Marsbevingen

Eerste seismometer op Mars geeft nieuwe inzichten in de opbouw van de planeet

Impressie van InSight en zijn seismometer, aan het werk op Mars. Beeld Nasa
Impressie van InSight en zijn seismometer, aan het werk op Mars.Beeld Nasa

Marslander InSight, die drie jaar geleden door de Amerikanen op Mars werd gezet, werpt nieuw licht op de planeet.

De vloeibare kern van de rode planeet is dikker dan verwacht, en zijn korst juist dunner. Dat blijkt uit de eerste resultaten van de Amerikaanse missie die drie jaar geleden op Mars arriveerde. InSight heet de Marslander, die zo groot is als een tweepersoonsbed. Zijn belangrijkste instrument is een seismometer die Marsbevingen moet registereren. En dat lukt, blijkt uit een reeks artikelen die vrijdag verschijnt in vakblad Science.

Dat is al een enorme prestatie, zegt seismologe Paula Koelemeijer. “Op aarde hebben we duizenden stations die bevingen registreren. Seismologie op een andere planeet is veel ingewikkelder. Maar dat is nu op Mars gelukt.”

Koelemeijer, die verbonden is aan Royal Holloway, een onderdeel van de University of London, is niet direct betrokken is bij de missie, maar schreef, samen met haar collega Sanne Cottaar in Cambridge, voor Science een commentaar bij de eerste onderzoeksresultaten.

Die ene seismometer op Mars is het begin van een nieuw tijdperk, zegt ze: “Zo begonnen we op aarde 150 jaar geleden. We zijn hier inmiddels zo ver dat we de metingen van heel veel verschillende stations kunnen combineren, en driedimensionale patronen in de aarde in kaart kunnen brengen. Met één meetpunt op Mars kan dat niet. Maar deze ene seismometer kan al veel vertellen over de opbouw van de planeet.”

InSight kon enkele maanden na aankomst op Mars beginnen met zijn werk, en registreerde in zijn eerste jaar zes bevingen, waaruit onder meer kon worden afgeleid hoe groot de kern is van de rode planeet. Zoals iedere planeet begon Mars als een bol hete materie die langzaam afkoelt. In zo’n bol komen de lichtere elementen naar boven, en vormen de korst – de buitenkant – en de mantel. De zware elementen – zoals ijzer en nikkel – verzamelen zich in de kern.

De kern van Mars blijkt groter dan verwacht; hij heeft een straal van zo’n 1830 kilometer, meer dan de helft van de afstand van middelpunt tot korst. Dat betekent dat de mantel – het gebied tussen kern en korst – relatief dun is, in vergelijking met de Aarde, en dus minder isolerend. “Daaruit kunnen we concluderen”, zegt Koelemeijer, “dat de kern van Mars na de vorming van de planeet relatief snel is gaan koelen, en een sterk magnetisch veld moet hebben veroorzaakt. Een veld dat op de planeet nu niet meer wordt waargenomen.”

De illustratie laat zien hoe InSight met zijn seismometer bevingen registreert die door de mantel van Mars kaatsen. Beeld Sanne Cottaar, Paula Koelemeijer
De illustratie laat zien hoe InSight met zijn seismometer bevingen registreert die door de mantel van Mars kaatsen.Beeld Sanne Cottaar, Paula Koelemeijer

De bevingen die op Mars worden gemeten zijn licht, minder dan 4 op de aardse schaal van Richter. Een mens zou zo’n Marsbeving alleen voelen als hij zich binnen enkele kilometers van het epicentrum zou bevinden.

Metingen onderschatten seismische activiteit

Zware bevingen zijn op Mars nog niet gemeten. Ook dat kan worden verklaard door de eerste gegevens van InSight, zegt Koelemeijer. De golven van bevingen kunnen niet door de kern van de planeet heen, en de structuur van de mantel zorgt dat ze dieper de planeet in duiken, en niet omhoog gaan naar het meetstation. De meetapparatuur staat in een ‘seismologische schaduw’, en hoe groter de kern van een planeet, hoe groter die schaduw. De metingen geven waarschijnlijk dus een onderschatting van de werkelijke seismische activiteit op Mars.

Koelemeijer: “Dit soort details hadden we tot nu toe alleen van de aarde – en een beetje van de maan, maar dat is geen planeet. Nu leren we met seismologie voor het eerst een andere planeet kennen. Dat is fascinerend.”

InSight zal, als het goed gaat, nog veel meer gegevens opleveren. De Marslander moet tot eind volgend jaar operationeel blijven.

Lees ook:

Mensen op Mars?

Het kan, maar vraag niet hoe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden