Wetenschap2019

Deze opname van ‘de poorten van de hel’ is de academische doorbraak van het jaar

Het eerste directe visuele bewijs van een superzwaar zwart gat, april van dit jaar.Beeld Event Horizon Telescope

Wie leverde in 2019 de grootste bijdrage aan de wetenschap? Wat was volgens de vakbladen de grootste doorbraak?

Het gaat om wat je níét ziet: het gat in de geel-rode ring. Dit is de eerste opname van een zwart gat, een van de meest bizarre fenomenen in het heelal. De opname, die in april de kolommen haalde van vele kranten, waaronder deze, is een sterrenkundige topprestatie en volgens het Amerikaanse vakblad Science de grootste wetenschappelijke doorbraak van 2019.

Volgens Heino Falcke, sterrenkundige aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, doet het beeld denken aan de poorten van de hel. Falcke is een van de makers, samen met honderden collega’s in alle delen van de wereld. Een zwart gat laat zich normaal niet zien; het is zo zwaar dat het alles opslokt, inclusief licht. Maar het geweld waarmee dat gepaard gaat, levert radiogolven op die weliswaar waanzinnig zwak zijn, maar die met een slimme combinatie van telescopen verspreid over de wereld én heel veel rekenwerk tot dit beeld werden gesmeed.

Doorbraak in strijd tegen ebolavirus

Het naderende einde van het jaar levert ook in de wetenschappelijke tijdschriften ranglijsten op. Science maakte niet alleen zelf een keuze, maar vroeg het ook zijn lezers. Die kozen niet voor het zwarte gat, maar voor de doorbraak in de strijd tegen het ebola-virus. In klinisch onderzoek in de Democratische Republiek Congo bleken dit jaar twee nieuwe medicijnen effectief tegen een virus, waartegen tot nu toe geen kruid was gewassen. Pikant detail is dat dat onderzoek werd geleid door de viroloog die het ebola-virus identificeerde, toen het veertig jaar geleden voor het eerst de kop opstak: Jean-Jacques Muyembe-Tamfum.

Muyembe-Tamfum staat ook in de jaarlijst van Nature. Die Europese concurrent van Science maakt geen ranglijst van doorbraken, maar van mensen die grote bijdragen leverden aan het wetenschappelijke jaar. Bovenaan staat Ricardo Galvão, de 72-jarige Braziliaanse natuurkundige, die met zijn instituut de tempoversnelling in de kap van de  regenwouden in zijn land in kaart bracht. Tot woede van de Braziliaanse president Bolsonaro. Het kostte Galvão zijn baan, maar hij bleef aanvoerder in de strijd tegen ontbossing.

De snelle quantumcomputer

Ook fysicus John Martinis is in de jaarlijsten van beide vakbladen opgenomen. Martinis leidt bij Google de ontwikkeling van een quantumcomputer. Zijn team riep dit najaar dat die machine in enkele minuten een som oploste, waarover een ‘gewone’ supercomputer vele duizenden jaren zou doen.

De aankondiging werd door concurrenten met een korreltje zout genomen, en praktische betekenis heeft deze prestatie niet. De vakbladen honereren deze presatatie toch, omdat hiermee het ochtendgloren wordt gemarkeerd van een tijdperk. Het tijdperk waarin de mens zich bevrijdt van de beperkingen van de klassieke natuurkunde van de huidige computerchips, en machines bouwt op de quantummechanica, de natuurkunde van het allerkleinste, waarin niets onmogelijk lijkt.

Lees ook:

Het antwoord is vast te vinden in een zwart gat 

De natuurkunde van het kleine – de quantumfysica – en die van het grote – de relativiteitstheorie – passen niet op elkaar. Ze komen elkaar tegen in de merkwaardigste van alle hemellichamen: zwarte gaten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden