Energiebesparing

De thermostaat lager draaien is goedbedoeld, maar er is veel meer nodig

"Met de huidige gasprijzen kost het ons nu ongeveer 5 euro om in bad te gaan. Normaal gesproken neem ik graag een bad, maar nu denk ik toch twee keer na."Beeld Koen Verheijden

Het kabinet roept Nederlanders op zuiniger te zijn met aardgas. Maar hoeveel helpt het lager zetten van de thermostaat in de strijd tegen Poetin, of de opwarming van de aarde?

Joep Engels en Maarten van Gestel

Onder het motto ‘Zet ook de knop om’ wil het kabinet Nederland minder afhankelijk maken van gasimport uit Rusland. Besparing op het gasverbruik is ook goed om klimaatverandering tegen te gaan. Als de één miljoen huishoudens die veel gas verbruiken de thermostaat 2 graden lager zetten en korter douchen, scheelt dat 7 procent op ons gasverbruik, zei minister Rob Jetten van klimaat en energie zondag in het tv-programma Buitenhof. Dat is bijna de helft van het geïmporteerde Russische gas.

Maar is dat ook zo? En hoeveel is het klimaat geholpen met deze actie?

Op de site van Jettens ministerie staat vermeld hoeveel een huishouden op gas kan besparen. Elke graad die de thermostaat lager staat, scheelt jaarlijks 120 kubieke meter gas. Vijf in plaats van negen minuten per dag onder de douche: 60 kuub. Zet de thermostaat ’s avonds op 15 graden: 150 kuub. De site vermeldt niet hoe deze cijfers per huishouden (die het ministerie heeft geplukt van de site van Milieu Centraal) optellen tot een landelijke besparing van 7 procent.

Zo makkelijk laat de besparing zich niet berekenen

Dat doen ze ook niet, laat Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool Groningen, weten. De vuistregel luidt dat elke graad dat de thermostaat lager staat, 7 procent in het gasverbruik scheelt. Hoeveel het in kubieke meters scheelt, hangt af van het verbruik. Zijn het grote huizen, zijn ze slecht geïsoleerd, stoken de bewoners de kachel flink op?

Maar bekend is wel dat de miljoen grootverbruikers, waar Jetten op doelde, gemiddeld 2000 kuub per jaar gebruiken. Als zij 2 graden minderen én korter douchen, besparen ze 340 miljoen kuub. Dat is 0,9 procent op het totaal van 40 miljard kuub, rekent Visser voor. Als alle acht miljoen huishoudens – samen goed voor 10,4 miljard kuub – de verwarming 2 graden lager zetten, en alle openbare gebouwen (kantoren, winkels) doen dat ook, én iedere Nederlander doucht korter, dan besparen we met z’n allen ruim 2,6 miljard kuub, ofwel 6,6 procent op het gasverbruik.

Een optimistische schatting

Maar dat is een optimistische schatting. Veel mensen douchen al kort of koud, hebben de thermostaat al op 18 graden staan en zetten hem ’s nachts laag. En sommige panden, zoals verzorgingshuizen of scholen, kunnen het hun bewoners niet aandoen om de verwarming dicht te draaien.

Voor het klimaat is het effect nog geringer. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is aardgas in Nederland goed voor de helft van de CO2-uitstoot. Zelfs in de optimistische schatting draagt de actie ‘Zet ook de knop om’ hooguit 3,3 procent bij aan de CO2-reductie. Alle beetjes helpen natuurlijk, maar om het klimaatdoel te halen, 49 procent reductie in 2030, moet er echt nog veel meer gebeuren.

‘Ik red me wel met mijn dekentje’

De prijs van energie stijgt en de overheid roept burgers op om gas te besparen door de thermostaat omlaag te zetten. Doen ze dat ook?

Jannie Bos, is prima tevreden met haar dekentie.  Beeld reyer boxem
Jannie Bos, is prima tevreden met haar dekentie.Beeld reyer boxem

Naam: Jannie Bos (76)
Type woning: vrijstaande jarenzeventigwoning in Winschoten, Groningen
Werk: gepensioneerd
Thermostaat: van 20 à 21 naar 18,5 à 19

“Wie een beetje het nieuws volgt, zag deze oproep van de overheid wel aankomen. De problemen rond het Russische gas zijn bekend. We weten dat we zuiniger met energie moeten omgaan. Dan wordt opgeroepen tot het verlagen van de thermostaat. Ik dacht: het kan hier ook wel een graadje lager. Geen probleem.

“Ik heb geen doorsnee huis. Een typisch energielabel – A, B, C, D – is niet van toepassing, want ik heb bevingsschade. De oproep van de overheid om van het Russische gas af te gaan, voelt voor ons Groningers dubbel. We willen er vanaf, maar het betekent ook dat we hier meer uit de grond moeten halen. Waardoor ik meer schade kan krijgen.

“Tegelijkertijd is niet zo dat ik nu geen gehoor geef aan de overheid vanuit een of ander gevoel dat ze ons in het Noorden in de kou laten staan. Los van Rusland vind ik zelf dat we onze planeet moeten ontzien. Ik heb geen auto, en ben minder vlees gaan eten. Misschien ben ik slechts een radertje in het geheel, maar als iedereen een beetje doet, dan komen we ergens.

“Het enige puntje is mijn leeftijd. Als je ouder wordt, krijg je het ook sneller koud. Ik had eerder nog weleens de neiging om obstinaat te zijn, en dan zette ik de verwarming op 20. Of zelfs op 21. Maar nu heb ik de thermostaat toch teruggezet naar 18,5. En ’s avonds mag-ie naar 19. Ik red me ook best met een vest en een fleecedekentje.”

“Als we straks van het Russische gas af zijn, gaat de thermostaat hier niet opnieuw omhoog. Het is een kwestie van wennen. Net als op een dieet gaan, of stoppen met roken: dat is ook wennen. Als ik straks gewend ben aan 18, 19 graden, waarom zou ik hem dan weer omhoog zetten?”

‘Een bad voor 5 euro? Dat doen we niet.’

Maarten van den Nieuwenhuizen en zijn vrouw en kind.  Beeld Koen Verheijden
Maarten van den Nieuwenhuizen en zijn vrouw en kind.Beeld Koen Verheijden

Naam: Maarten van den Nieuwenhuizen (27)
Type woning: Nieuwbouwhoekhuis in Winssen, Gelderland
Werk: risicospecialist bij betaalbedrijf
Thermostaat: Van 21 naar 19

“Met de huidige gasprijzen kost het ons nu ongeveer vijf euro om in bad te gaan. Normaal gesproken neem ik graag een bad, maar nu denk ik toch twee keer na. Is het dat geld waard? Mijn vriendin Charlotte is hier nog principiëler in. ‘Een bad voor 5 euro? Dat doen we niet.’

“Normaal staat onze thermostaat op 21 graden. Voor mij hoeft het niet zo warm, maar voor Charlotte wel. Ze is een koukleum – zelfs in de zomer zit ze nog geregeld onder een dekentje. Die thermostaat is deze week omlaag gegaan, naar 19 of 19,5 graden. Niet zozeer vanwege de oproep van de overheid, maar vooral omdat ons vorige energiecontract tot en met maart liep. Vanaf nu betalen we veel meer.

“Ik snap de oproep van de overheid wel, om van het Russische gas af te komen. Tegelijkertijd voelt het hypocriet. De overheid heeft lange tijd bewust de keuze gemaakt om afhankelijk te worden van Russisch gas. Nu blijkt dat geopolitieke gevolgen te hebben, en is de boodschap aan de burger: je moet minder energie verbruiken. Dat voelt niet helemaal eerlijk.

“Ik moet zeggen dat ik het badderen wel mis. Ons kindje Vince doen we ’s weekends nog wel in bad – hij heeft in zijn teiltje ook niet zoveel water nodig. Gelukkig is ons huis goed geïsoleerd, hebben we zonnepanelen en breekt het voorjaar aan. Wanneer onze verwarmingsrekening straks terugloopt, gun ik het mezelf hopelijk weer om een bad te nemen.”

Ira Boevink en Twan Wolke wonen met z'n vieren in een studentenhuis, waar de thermosstaat een groot raadsel is.  Beeld Maartje Geels
Ira Boevink en Twan Wolke wonen met z'n vieren in een studentenhuis, waar de thermosstaat een groot raadsel is.Beeld Maartje Geels

‘Lager dan dit kunnen we niet. Dan is het niet meer leefbaar hier.’

Naam: Twan Wolke (24)
Type woning: studentenhuis in het centrum van Amsterdam
Werk: student accountancy en werkt op de financiële afdeling van een marketingbureau
Thermostaat: een groot raadsel

“Met drie andere studenten woon ik in een tochtig monumentaal pand in hartje Amsterdam. Zoals driekwart van de huizen hier hebben we enkel glas en is het slecht geïsoleerd. Afgelopen winter was gelukkig mild, maar het jaar daarvoor, toen je kon schaatsen op de grachten, kon ik ’s ochtends bijna wolkjes blazen in mijn bed. Zo koud was het hier toen.

“Onze verhuurder verdient op de makkelijkst mogelijke manier geld. We betalen de kale huur voor het pand, de rest moeten we zelf regelen. In oktober ging onze energieleverancier failliet. Met de stijgende prijzen konden we alleen een nieuw flexcontract krijgen. Onze energierekening ging van 180 naar ruim 400 euro nu. Het is nog niet nodig geweest, maar wij hebben de luxe dat onze ouders financieel kunnen bijspringen als de nood hoog is. Niet iedereen heeft dat privilege, dat beseffen wij ons ook.

“Sinds die hoge energierekening proberen we onze thermostaat omlaag te zetten. Hij staat officieel op 17,5 graden nu, maar hij werkt niet goed. We hebben een thermometer in de kamer gelegd, en die zegt dat het hier 19 graden is. Het zou best kunnen dat de thermostaat daadwerkelijk hoger staat – met al het warmteverlies hier. De oproep van de overheid vormt wel een extra motivatie om de thermostaat lager te zetten, maar lager dan dit kunnen we niet. Dan is het niet meer leefbaar hier.

“Sinds ik hier twee jaar geleden kwam wonen, regel ik ons energiecontract. Ik was toen 22 jaar - dat misschien jong, maar ik vind het goed om vroeg te leren wat je verbruikt en wat je daarvoor betaalt. Ik heb onze verhuurder weleens gevraagd of we dubbelglas kunnen krijgen. Dat mag niet, zei hij, omdat dit een monumentaal pand is. De reden die de gemeente geeft is: de glinstering op het raam vanuit buiten. Dat slaat toch nergens op? Het is 2022, en overal in de hoofdstad vliegt de warmte nog naar buiten.”

Lees ook:

Bij elke verkochte warmtepomp geeft iemand een klap op de gong. ‘Klonggg’ klinkt tien keer per dag

Door de hoge gasprijs en de Oekraïne-oorlog neemt de interesse in gasloos wonen sterk toe. Dat betekent: gouden tijden voor de handelaars in warmtepompen.InfoGeschreven voor

Lang niet bij elk bedrijf gaat de thermostaat omlaag

‘We zijn niet van plan om mensen in de kou te zetten’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden