null

Kort slaapje

Het creatiefst ben je als je nét in slaap kukelt

Beeld

Er is een punt waar je creativiteit groter is dan je voor mogelijk hield. Dat punt ligt op de grens van waken en dromen.

Willem Schoonen

De Amerikaanse uitvinder Thomas Edison (1847-1931) kende de truc, de Spaanse schilder Salvador Dalí (1904-1989) was er een meester in: balanceren op de rand van waken en slapen. Edison nam een paar bollen in zijn handen als hij een dutje ging doen. Dali pakte een lepel en legde een metalen plaat naast zijn fauteuil. Beiden met hetzelfde doel: zodra ze in slaap vielen, donderde het voorwerp uit hun handen, en werden ze weer wakker geschud.

Edison, Dalí, en andere grote creatievelingen uit de geschiedenis, hadden een banale reden voor deze gewoonte: slapen vonden ze tijdverspilling, nutteloos. Maar juist de truc die ze gebruikten maakt duidelijk hoe nuttig slaap kan zijn. Slaap is een bron van creativiteit, op voorwaarde dat die slaap niet te diep is.

Dieper slapen is minder creatief

Wetenschappers van het instituut voor hersenonderzoek van de Parijse universiteit Sorbonne hebben nu experimenteel aangetoond dat het werkt. Ze gaven in het lab meer dan honderd proefpersonen een serie puzzels. U kent die puzzels: je krijgt een reeks getallen, en moet die aanvullen op basis van een logica die ergens in de reeks verborgen zit. 1, 2, 4, 8, ....? 16! Maar dan wat ingewikkelder. De proefpersonen konden het nieuwe getal vinden door de reeks stap voor stap af te wikkelen. Dat wisten ze. Maar wat hun niet werd verteld was dat ze de weg naar de oplossing konden afsnijden, met een verborgen truc.

De proefpersonen werden verdeeld in drie groepen. De eerste groep werd wakker gehouden. De tweede groep werd korte tijd in sluimering gehouden, à la Edison en Dalí, en de derde groep mocht wat dieper in slaap vallen. Resultaat: de groep die even, een minuutje maar, mocht sluimeren vond de verborgen truc veel vaker dan de wakkeren. Maar dit gunstige effect verdween in de groep die dieper in slaap mocht vallen.

Het laat zien, schrijven de onderzoekers in vakblad Science Advances, dat in die sluimerfase de hersenen tot bijzondere prestaties komen. Die sluimerfase wordt wel N1 genoemd, de eerste fase van de remslaap (rapid eye movement). Daar, op de grens van wakker en slapen komen blijkbaar ideeën op die noch in wakkere staat noch in diepe slaap worden gevonden.

Creativiteit is hiermee niet verklaard, voegen de Franse onderzoekers eraan toen; die blijft een mysterie met vele kanten. Maar het is wel duidelijk dat creativiteit kan worden bevorderd door de grens tussen droom en werkelijkheid op te zoeken. De sweet spot voor creativiteit noemen ze dat punt. En er zijn allerlei technologische interfaces denkbaar om je naar dat punt te brengen. Maar je kunt ook gewoon, als Edison en Dalí, met een zwaar voorwerp in je hand een uiltje knappen.

Lees ook:

Een slechte nacht is heus geen ramp

Niets is zo dodelijk voor de nachtrust als de angst om niet in slaap te kunnen komen. ‘Slaapexpert’ Chris Winter weet er wel raad mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden