangaan, maar de jongen. 

Die doen dat zeker om de aandacht te trekken van hun ouders, is de logische veronderstelling. En inderdaad: meerkoeten die een heel nest moeten grootbrengen geven het meeste voer aan het kleurrijkste jong. Dat hebben Bruce Lyon en Daizaburo Shizuka, twee Amerikaanse meerkoetonderzoekers van het eerste uur, 25 jaar geleden al aangetoond.

Maar daarmee was het raadsel niet opgelost. Lyon en Shizuka zijn de meerkoet blijven volgen, en kwamen tot de ontdekking dat het verhaal knap ingewikkeld is. Het raadsel is nog steeds niet helemaal opgelost, maar de twee onderzoekers laten vandaag in vakblad PNAS zien dat ze een heel eind gekomen zijn.

Meer overlevingskans in het nest van de buurvrouw

Probleem is dat felle kleuren een kuiken wel tot voordeel strekken, maar het kuiken heeft zijn kleuring niet in de hand. Hoe felgekleurd hij uit het ei komt wordt bepaald door zijn moeder. Uit de eerste eieren die zij in een broedsel legt komen grauwe kuikens. Maar de kuikens die volgen – ze produceert per keer zo’n tien eieren – zijn steeds kleurrijker. 

De onderzoekers begonnen te vermoeden dat de meerkoetmoeder die kunst benutte om haar kuikens meer overlevingskans te geven in andermans nest. Broedparasitisme wordt bij de Europese meerkoet ook af en toe waargenomen, maar is bij de Amerikaanse meerkoet zeer gebruikelijk. De vrouwtjes leggen behalve in eigen nest ook in buurvrouws nest, als ze de kans krijgen. Wetende dat buurvrouw de kleurrijkste kuikens het meest te eten zal geven, ligt het voor de hand die bij haar af te leveren. 

Maar het tegendeel bleek waar. De eieren die de meerkoet in andermans nest legt, zijn juist de grauwe eerstelingen. Dat komt, ontdekten de onderzoekers, doordat ze niet precies weet wanneer ze de kans krijgt om buurvrouws nest te benutten, want de meerkoet doet dat pas als buurvrouw háár eerste eieren heeft gelegd. De felle kleuren van de jongere kuikens zijn dus geen wapen in het broedparasitisme van de vogel.

Ouders kiezen hun favoriete kuiken

De verklaring, zeggen Lyon en Shizuka, moet worden gezocht in het eigen nest. Daar komen gemiddeld tien eieren in de loop van zo’n zes dagen uit. Aanvankelijk stoppen de ouders eten in de eerste kuikenbek die zich aandient. Dat geeft de eerstgeborenen natuurlijk een voorsprong. Maar tien dagen nadat het laatste ei is uitgekomen verandert het gedrag van de ouders. Vader en moeder meerkoet nemen allebei de helft van het kroost voor hun rekening, en ze kiezen hun eigen favoriete kuiken. Dat zijn in de regel de felst gekleurde, die als laatste kuikens uit het ei zijn gekomen, en die in groei en voeding nog iets in te halen hebben.

Meerkoeten verliezen in die eerste periode van tien dagen vaak al een groot deel van hun nageslacht, door allerlei onheil. Erg kieskeurig zijn heeft dan geen zin. Maar na die kritieke periode is het voor de meerkoet zaak de overlevingskansen van de jongen gelijk te trekken door de jongste kuikens extra te voeren. Dat is nu althans het vermoeden van de beide onderzoekers. Maar het zal hun laatste woord over dit mysterie niet zijn.

Lees ook:

Zelfs de evolutie wist ongewenst draagmoederschap niet uit te bannen

De koekoeksmeerval is geen familie van de bekende vogel, maar deelt wel diens onhebbelijke gewoonte haar eieren door een ander te laten uitbroeden. Die ander, een cichlide, weet daar echter wel raad mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden