Microalgen

Halloween liep goed af, 66 miljoen jaar geleden

Fossiele resten van microalgen. De horizontale balkjes zijn 1 micrometer, een duizendste millimeter. Rechts zijn de flagellen en haptonema ingetekend waarmee de alg kon voortbewegen en voedsel (de rode bolletjes) kon binnenhalen.Beeld Samantha Gibbs et.al., Science Advances

Het is een griezelverhaal, en het had fout kunnen aflopen als niet een paar algen op jacht waren gegaan.

Het is niet toevallig dat de publicatie juist nu in vakblad Science Advances verschijnt. Want het is een Halloweenverhaal: als het licht uitgaat, beginnen de griezels iedereen op te eten. Alleen speelt deze griezelvertelling zich niet af onder mensen, maar in de oceanen. En niet nu, maar 66 miljoen jaar geleden.

De datum is vermaard omdat toen een enorme meteoriet insloeg op aarde, in de buurt van het huidige Mexico om precies te zijn, die een eind maakte aan de heerschappij van de dinosauriërs. De inslag markeert de overgang van het Krijt naar het Paleogeen. In dat nieuwe tijdperk zouden de dino’s niet weer terugkeren, en de zoogdieren de macht onder de grotere wezens overnemen. 

De inslag vaagde niet alleen de dino weg, maar driekwart van het leven op aarde, en vrijwel alle leven in de oceanen. De meteoriet bracht zoveel stof in de atmosfeer dat het zonlicht werd geblokkeerd en de temperatuur naar beneden werd gedrukt in een eeuwigdurende winter. 

Kalkskeletjes

Voor het leven in de oceanen was dat een dramatisch scenario. Algen zijn daar de basis van een lange voedselketen. En ze zijn afhankelijk van zonlicht, waaruit ze middels fotosynthese de bouwstenen van het leven maken. Geen zonlicht, dan geen algen, en dus geen voedsel voor alle bovenliggende dieren. De inslag van de meteoriet had de oceanen levenloos kunnen maken, als niet een paar algensoorten een radicale wending hadden gemaakt en van fotosynthese – leven op zonlicht – waren overgestapt op de jacht.

Het is bijna onvoorstelbaar, maar een ploeg Europese onderzoekers onder leiding van de Britse paleontologe Samantha Gibbs, heeft daarvoor bewijs gevonden in de resten van microalgen. Die wezentjes zijn niet groter dan enkele duizendste millimeters. Je kunt ze met het blote oog niet zien, en wat er na hun leven rest, is snel verdwenen. Maar in bijzondere omstandigheden kunnen de kalkskeletjes waarmee die algen zich omringen fossiliseren.

Borend in de oceaanbodem vonden de onderzoekers van die minieme skeletjes, en wat hun opviel was dat die bolletjes een gaatje hadden. Op de foto zijn microscopische opnamen te zien van die 66 miljoen jaar oude resten. Nu nog levende algensoorten laten zien waarvoor dat gaatje heeft gediend, zeggen de onderzoekers: daaruit staken flagellen en haptonema (zweepstaartjes en draadvormige aanhangsels).

Van twee walletjes eten

De algen die de klap van de meteoriet hebben overleefd, hebben een manier ontwikkeld om voort te bewegen, met zweepstaartjes. En met haptonema halen zij voedseldeeltjes naar binnen. Van plantaardigen die leefden van de zon, zijn het jagers geworden die alles naar binnen werkten wat voorhanden was, zoals bacteriën en andere algen. En ze konden overleven omdat alles wat natuurlijke vijand zou kunnen zijn uit de oceanen was verdwenen. 

Het wordt mixotrofie genoemd, het talent om van twee walletjes te eten. Dat talent is nu nog te zien, niet alleen bij bepaalde algen, maar ook bij vleesetende planten, zoals de zonnedauw: de zonnedauw groeit door fotosynthese, zonlicht, maar een vlieg gaat er ook wel in. 

De radicale wending die die paar algensoorten namen, heeft het leven in de oceanen en wellicht op de hele wereld gered, concluderen de onderzoekers. Er kon na de meteorietramp weer een voedselketen worden opgebouwd waarop het leven welig tierde. En toen het weer licht werd, konden in de oceanen de meeste algen terugkeren naar een fotosynthetisch leven. Er zijn nu maar weinig algensoorten die weten wat jagen is.

Lees ook:

De meteoriet is toch weer de hoofdverdachte 

Het was toch echt een meteoriet die de dino deed uitsterven, concluderen onderzoekers. Zij weerleggen de theorie dat vulkaanuitbarstingen er iets mee te maken zouden hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden