ColumnHieke Huistra

Een gezonde leefstijl is alleen een keuze voor degenen die het zich kunnen veroorloven

Afstand houden, handen wassen, in de elleboog niezen, bij klachten thuisblijven en testen, drukte mijden, mondkapje op in publieke binnenruimtes, want alleen samen – enfin, u kent het wel. Maar er is meer wat u kunt doen tegen corona en daar hoort u te weinig over, althans, volgens de 65 artsen, wetenschappers en bestuurders die deze week een brief stuurden aan het ministerie van VWS. 

De briefschrijvers willen dat de overheid ons ook leefstijladviezen geeft: genoeg slapen, gezond eten, regelmatig bewegen, zorgen voor voldoende ontspanning, niet roken, niet te veel drinken. Al die dingen helpen om ons immuunsysteem beter te laten werken en een goed werkend ­immuunsysteem verkleint de kans om erg ziek te worden van het coronavirus. Dat geldt voor iedereen, maar zeker voor mensen met obesitas.

Wie erg dik is, heeft een grotere kans om ernstig ziek te worden bij besmetting met het coronavirus, onder meer omdat obesitas het immuunsysteem kan verstoren. Daarnaast zijn er, zo schrijven de experts, aanwijzingen dat mensen met veel lichaamsvet meer virus bij zich dragen en daardoor besmettelijker zijn, en is er een kans dat coronavaccins bij hen minder effectief zijn.

Allemaal redenen, menen ze, om te proberen ervoor te zorgen dat mensen met obesitas een deel van hun vetmassa verliezen. Als dat lukt, worden er minder mensen ernstig ziek, wat fijn is voor die mensen, en ook nog eens de druk op de zorg verlicht. Dat willen we allemaal, natuurlijk, en dus lijkt een leefstijlcampagne het proberen waard.

Je eigen schuld?

Leefstijladviezen hebben ook een keerzijde: ze maken van gezondheid een individuele verantwoordelijkheid. De briefschrijvers zien dat als een voordeel: ze benadrukken dat een leefstijlcampagne het gevoel van zelfredzaamheid vergroot. Dat klopt, maar alleen voor wie het lukt de adviezen daadwerkelijk op te volgen.

Wie vanaf nu elke dag een rondje loopt, extra groente eet, daardoor wat afvalt en weet dat dat helpt tegen corona, ja, die zal vast het prettige gevoel hebben meer regie te hebben over haar eigen leven. Maar wie uit eenzaamheid tijdens de tijdelijke verzwaring van de gedeeltelijke lockdown al het Sint-Maartensnoep zelf opgegeten heeft, zal zich niet zelfredzaam voelen als hij hoort dat afvallen het immuunsysteem verbetert. Hij zal er juist een zorg bij hebben: als hij op de ic komt, dan is het zijn eigen schuld.

Dat is onterecht. Wij zien dik-zijn graag als individuele verantwoordelijkheid, maar vaak is het een omgevingsprobleem. Zeggen dat dikke mensen gewoon gezonder moeten eten en meer moeten bewegen heeft niet zo veel zin als een patatje met goedkoper is dan een ­salade; als de voedselbank wel witbrood en cola heeft voor in de pakketten, maar geen melk en zilvervliesrijst; als in de wijk geen plek is waar kinderen fijn en ­veilig buiten kunnen spelen. 

Dat weten veel van de briefschrijvers ook – sommigen van hen proberen al jaren om de overheid te overtuigen onze samen­leving minder ‘obesogeen’ te maken. En ook deze week erkenden ze heus dat het een complex probleem is, dat sociale factoren ook een rol spelen. En toch benadrukken ze in hun brief dat de overheid ons moet aansporen onze leefstijl te veranderen, en niet dat de overheid ervoor moet zorgen dat niemand te arm zou moeten zijn om volgens de Schijf van Vijf te eten.

De 65 experts willen naar ­eigen zeggen de gezondheidsverschillen tussen lager en hoger opgeleiden verkleinen. Maar het grootste probleem is niet, zoals de briefschrijvers suggereren, dat sommige lager opgeleiden niet wéten hoe ze gezond moeten ­leven, maar dat ze niet gezond kúnnen leven door geldgebrek, slechte woonomstandigheden, zwaar werk of stressvolle omstandigheden.

Dat moet de overheid oplossen. En elke campagne die de verantwoordelijkheid voor gezondheid bij het individu legt, staat die oplossing in de weg.

Om de week schrijft Hieke Huistra, wetenschapshistorica aan de Universiteit Utrecht, over hoe wetenschap werkt. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden