Coronatest

De corona zelftests zijn niet gemaakt om omikron te detecteren, werken ze dan nog wel?

De zelftests voor het coronavirus in de schappen van een drogisterij.  Beeld ANP
De zelftests voor het coronavirus in de schappen van een drogisterij.Beeld ANP

Werken de zelftests nog wel nu omikron dominant is? De eerste proeven zijn veelbelovend.

Willem Schoonen

Het lichaam krijgt minder goed vat op omikron. De antistoffen die het heeft aangemaakt na een vaccinatie of een eerdere besmetting met corona zijn niet erg effectief tegen de nieuwe variant van het virus, die inmiddels ook in Nederland dominant is.

Dat komt doordat omikron enkele tientallen afwijkingen heeft, genetische mutaties, ten opzichte van eerdere varianten. En een belangrijk deel daarvan heeft te maken met de stekels, die het virusdeeltje op zijn buitenkant heeft en waarmee het lichaamscellen van de mens binnendringt. Die ‘sleutel’ heeft zo'n afwijkende vorm dat de huidige vaccins daartegen minder goed beschermen.

Maar als de vaccins daarmee problemen hebben, is omikron dan ook minder zichtbaar voor de zelftest?

Uit alles wat er tot nu toe bekend is, blijkt dat de zelftests die op Nederlandse markt zijn toegelaten omikron vrijwel net zo goed detecteren als andere varianten van het virus. Er wordt nog volop onderzoek gedaan naar deze kwestie, maar de eerste proeven die het rijksinstituut voor volksgezondheid RIVM heeft gedaan, laten zien dat de zelftests omikron goed detecteren.

Voor de zekerheid ook een pcr-test

Collega-instanties in bijvoorbeeld Groot-Brittannië en de Verenigde Staten komen tot dezelfde conclusie. In de VS is dat de FDA (Food and Drug Administration), die enkele weken geleden bekendmaakte dat drie van de zelftestmerken die daar op de markt zijn omikron niet goed opspoorden. Maar dat bericht is weer ingetrokken omdat de fabrikanten die testen inmiddels hebben aangepast.

Wat de situatie voor de testen anders maakt dan voor vaccins en lichamelijke afweer, is de structuur van het virus. De zelftests zijn gebouwd om bepaalde onderdelen van het virus, bepaalde eiwitten, te detecteren. En dat zijn niet die manteleiwitten die omikron zo bijzonder en zo besmettelijk maken. Het zijn eiwitten uit de kern van het virus. En die veranderen nauwelijks; ook omikron ziet er in zijn kern weinig anders uit dan eerdere varianten van het coronavirus.

Voor vaccins en de afweer van het lichaam is het cruciaal dat ze zich richten op de manteleiwitten waarmee het virus binnenkomt. Voor de testen maakt het niet uit dat ze kijken naar een virusonderdeel dat in besmetting en ziekte geen belangrijke rol speelt. Als die testen de virusdeeltjes maar zien. En dat doen ze.

Dat betekent nog altijd niet dat de zelftests perfect zijn, zoals het RIVM ook benadrukt. Een zelftest weet een besmetting in 80 procent van de gevallen vast te stellen, als mensen covid-achtige symptomen hebben. Bij mensen zonder symptomen is de betrouwbaarheid van een zelftest wat minder, maar door de bank genomen zijn zelftests behoorlijk goed in het opsporen van virusdeeltjes.

Mensen die symptomen hebben maar een negatieve zelftest, krijgen van de overheid het advies om ook nog een pcr-test te laten doen. Voor de zekerheid.

Lees ook:

Is omikron een weg uit de pandemie?

12 vragen en antwoorden over de nieuwe mutatie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden