Amazone

De Amazone nadert een kantelpunt, dreigt in savanne te veranderen

Een bosbrand in het Amazone-gebied. Beeld AFP
Een bosbrand in het Amazone-gebied.Beeld AFP

Het Amazonegebied verliest aan veerkracht. Ruim driekwart van het regenwoud is minder in staat te herstellen van droogte of bosbranden dan twintig jaar geleden.

Joep Engels

Zo op het oog kan het tropisch regenwoud in Zuid-Amerika er nog gezond uitzien, maar de bossen naderen een kantelpunt. Als ze daar voorbij komen, zal de aftakeling versnellen en maakt het woud plaats voor een savanne.

Die teloorgang van het grootste regenwoud op aarde is op zichzelf ook weer een kantelpunt, schrijven onderzoekers in het vakblad Nature Climate Change. De Amazone is het thuisland van een unieke verzameling dieren en planten, heeft een enorme invloed op het neerslagpatroon van heel Zuid-Amerika en houdt een gigantische hoeveelheid koolstof vast. “Als het woud verdwijnt, komt er 90 miljard ton CO2 vrij”, zeggen de wetenschappers. Dat is drie keer de hoeveelheid die de mensheid in een jaar uitstoot.

Klappen

Dat het niet goed gaat met het Amazonegebied moge bekend zijn. Jaarlijks gaat er meer dan tienduizend vierkante kilometer bos verloren, veelal door houtkap of bosbranden. Maar hoe vitaal is het restant nog? Dat is moeilijk af te lezen aan de staat van het woud op een bepaald moment, schrijven de onderzoekers. De vraag is of het systeem klappen kan opvangen. En vooral: hoe snel is het regenwoud hersteld na bijvoorbeeld een periode van droogte?

De onderzoekers, datawetenschappers en systeemanalisten uit Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, gebruikten voor die vraag satellietwaarnemingen en zoomden daarbij in op twee parameters: de dichtheid van het bladerdak, die een maat is voor de hoeveelheid biomassa, en de groenheid ervan, die aangeeft hoe biologisch actief het woud is. Per gebiedje van dertig bij dertig kilometer bekeken ze hoe deze parameters tussen 1991 en 2016 varieerden.

Menselijke activiteiten

In de eerste jaren groeide de veerkracht nog, maar sinds 2000 ging het bergafwaarts. Met name na de droogtes van 2005 en 2010 herstelde het regenwoud moeizaam, en dan vooral waar het woud grensde aan gebieden met menselijke activiteiten, zoals land- of bosbouw. Twee factoren versnelden dit proces. Door het verlies aan bomen houdt het woud minder vocht vast waardoor meer bomen het loodje leggen. Terwijl door bosbranden het gebied verdroogt, wat de kans op nieuwe branden vergroot.

We weten niet waar het kantelpunt ligt, zeggen de onderzoekers. “De data wijzen erop dat we dat punt naderen. Misschien hebben veel gebieden het al gepasseerd. En dan kan het regenwoud in een paar decennia tijd veranderen in een kale savannevlakte.”

Aan de data was niet te zien hoe groot de rol van de opwarming van de aarde is geweest. Maar de droogtes die sinds 2000 zo’n grote impact op het woud hadden, zouden zonder klimaatverandering slechts eens in de honderd jaar zijn voorgekomen. En met een verdere opwarming worden ook die droogtes frequenter, waarschuwen de onderzoekers.

Lees ook:

Een akkoord bereiken over ontbossing is eenvoudiger dan de uitvoering

De leiders van honderd landen sloten op de klimaatconferentie in Glasgow een akkoord over het stoppen van ontbossing in 2030 en herstel van bossen. Alles staat of valt bij de wil om de daad bij het woord te voegen, zegt hoogleraar Gert-Jan Nabuurs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden