ColumnHeleen Slagter

Doorhalen met een pilletje werkt niet

Als u een pilletje zou kunnen slikken waardoor u slimmer zou worden, zou u dat dan doen? Sommige media, niet deze krant overigens, berichtten vorige week dat studenten in het hoger onderwijs ‘massaal’ Ritalin en andere prestatieverhogende middelen gebruiken om beter te kunnen studeren. Ook studenten zonder ADHD-diag­nose, waarvoor deze middelen normaliter worden voorgeschreven.

Methylfenidaat, de werkzame stof van Ritalin, blokkeert de heropname van de neurotransmitters dopamine en noradrenaline in de hersenen en verhoogt zo motivatie en alertheid. Veel mensen met ADHD hebben baat bij dit middel. Maar middelengebruik is niet zonder gevaar: het kan bijvoorbeeld leiden tot geïrriteerdheid en slaapproblemen. Ritalin kan dan ook niet zonder doktersrecept worden verkregen.

De oorzaak van de toename in prestatieverhogend middelengebruik onder studenten zou toenemende prestatiedruk zijn. Sinds de invoering van het leenstelsel en het bindend studieadvies, gecombineerd met omgevingsdruk –via bijvoorbeeld sociale media– ervaren studenten steeds meer druk om te excelleren. Terwijl je vroeger nog wat langer over je studie kon doen, moet je nu in je eerste jaar al de meeste vakken halen, anders lig je eruit. Ook is de duur van de basisbeurs nog slechts gelijk aan de nominale opleidingsduur.

Freek Vonk zou nu buiten de boot vallen

Freek Vonk, net aangesteld als bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, zou in het huidige systeem waarschijnlijk uit de boot zijn gevallen, denkt hij zelf. Zijn hoofd was nog “veel te druk” in zijn eerste studiejaar waardoor hij er twee jaar over deed. Dat er tegenwoordig meer druk ligt op presteren is duidelijk, en of de druk nu té hoog is, is een belangrijke vraag. Maar zitten mijn studenten echt massaal aan de prestatieverhogende middelen?

Ik zoek het desbetreffende onderzoek op. Het blijkt een kwalitatief onderzoek te zijn waarin aan de hand van een semigestructureerd interview drie huisartsen, drie psychiaters en twee studentenpsychologen uit Amsterdam zijn ondervraagd over middelengebruik onder studenten. Zij rapporteerden steeds vaker te horen dat ook studenten zonder ADHD-diagnose naar prestatieverhogende pillen grijpen, verkregen via het internet of derden die de pillen voorgeschreven krijgen.

Bioloog Freek Vonk: 'Mijn hoofd was het eerste jaar nog 'veel te druk'. Hier maakt de tv-presentator een selfie met kinderen (2016).Beeld ANP

Harde cijfers ontbreken echter. Bovendien kun je vragen stellen over de representativiteit van het onderzoek: deze behandelaars zien waarschijnlijk alleen een bepaald deel van de studentenpopulatie, dat ook nog eens voornamelijk in Amsterdam studeert. Het blijft dus onduidelijk hoeveel studenten hoe vaak prestatieverhogende middelen gebruiken om beter te kunnen studeren, en of de observaties representatief zijn voor alle studenten in Nederland.

Precieze cijfers zijn inderdaad niet voorhanden, lees ik op de website van het Trimbos-instituut. Wel laat een nog niet gepubliceerd onderzoek van het instituut uit 2019 zien dat 12,5 procent van de Nederlandse studenten tussen de 18 en 25 jaar ooit prestatieverhogende middelen, zoals Ritalin, heeft gebruikt.

Daar word ik niet veel wijzer van. Ooit is niet regelmatig of structureel.

Wonderpil

Onderzoek uit de Verenigde Staten naar de effecten van prestatieverhogende middelen laat verrassend genoeg weinig positieve uitkomsten zien. Alhoewel studenten zonder ADHD-diagnose rapporteren zich beter en langer te kunnen concentreren op prestatieverhogende middelen, is hun gemiddelde cijfer niet hoger dan dat van studenten die deze middelen nooit gebruiken.

Vooralsnog lijkt er dus geen wonderpil te bestaan die ons slimmer kan maken. Dat is misschien ook niet zo verwonderlijk. Intelligentie is gebaseerd op veel verschillende, complexe mentale functies, die niet elk één-op-één corresponderen met één hersenmechanisme.

Stanislas Dehaene, hoogleraar cognitieve psychologie in Parijs, bespreekt in zijn boek ‘How we learn’, dat vorige week is verschenen, de laatste wetenschappelijke inzichten op het terrein van – effectief – leren. Verspreid leren over meerdere dagen of weken èn voldoende slaap verhogen beiden informatieretentie. Een ‘last minute all-nighter’ met een pilletje op lijkt zo bezien helemaal geen goed idee. De wonderpil is: regelmatig studeren en goed slapen.

Heleen Slagter is hoogleraar hersenen, cognitie en plasticiteit aan de VU.

Lees ook:

Eerdere columns van Heleen Slagter

Ritalin is populair op het schoolplein. Kan dat kwaad? 

Op het schoolplein kost een strip Ritalin een paar euro. De pillen voor ADHD’ers zijn populair onder scholieren, die graag wat extra energie willen in de toetsweek. Maar hoe schadelijk zijn ze?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden