null Beeld

ColumnJan Beuving

Gelukkig zijn er de kleine problemen, die wél een oplossing hebben

Jan Beuving

Ik heb een raadseltje voor u. Wat is het volgende getal in dit rijtje? 0, 1, 2, 6, 7, 8, 9, 11, 12, …? Ik schrijf bewust ‘rijtje’ en niet ‘rij’ om de verwarring met een wiskundige rij te voorkomen. Denk vooral niet te exact; rijangst is niet nodig. Om u een beetje te helpen geef ik ook een van de zusjes van dit rijtje: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 13, … En vooruit: ook een nichtje: 0, 1000, 1001, 1002, 1003, …

U snapt: ik heb me beziggehouden met de kerstpuzzels. De citatenpuzzel van Haro Hielkema in deze krant is een paplepelkwestie, en de laatste jaren is daar ook een fascinatie voor de AIVD-kerstpuzzel bijgekomen. Er zijn kerstvakanties geweest dat ik niets anders deed, maar toen had ik amper werk of kinderen. Nu vind ik het vooral heerlijk om door de opgaves te struinen. Neem nu 13b: wat moet er op het vraagteken: 133, 188, 1149, 257, 2369, 3445, 1368, 13579, 2257, ?, 5799, 24569.

Het fijne van dit soort puzzeltjes is dat je zeker weet dat er een goede oplossing is. Als je maar lang genoeg hersenkronkelt, kun je op het goede antwoord stuiten. In de harde wetenschap is dat anders. Een wiskundige die iets wil bewijzen, weet niet bij voorbaat of dat zal lukken. Er zijn wiskundigen genoeg die hun tanden, en meer dan dat, stuk hebben gebeten op vermoedens die bedrieglijk simpel lijken. Neem bijvoorbeeld het Vermoeden van Goldbach: ieder even getal groter dan 2 is te schrijven als de som van twee priemgetallen. Al meer dan 250 jaar onbewezen - en dan ontbreekt mij de moed om er nog aan te beginnen.

Voorsorteervakjes van de apocalyps

Eenzelfde moedeloosheid beving me bij het lezen van de krant deze week. Er is vogelgriep, er borrelt oorlog op tussen Oekraïne en Rusland, politici worden bedreigd, er zijn tragische uithuisplaatsingen, een uitgehold zorgsysteem, leerachterstanden, China isoleert zich, er is een stikstofcrisis, een klimaatcatastrofe, een coronapandemie en tot overmaat van ramp gaat Anton Dingeman er ook nog mee ophouden dit jaar. (Ik ga ervan uit dat zijn laatste woorden de citatenpuzzel zullen halen.)

Ik moest bij al die voorsorteervakjes van de apocalyps ineens denken aan mijn leraar geschiedenis, meneer Van Schaik. In de vierde klas behandelde hij de Eerste Wereldoorlog. Hij verdeelde de klas in groepjes, en iedere groep vertegenwoordigde een partij in het Europa van die tijd: Italië, Rusland, Frankrijk, het Duitse Rijk, Oostenrijk-Hongarije, etc. Daarna gaf hij een overzicht van de politieke spanningen, en zei vervolgens: ‘Los het maar op. Kom maar met een voorstel om de vrede te bewaren’. Bij alles wat we bedachten, was het: interessante suggestie, maar dan wordt dat land boos. Of begint die leider te schieten. Zo liet hij ons de onvermijdelijkheid van die oorlog zien: er was een kruitvat, er was een lont, en the twain would meet.

Mensen willen overzicht

Toch had het iets geruststellends dat meneer Van Schaik al wist hoe het af zou lopen. Ik denk dat dat is wat ik nu mis: iemand met overzicht. Een alwetende verteller, die het noodlot niet af kan wenden, maar wel beetje voor beetje aan ons voert. Daarom klonk het denk ik de voorbije weken rond persconferenties dat er geen perspectief werd geboden door onze regering. Mensen willen overzicht. Maar het echte probleem is misschien wel dat we niet meer gewend zijn dat een perspectief ook somber en onzeker kan zijn.

Gelukkig zijn er kerstpuzzels. Kleine problemen, waarvan we weten dat er een oplossing voor bestaat. En als je er niet uitkomt, staat de oplossing de volgende dag of maand in de krant. Of onderaan dezelfde column nog. Het getal dat ik zocht in het eerste rijtje was 100. Het zijn, van klein naar groter, de getallen die uitgeschreven in letters niet de letter i bevatten. Na twaalf volgen tot en met negenennegentig altijd getallen met een i erin. Dan komt honderd. Het zusje is hetzelfde probleem met cijfers zonder a (daarom ontbreken acht en twaalf) en het nichtje zijn alle getallen waar juist wél een u in zit. Na nul is duizend de volgende. AIVD-kerstpuzzelopgave 13b heb ik nog niet gekraakt - maar ik blijf vrolijk zoeken.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal. Eerdere columns van Jan Beuving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden