Een kolibrié, gefotografeerd in vogelparadijs Gamboa, Panama.

Wetenschap

Het geheim van kolibrie’s kleurenpracht ontrafeld

Een kolibrié, gefotografeerd in vogelparadijs Gamboa, Panama. Beeld AP

Natuurlijke kleurenpracht is nergens groter dan bij de kolibries. Hun bonte geheim heeft de wetenschap nu ontrafeld.

Als je de schitterende kleuren ziet van kolibries kun je moeilijk geloven dat het eigenlijk grauwe vogels zijn. Het felle groen, het heldere blauw, en het diepe rood hebben ze niet van zichzelf, maar van het zonlicht dat door hun veren wordt weerkaatst. 

Vergelijk het met een zeepbel: die is op het oog kleurloos, maar als het zonlicht er onder de goede hoek op valt, krijg je een spectrum aan kleuren. Bij kolibries is het niet een heel spectrum, maar bepaalde, sprekende kleuren per ondersoort. Bovendien is er een sekseverschil: mannetjes hebben vaak opvallender kleuren dan vrouwtjes.

Er zijn meer vogels die het zonlicht dat op hun veren valt, omzetten in een kleurenpracht. Maar de kleurenrijkdom is nergens zo ver ontwikkeld als in de kolibrie-familie. Een internationale ploeg onderzoekers onder Belgisch-Amerikaanse leiding dook diep in kolibries vleugels om te zien wat het geheim is. Die vleugels zijn op het eerste oog niet zo bijzonder; ze zijn opgebouwd uit keratine, net als de vleugels van andere vogels en bijvoorbeeld mensenhaar. En net als ons haar bevatten die vleugels melanine, een pigment dat licht absorbeert en daarmee de haarkleur bepaalt.

Platte pigmentdeeltjes, gestapeld als pannekoeken

Het melanine van kolibries absorbeert licht van vrijwel alle golflengten, daarom zijn het van die grauwe vogels. Maar de pigmentdeeltjes hebben bijzondere eigenschappen: ze zijn plat en gestapeld als pannekoekjes, en ze bevatten kleine luchtbelletjes. Daarmee kunnen ze op allerlei manieren licht weerkaatsen. De microscopische analyse van de vleugels van 35 verschillende kolibrie-soorten liet bovendien zien dat de dikte van het omringende keratine mede bepalend is voor het kleurenspectrum van het weerkaatste licht.

Het zijn twee verschillende eigenschappen die los van elkaar kunnen evolueren: de bouw van het melanine én de dikte van het omringende keratine. En dat heeft de kolibries hun kleurrijke mogelijkheden gegeven, zeggen de onderzoekers in vakblad Evolution. Je kunt met drie shirts en drie rokjes immers een bontere modeshow op de catwalk brengen dan met drie jurken.

Hiermee is niet de hele kleurenpracht van de omvangrijke kolibrie-familie verklaard. Maar, zeggen de onderzoekers, nu de fundamentele bouwstenen van die variatie is ontdekt, kan er verder onderzoek worden gedaan naar hun evolutie.

Beeld Thinkstock

Een belangrijke drijver van die evolutie is seksuele selectie; de juiste kleur kan een voordeel zijn bij het vinden en strikken van een partner. Een andere (Amerikaanse) ploeg onderzoekers liet twee jaar geleden, in vakblad Nature, zien hoe belangrijk het op de veren weerkaatste zonlicht is bij de breedstaartkolibrie. Bij deze soort maakt het mannetje een vrouwtje het hof met een vervaarlijke duikvlucht. De hoek van de duik is zo dat in de ogen van het vrouwtje zijn hals dieprood kleurt, en als hij weer optrekt verandert dat naar groen. 

Het vermoeden is dat het vrouwtje aan die kleuren de kwaliteit van het mannetje kan afmeten. Dat moet ze wel razendsnel doen; de hele duikvlucht duurt maar 0,3 seconde. Het is het snelste huwelijksaanzoek ter wereld.

Lees ook:

Het baardmannetje is een van de leukste vogels

Een lofzang van Koos Dijksterhuis op het baardmannetje, met zijn schattig, mollig lijfje waaruit een lange staart steekt. Net vliegende lolly’s. En hebben ze geen baard, dan zijn het vrouwtjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden