Virus

De mazelen kunnen het geheugen van het afweersysteem wissen

Beeld Nanne Meulendijks

De mazelen blijken schadelijker dan gedacht. Het virus kan het geheugen van het afweersysteem wissen. Wie de mazelen heeft gehad, is soms weer zo bevattelijk als een pasgeboren kind.

Het was al langer bekend dat het vaccin tegen mazelen meer doet dan beschermen tegen het virus zelf. Kinderen die niet zijn ingeënt, lopen vaker andere infecties op, zoals de griep of een verkoudheid. Geeft het vaccin het immuunsysteem wellicht een algemene oppepper? Nee, schrijven diverse wetenschappers donderdag in de vakbladen Science en Science Immunology: het virus richt zich tegen het immuunsysteem zelf. Het schakelt de afweercellen uit die antistoffen maken waarmee het lichaam een infectie bestrijdt.

Dat bleek vorig jaar al uit een Rotterdamse studie onder 77 kinderen uit orthodox-protestantse gezinnen die niet waren ingeënt. Kort voor en na de mazelenepidemie uit 2013 was bij hen bloed afgenomen: het virus had 11 tot 73 procent van hun antistoffen weggevaagd. En daarmee een flink gat geslagen in de verdediging die ze in hun leven hadden opgebouwd tegen infecties.

Maar het precieze mechanisme was niet duidelijk, zegt een van de onderzoekers, Colin Russell van het Amsterdam UMC. Met moderne genetische technieken konden ze zien om welke afweercellen het ging. Alle kinderen verloren een groot gedeelte van hun zogeheten geheugencellen. Dat zijn de afweercellen die het lichaam heeft aangemaakt na een infectie en die klaarstaan als hetzelfde virus nog eens wil toeslaan.

Russell: “Maar wat ons verblufte, was de ravage onder de zogeheten naïeve afweercellen. Die zijn nog nooit met een ziekteverwekker in aanraking gekomen. Bij een op de tien kinderen waren deze naïeve cellen volledig weggevaagd.”

Die maakt het lichaam dan wel weer aan, zou je denken. Maar daar gaat tijd overheen. Ook die naïeve cellen maken een ontwikkeling door. In de loop der jaren muteren ze, zodat het afweersysteem een diverse verzameling opbouwt en bij een nieuwe infectie beschikt over verschillende wapens – al zijn die nog niet helemaal op de ziekteverwekker toegespitst. “Als die cellen verdwijnen, is alle diversiteit verdwenen en is het kind weer zo bevattelijk als een pasgeboren baby. Deze kinderen kunnen dus ook weer de ziektes krijgen waartegen ze zijn ingeënt, zoals de bof of polio. Het duurt drie tot vijf jaar eer het immuunsysteem zich daarvan heeft hersteld.”

Dat is een argument temeer om toch iedereen in te enten tegen de mazelen. Russell: “In Nederland is de ziektelast niet zo groot. Dus ook het risico niet van een paar jaar weerloos tegen infecties zijn. Maar in arme landen met slechte zorg is het virus verantwoordelijk voor veel extra sterftes. Terwijl het vaccin bijna 100 procent effectief is, levenslang en absoluut veilig, en dit effect op de afweercellen niet heeft.”

Lees ook: 

Het mazelenvirus is weer op de weg terug

En de ziekte is niet zo onschuldig als velen denken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden