Archeologie

De vondst van een kies zet alles op zijn kop: leerde Homo sapiens de Neanderthaler zijn kunsten?

Reconstructie van een Neanderthaler man en vrouw.Beeld EPA

Een nieuw bezoek aan Batsjo Kiro in Bulgarije werpt nieuw licht op de botsende culturen van Neanderthaler, de ‘primitieve’, en Homo sapiens, de ‘moderne’.

Een kies en enkele botresten brengen wetenschappers tot de conclusie dat Homo sapiens, de moderne mens, 46.000 jaar geleden al voet op Europese bodem zette. Dat is eerder dan gedacht. En daarmee steken ze een lont in een antropologisch kruitvaatje.

De wetenschappers, die maandag hun bevindingen publiceren in vakblad Nature, keerden terug naar Batsjo Kiro, een grottencomplex middenin Bulgarije. Die grotten hebben zij niet ontdekt; Bacho Kiro is een bekende vindplaats van resten uit het midden en eind van de oude steentijd, het Paleolithicum. 

Meer dan tachtig jaar geleden werden daar resten gevonden uit dit tijdperk, dat 300.000 jaar geleden begon en 10.000 jaar geleden eindigde. Tijdens omvangrijke opgravingen in de jaren zeventig werden er zelfs menselijke resten gevonden, die echter op de een of andere manier zijn verdwenen en waarvan de datering niet zo nauwkeurig is vastgesteld als vandaag de dag mogelijk is.

Onder leiding van het Max Planck instituut voor Evolutionaire Antropologie in Leipzig en het Archeologisch Museum in Sofia keerden onderzoekers vijf jaar geleden terug naar Batsjo Kiro, voor nieuwe opgravingen en een betere datering van de steenlagen. Met succes.

Een hoopje rommel, zou je denken, maar niet voor wetenschappers

Ze vonden een kies, menselijke botresten, en dierlijke resten die als sieraden hebben gediend. Een hoopje rommel bij elkaar, zou je denken, maar met de wetenschap van vandaag is daar veel uit te halen. De vorm van de kies wijst volgens de onderzoekers met zekerheid op Homo sapiens. En uit botresten kunnen tegenwoordig resten genetisch materiaal worden gehaald, vermeerderd, en vergeleken met bekende genen van moderne mensen en hun voorgangers. Ook dat leidde de onderzoekers naar Homo sapiens.  

Datering van de steenlagen waarin die resten werden gevonden, wees uit dat ze zo’n 46.000 jaar oud moeten zijn. Daarmee is Batsjo Kiro de vindplaats van de oudste sporen van Homo sapiens in Europa tot nu toe. Er zijn meer van die oude sporen van de moderne mens, onder andere in Italië en in Engeland, maar hun datering is minder nauwkeurig en daarmee onzeker. 

De onderzoekers vonden ook resten van gereedschappen, die volgens hen kenmerkend zijn voor het laat-Paleolithicum. De mens heeft zijn technologie steeds ontwikkeld en maakte toen andere stenen gereedschappen dan in het midden-Paleolithicum. Die modernere gereedschappen zijn ook bekend van de Neanderthaler, maar uit een latere periode.

De Neanderthaler was geen achterlijke

En daar gaat het lont in het kruitvat, want hier wordt de suggestie gewekt dat Homo sapiens de Neanderthaler zijn kunsten heeft geleerd. De twee soorten, de oorspronkelijke Europeaan en de Afrikaanse immigrant, hebben naast - en mét - elkaar geleefd, tot Homo sapiens de Neanderthaler definitief verdrong. De Neanderthaler was geen achterlijke; hij maakte gereedschappen, grottekeningen, vistuig en nog veel meer. Maar de sporen in Batsjo Kiro suggereren volgens deze onderzoekers dat hij zijn beste cultuur en techniek van Homo sapiens heeft overgenomen.

De commentator van Nature noemt de vondsten een belangrijk deel van de puzzel, maar maant tot voorzichtigheid. Fossiele resten uit deze periode zijn bijzonder schaars en hun datering heeft een foutmarge. Die is dankzij moderne dateringstechnieken weliswaar klein, maar dat was de overgangsperiode waarover het hier gaat ook: de periode waarin Neanderthaler en Homo sapiens naast elkaar hebben geleefd voor de laatste de Europese hegemonie veroverde, beslaat hooguit 10.000 jaar. 

Lees ook:

De mens deed zijn eerste stapjes misschien wel in Europa

Out of Africa klinkt leuk, maar doet de geschiedenis van de moderne mens geen recht, betoogt de Duitse paleontoloog Madelaine Böhme.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden