Onderzoek

Een baby de fles geven iets van deze tijd? Ook in de 19de eeuw kwam het al geregeld voor

Een boerenvrouw geeft haar baby de borst terwijl twee andere vrouwen een kind water uit een kan geven. Uit: De Vijf Zintuigen van Frederick Bloemaert (1614-1690).  Beeld  Rijksmuseum
Een boerenvrouw geeft haar baby de borst terwijl twee andere vrouwen een kind water uit een kan geven. Uit: De Vijf Zintuigen van Frederick Bloemaert (1614-1690).Beeld Rijksmuseum

Ook in vroeger tijden kreeg een kind vaker de fles. Sommige moeders hadden geen tijd om het aan de borst te leggen.

Joep Engels

Flesvoeding wordt vaak gezien als iets van de huidige tijd. Moeders geven hun baby van nature immers de borst. Maar dat is geen harde wetmatigheid. Archeologen van de Universiteit Leiden ontdekten dat in de eerste helft van de negentiende eeuw zuigelingen in de Beemster zelden of hooguit heel kort moedermelk kregen. De moeders hadden het te druk op het boerenbedrijf, denken de onderzoekers.

Ze was zelf ook verrast, laat Andrea Waters-Rist per e-mail weten. Eerder onderzoek had laten zien dat ook in vorige eeuwen flesvoeding werd gegeven, maar dat leek zich te beperken tot de steden en tot vrouwen uit lagere klassen die lange uren in de fabriek maakten. “Maar in de Beemster ging het om een boerengemeenschap, dus wij verwachtten dat de moeders hun kinderen één of twee jaar de borst zouden geven.”

Waters is nu verbonden aan de universiteit van Western Ontario in Canada, maar werkte tussen 2011 en 2017 in Leiden. In die periode werd een kerkhof in Middenbeemster geruimd waarbij de skeletresten van ongeveer 500 personen werden opgegraven. De meesten van hen waren er begraven tussen 1830 en 1867, toen het kerkhof werd gesloten.

Niet de borst, maar koemelk

De samenstelling van botresten vertelt veel over het voedingspatroon van mensen. Het team van Waters keek naar de zogeheten isotopenverhoudingen van stikstof en koolstof. De hoeveelheid afwijkende isotopen (stikstof-15 en koolstof-13) is in planten laag, maar wordt, hoe hoger je in de voedselketen komt, steeds groter. “Bij baby’s die borstvoeding krijgen, is die fractie groot”, aldus Waters, “omdat ze in feite hun voeding onttrekken aan het weefsel van hun moeder. Een effect dat je met koemelk niet hebt.”

Maar de negentig baby’s of kinderen die in Middenbeemster waren begraven, bleken helemaal geen moedermelk te hebben gekregen, of hooguit een paar maanden. De isotopenverhoudingen suggereren dat de kinderen al vrij snel koe- of geitenmelk kregen, vermoedelijk in de vorm van (brood)pap met suiker.

“We hebben het idee dat vroege volkeren hun kinderen steevast borstvoeding gaven”, schrijft Waters. “En dat is veelal ook zo. Ik heb zelf met deze methodiek aangetoond dat jager-verzamelaars die duizenden jaren geleden door Siberië trokken, dat drie, vier jaar lang bij hun kinderen volhielden.” Historische bronnen duidden erop dat dit ook bij de boerengemeenschap in de Beemster het geval zou zijn. Waters: “De moeders werkten wel bij huis, maar kennelijk hadden ze het te druk met het melken van de koeien of het karnen. En het alternatief, dierlijke melk, was natuurlijk ruim voorhanden.”

Lees ook:

Het remmende effect van borstvoeding op bevolkingsgroei neemt af

Borstvoeding stelt de hervatting van de menstruatie na een bevalling uit, en daarmee ook de kans op een nieuwe zwangerschap. Maar die periode wordt korter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden