Wetenschap Hittegolf

De hitterecords zullen steeds sneller sneuvelen

Luchtfoto van het strand van Katwijk op 24 juli. Beeld ANP

De hittegolf van vorige week brak alle records. Maar door de verandering van het klimaat zullen die records niet lang blijven staan.

De meteoroloog van een eeuw geleden zou de kans op een hittegolf als die van vorige week op vrijwel nul hebben gezet. Kijkend naar klimaat en weer van toen, in 1919, was zo’n hittegolf hooguit eens in de duizend jaar te verwachten. De meteoroloog van vandaag verwacht hem eens in de honderd jaar. En voor de meteoroloog van morgen wordt zo’n hittegolf routine.

Het verschil is de klimaatverandering van de afgelopen eeuw, vooral door toedoen van de mens, blijkt uit een studie van Europese weerinstituten, waaronder het KNMI, die vandaag wordt gepubliceerd. De hittegolf van vorige week was er zonder menselijke verstoring van het klimaat niet geweest, zou je kunnen zeggen. “Maar klimaatonderzoekers formuleren nauwkeurig, dus wij zeggen: die hittegolf was zeer onwaarschijnlijk geweest”, zegt Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI.

Van Oldenborgh is een van de architecten van studies als deze. En dat die nu, een week na de hittegolf, al klaar is, is een enorme prestatie. Dat werd tien jaar geleden voor onmogelijk gehouden, omdat zo'n studie enorme hoeveelheden rekenwerk vergt.

Op de vraag of een bijzondere gebeurtenis, zoals een hittegolf, werd veroorzaakt door de opwarming van de aarde, was het standaardantwoord dat weer en klimaat twee verschillende dingen zijn. En dat klimaatverandering weersextremen waarschijnlijker maakt, maar dat je niet in iedere warme dag een broeikas moet zien.

Inmiddels zijn klimaatonderzoekers in staat zogenoemde attributiestudies te doen: onderzoek naar de vraag in hoeverre een extreem weersverschijnsel is toe te schrijven aan klimaatverandering. Na de hittegolf van juni was er al zo’n studie gedaan, geleid door Van Oldenborgh. En de hitte die volgde in juli was zo uitzonderlijk dat werd besloten er nog een te doen. Nu was de leiding in handen van de Franse meteoroloog Robert Vautard.

Voor zo’n studie moeten de waarnemingen van een select aantal meetstations worden vergeleken met de computermodellen die er zijn voor weer en klimaat. Van Oldenborgh: “We kijken eerst of de computermodellen hittegolven goed meenemen. Niet alle modellen kunnen dat, dus er vallen er een paar af.” Met de modellen die overblijven, wordt verder gewerkt. Maar ook die blijken niet helemaal overeen te komen met de waarnemingen. “Modellen zijn heel goed in het voorspellen van gemiddelde temperaturen over langere perioden. Kijk je naar de warmste dagen in een jaar, zoals die er vorige week waren, dan zijn de waargenomen temperaturen hoger dan de computer voorspelt.”

Dat verschil is nog een puzzeltje voor de wetenschappers, maar doet aan hun conclusie niets af: de hittegolf van vorige week was uitzonderlijk. Zonder klimaatverandering zou de kans erop minstens tien keer kleiner zijn geweest. Als die klimaatverandering vandaag zou stoppen, kunnen we een hittegolf als deze eens in de 50 tot 150 jaar verwachten. Maar klimaatverandering stopt niet vandaag, dus de kans zal verder oplopen.

De gevolgen voor de mens zijn verstrekkend, zegt Van Oldenborgh. “Het is niet meteen zichtbaar, maar hittegolven leiden tot oversterfte. Die extra sterfte komt pas in de cijfers als de hittegolf allang voorbij is, en kan daardoor aan de publieke aandacht ontsnappen. Maar, om een voorbeeld te noemen: de extreme hittegolf van augustus 2003 heeft wereldwijd tienduizenden levens geëist. We zien hittegolven niet als een natuurramp, maar die hittegolf was een van de grootste natuurrampen in de recente geschiedenis.”

Hitterecords in Europa: de rangorde van de temperaturen van 2019, vergeleken met de jaren 1950-2018. In de rode gebieden werd dit jaar dus een recordwarmte behaald. Beeld KNMI

In de dieprode gebieden werden vorige week temperaturen gemeten die daar de afgelopen halve eeuw niet zijn voorgekomen. Voor de kaart werden de maximum temperaturen lokaal vergeleken met de gemeten maxima sinds 1950. Dieprood zijn de echte records. De lichtere tinten zijn de plaatsen 2, 3 en verder in de lokale rangorde.

De kaart laat zien waar de hittegolf van vorige week het meest uitzonderlijk was: in Frankrijk en de Benelux. In Duitsland en Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, werden ook temperatuurrecords gebroken, maar maar op minder grote schaal. De Britten en Duitsers hadden vorige week een hittegolf die ze eens in de tien jaar kunnen verwachten. De Fransen en Nederlanders zuchtten onder temperaturen die daar eens in de eeuw te verwachten zijn. Dat wil zeggen: als het klimaat blijft wat het nu is. Een verdere opwarming van de aarde zal de kans op hittegolven als deze snel doen groeien.

Dat de hitte vorige week vooral in Frankrijk en de Benelux toesloeg, komt door de combinatie van een hoge-drukgebied dat zich toen uitstrekte van Noord-Spanje tot de Waddenzee, en een lage-drukgebied voor de Spaanse westkust.Dat zorgde voor een stroming van warme Spaanse lucht over droge, hete Franse gronden naar het noorden. 

Lees ook:

Hittegolf is nu nog een uitzondering, maar dat gaat veranderen

Het nieuwe record kwam niet onverwacht. Maar wat staat Nederland nog te wachten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden