Spoedadvies Gezondheidsraad

Een keus uit luxe: prikuitnodigingen nu alleen nog met Pfizer en Moderna

null Beeld

Het kabinet neemt het advies van de Gezondheidsraad over om 60-minners voortaan alleen nog te vaccineren met de coronavaccins van Pfizer of Moderna.

Wie vanaf nu wordt uitgenodigd voor een eerste prik, krijgt een vaccin van Pfizer of Moderna. Deze zogeheten mRNA-vaccins zijn voor de leeftijdsgroepen die nog aan de beurt moeten komen het geschiktst. Ze bieden de beste bescherming en geven de minste bijwerkingen. Het kabinet heeft het advies dat de Gezondheidsraad hier vandaag over uitbracht, overgenomen.

Dat betekent dat de vaccins van AstraZeneca en Janssen nauwelijks meer worden gebruikt. Het vaccin van AstraZeneca wordt alleen nog aan zestigplussers gegeven die er al een eerste prik mee hebben gehad. Wie een afspraak had staan voor het Janssen-vaccin, kan een ander vaccin kiezen. In incidentele gevallen, als mensen bijvoorbeeld moeilijk bereikbaar zijn, kan gekozen worden voor het Janssen-vaccin, waarbij één prik volstaat.

Uit luxe geboren

Het advies is uit luxe geboren, zei de voorzitter van de Gezondheidsraad, Bart-Jan Kullberg, hoogleraar interne geneeskunde, in een toelichting. “We hebben de beschikking over vier vaccins, allemaal veilig en effectief. Maar de een is nog effectiever dan de ander en heeft ook minder bijwerkingen. En we kunnen nu kiezen.”

De mRNA-vaccins beschermen voor ruim 90 procent tegen Covid, terwijl de zogeheten vectorvaccins van Janssen en AstraZeneca ongeveer twee derde van de ziektegevallen voorkomen. Terwijl Pfizer en Moderna nauwelijks ernstige bijwerkingen geven, veroorzaakt ongeveer één op de honderdduizend vectorvaccins een gevaarlijke trombose in de hersenen.

Bovendien is Nederland in een nieuwe fase van het vaccinatieprogramma beland, zei Kullberg. De infectiedruk van het virus is sterk afgenomen, ouderen en kwetsbaren zijn al gevaccineerd. De weging is daardoor nu anders. Was het advies een paar maanden geleden nog ‘doorprikken’, nu is er meer ruimte om het nut en de risico’s van de vaccins tegen elkaar af te zetten. Kullberg: “Op individueel niveau maken die verschillen niet veel uit. Maar als je een miljoen mensen gaat inenten, wel.”

Zeker nu de jongeren aan de beurt komen voor een vaccin. Uit de gegevens die het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) heeft verzameld blijkt dat veertigminners na een inenting met AstraZeneca twee keer zo veel risico op die ernstige trombose lopen als ouderen. Voor het Janssen-vaccin zijn veel minder data beschikbaar, zei Kullberg, maar de risico’s lijken van dezelfde grootteorde. Daarnaast is bij jongeren de kans veel kleiner dat een corona-infectie ernstige gevolgen heeft.

Een week vertraging

Er is nog een argument. Volgens de modellen van het RIVM levert een wijziging van de vaccinatiestrategie een week vertraging op. Maar omdat de mRNA-vaccins effectiever zijn, heeft die vertraging nauwelijks gevolgen voor het aantal infecties, ziekenhuisopnames en sterfgevallen. Bovendien verlopen de leveringen van Pfizer en Moderna voorspoedig, maar zijn die van Janssen twijfelachtig. Kullberg: “Als Janssen niet volgens afspraak levert, hebben we die vertraging sowieso.”

De hoogleraar bestrijdt dat het vertrouwen in het Janssen-vaccin door zijn advies een deuk heeft opgelopen. “Het vaccin is tot nu toe veilig en effectief gebleken. Maar ik kan er niet omheen dat het een zeldzame, maar ernstige bijwerking kan geven. Voor het vertrouwen is het juist goed dat we dit erkennen en, nu we deze mogelijkheid hebben, voor de veiligste route kiezen.”

Dat moet toch een beetje zuur voelen voor de mensen die net een prik met het Janssen-vaccin hebben gehad. De Gezondheidsraad noemt geen leeftijd waarbij de balans tussen nut en risico naar de andere kant doorslaat. Dat maakt het moment van de wijziging arbitrair. Iedere verandering roept vragen op, reageert Kullberg. “De verhouding tussen nut en risico is een schuivend paneel. Het schuift met de leeftijd, maar het schuift bijvoorbeeld ook met de infectiedruk.”

Het verschil tussen mRNA- en vectorvaccins

Het zijn alle vier moderne vaccins. Terwijl traditionele varianten geïnactiveerd virus aanbieden, of stukjes ervan, bevatten de vier coronavaccins waarover Nederland beschikt, een deel van de genetische code van het virus. Bij alle vier is het de code om het zogeheten spike-eiwit te maken waarmee het coronavirus zich toegang tot lichaamscellen verschaft.

In de vaccins van Pfizer en Moderna is de code, een deel van het mRNA, verpakt in een vetbolletje. Dit wordt door cellen opgenomen waarna de machinerie van de cel spike-eiwitten maakt die aan de buitenkant van de cel verschijnen. Zo leert het immuunsysteem het coronavirus herkennen.

AstraZeneca en Janssen hebben die code aan een onschuldig gemaakt verkoudheidsvirus gehangen. Dit adenovirus brengt de code de lichaamscellen in. Waarna dezelfde machinerie in werking treedt.

Het ligt voor de hand om het adenovirus aan te wijzen als oorzaak voor de ernstige bijwerking van deze vaccins. Virussen veroorzaken immers vaker trombose. Maar het adenovirus kan zelf geen infectie meer veroorzaken.

Wellicht ligt de oorzaak in de productie van het vaccin. Aan vervuilingen, of aan toevoegingen om het vaccin te conserveren of een oppepper te geven. Theorieën zijn er volop, een bewezen verklaring nog niet.

Lees ook:

Twee op de drie Nederlanders moet immuun zijn voor corona, waarom krijgen kinderen dan geen prik?

Kinderen zijn niet opgenomen in het vaccinatieschema. Waarom niet? Zes vragen aan epidemioloog Patricia Bruijning over de voors en tegens.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden