Wetenschap Maanlanding

De maanlanding hield miljoenen mensen aan de buis gekluisterd

Een Franse familie kijkt hoe astronaut Neil Armstrong zijn eerste stappen op de maan zet. Beeld AFP

Het was een van de imposantste tv-gebeurtenissen van de vorige eeuw, de live -uitzending van de maanlanding. De NOS besefte dat pas later, toen de filmbanden al waren gewist.

Het was het jaar van Woodstock. Het jaar waarin ‘Turks Fruit’ in de boekwinkels verscheen, Eddy Merckx voor het eerst de Tour de France won en de pasgetrouwde Yoko Ono en John Lennon een week lang in een bed van het Amsterdamse Hilton Hotel bivakkeerden om te pleiten voor wereldvrede. Toch zullen de meeste mensen zich 1969 vooral herinneren als het jaar van Apollo 11.

Cruciaal voor die maatschappelijke beroering was de televisie. De maanlanding werd onafgebroken uitgezonden, live dus. En behalve bij gebeurtenissen als het huwelijk van prinses Beatrix en Claus, het Eurovisie Songfestival en sportevenementen als de Olympische Spelen, kwam dat op de twee netten die televisies in Nederland indertijd kenden niet zo gek veel voor.

Internationaal was de maanmissie het best bekeken tv-evenement tot dan toe, stelt de website van de Nasa. De Sovjet-Unie liet de maanmissie vanwege de Koude Oorlog links liggen, in andere landen zagen naar schatting 650 miljoen mensen hoe Edwin ‘Buzz’ Aldrin als een kangoeroe over de maan hupste.

Linkervoet

“Omdat die eerste maanwandeling live werd uitgezonden, was iedereen er als het ware bij”, zegt Huub Wijfjes, mediahistoricus aan de universiteiten van Groningen en Amsterdam. “Het is een van de imposantste tv-gebeurtenissen van de vorige eeuw. Mensen van over de hele wereld zaten die uren aan de buis gekluisterd, samen maakten we iets mee wat we nooit meer zouden meemaken.”

Wijfjes was een knul van dertien toen Armstrong het maanstof als eerste mens ooit deed opwaaien. Van de beelden kan hij zich slechts flarden herinneren. Armstrong plantte zijn linkervoet op 21 juli om precies 3.56 uur Nederlandse tijd op de maan. “We hadden wel een tv thuis. Maar op dat oneigenlijke uur lag ik in bed, geloof ik.”

Wijfjes staat vooral de veelheid aan herhalingen op radio en tv bij. Telkens weer schalden de stemmen van sterrenkundige Chriet Titulaer en presentator Henk Terlingen – door de uitzending bekend geworden als ‘Apollo Henkie’ – door de huiskamer, om de wazige zwart-witbeelden uit de ruimte te duiden. Met schaalmodellen speelden zij de maanlanding na, samen met een technicus die met zijn mond en een luchtpijpje het zand op de maanmaquette deed stuiven. Want pas nádat Armstrong het dopje van de camera aan de buitenkant van de Apollo 11 had afgehaald, konden kijkers de maan met eigen ogen bewonderen.

In de kranten, op radio en tv en aan de keukentafels ging het wekenlang nergens anders over dan Apollo 11. “Het was natuurlijk iets ongelooflijks, de eerste man op de maan.” zegt Wijfjes. “‘Dit is een kleine stap voor een mens, een reuzensprong voorwaarts voor de mensheid’, zo klonken de zorgvuldig gekozen en gerepeteerde woorden van Armstrong. We voelden dat ook echt zo. De hele wereldbevolking voelde dat zo. Een nieuw tijdperk was aangebroken.”

Regisseur Rudolf Spoor en presentator Henk Terlingen treffen voorbereidingen voor de live-uitzending van de maanlanding. Beeld ANP

Die beelden zijn ‘iconisch’, stelt Wijfjes, vergelijkbaar met foto’s als die van ‘het napalmmeisje’ uit Vietnam. “De voetstap van Armstrong is verankerd in het collectief geheugen, zelfs generaties die in 1969 nog niet geboren waren kennen de beelden van de maanlanding.”

Presentator Henk Terlingen, oftwel ‘Apollo Henkie’ heeft zijn schoenen aan het eind van de uitzending uitgetrokken. Beeld NOS

Een bel wijn

De uitzendingen van de NOS, in mei van dat jaar ontstaan uit Nederlandse Televisie Stichting en de Nederlandse Radio Unie , zijn niet meer terug te kijken. De omroep wiste de originele tv-marathon van Apollo Henkie, die aan het eind van de uitzending zijn schoenen had uitgedaan en op sokken en met een bel wijn de technische hoogstandjes gedetailleerd analyseerde.

“Filmbanden waren in die tijd zeer kostbaar”, legt Wijfjes uit. “Waarschijnlijk wilde de NOS, die zijn bestaansrecht mede met al het ruimtenieuws bewees, de banden nadien opnieuw gebruiken. Jammer, maar ook wel logisch. Historisch besef komt pas na vele jaren, vaak als veel waardevols al is weggegooid.”

Ook de Nasa wiste de originele videobanden en was de beelden van de eerste maanlanding een poos kwijt. Maar tien jaar geleden bracht de organisatie digitaal opgepoetste kopieën van de ruimtemissie naar buiten, die nu zijn samengevoegd in de documentaire ‘Apollo 11’. Wie de reuzensprong voor de mensheid een halve eeuw na dato nog eens van dichtbij wil meemaken, kan nu terecht in de bioscoop.

Bekijk meer verhalen over de maanlanding op trouw.nl/maanlanding.

Lees ook:

De reis naar de maan komt harder binnen dan ooit

Je kunt denken: waarom zou ik in vredesnaam nóg een keer naar beelden van de lancering van de Apollo 11 kijken of naar Neil Armstrong, die als eerste mens voet op de maan zet? Heb ik niet alles al honderd keer ­gezien? Maar met de nieuwe film ‘Apollo 11' krijg je het gevoel nog nooit zo dichtbij te zijn geweest.

Meer dan vijftig jaar geleden werd deze wereldberoemde foto gemaakt

24 december 1968. De Apollo 8 draait om de maan en ziet de aarde boven de horizon verschijnen. Het is astronaut Bill Anders die deze iconische foto maakt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden