OnderzoekEiwit-recycling

De winterslaper heeft een geweldige truc om fit te blijven

Een bruine beer ontwaakt uit zijn winterslaap. Beeld REUTERS
Een bruine beer ontwaakt uit zijn winterslaap.Beeld REUTERS

Winterslapers hebben een truc om op kracht te blijven. Kan de mens nog wat van leren, op aarde en wellicht in de ruimte.

Willem Schoonen

Sommige diersoorten hebben een doeltreffend antwoord op het gebrek aan voedsel in de winter: ze gaan in winterslaap, en zetten hun stofwisseling op het laagst mogelijke pitje. In die toestand, torpor in vaktermen, kunnen ze hun energiebehoefte met een factor honderd verlagen. Daardoor kunnen ze het maanden volhouden, zonder eten.

Maar zo’n lange periode van vasten verstoort wel de eiwithuishouding in het lichaam. Er komen geen eiwitten binnen, maar er worden in het lichaam wel eiwitten afgebroken. Je zou verwachten dat overwinterende dieren in die periode veel spierweefsel kwijtraken. Maar dat doen ze niet; als ze ontwaken hebben ze net zoveel spiermassa als op het moment dat ze aan hun winterslaap begonnen.

Een ploeg onderzoekers geleid door de Canadese bioloog Matthew Regan zag dat bij de grondeekhoorn Ictidomys tridecemlineatus, een doorgewinterde slaper die het zes maanden kan volhouden. En de onderzoekers wisten op een slimme manier te achterhalen hoe dit dier zijn spierweefsel op orde houdt. Er circuleerde al decennia een theorie daarvoor, maar nu wordt die in hun artikel in vakblad Science bewezen: winterslapers hergebruiken de eiwitbouwstenen die vrijkomen bij de afbraak van spierweefsel.

Eiwitten

Het gaat hier om ureum, dat in de lever wordt gevormd. Ureum bevat stikstof, een belangrijke bouwsteen van eiwitten. Het wordt normaal voor een belangrijk deel door de nieren afgevoerd en uitgescheiden als urine. Maar winterslapers als de grondeekhoorn passen hun stofwisseling aan en brengen die stikstof uit ureum terug in circulatie, waar het kan worden gebruikt om spierweefsel op te bouwen. En grondeekhoorns blijken zelfs in staat dit proces tegen het eind van de winter op te voeren om extra spierweefsel op te bouwen.

Met deze ontdekking kan de mens wellicht zijn voordeel doen, zeggen de onderzoekers. Wereldwijd hebben honderden miljoenen mensen last van spierafbraak door ondervoeding. En er zijn aanwijzingen dat de mens in aanleg hetzelfde zou moeten kunnen als die winterslapers.

Dat zou hem ook van pas kunnen komen op verre ruimtereizen; ruimtevaarders hebben last van spierafbraak door het wegvallen van de zwaartekracht. Matthew Regan begon aan dit onderzoek in de VS, maar is inmiddels teruggekeerd naar Canada, en zet het voort aan de universiteit van Montreal, met een subsidie van de Canadese ruimtevaartorganisatie CSA.

Lees ook:

Een winterslaap is zo gek nog niet

Patiënten op de operatietafel lopen regelmatig orgaanschade op waar ze langdurig last van kunnen hebben. Om dat voor elkaar te krijgen, lenen Groningse onderzoekers trucjes van winterslapers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden