ColumnJan Beuving

Dat gaat nu even niet de komende tijd

In een smal jarendertigstraatje in het dorp waar ik woon zat bijna 35 jaar lang een kroeg, midden tussen de woonhuizen. Een vrij breed pand had de helft van de benedenverdieping ingericht als bruin café. Er konden acht mensen aan de bar zitten, en nog een stuk of tien aan de tafeltjes. Een kroeg met luxaflex, aan hun kruk geklonken stamgasten en een koperen bel, uitgebaat door een echtpaar dat in de andere helft van het huis woonde. Ruim vijf jaar geleden sloot de tent. Op internet is de geveilde inboedel van de faillissementsverkoop nog te vinden. Het meest geboden werd er op de ‘Klassieke reclame items ­AMSTEL: Biervat en keramieken paardekop’.

Na de sluiting hing er, achter het glas maar vóór het deurgordijntje, een briefje. Erop stond: ‘vanaf heden gesloten’. Het interessante is nu dat dat briefje er jarenlang hing. Allengs krommer en vergeelder was het papier, en de inkt van de handgeschreven letters was steeds slechter te ­lezen. De wiskundige stelt zich op zo’n moment de vraag: hoelang was de mededeling op dat briefje waar?

Ervan uitgaande dat het briefje er op de eerste dag van de sluiting is opgehangen, kunnen we zeggen dat het in elk geval één dag waar was. Immers: de dag voor het heden van destijds was de kroeg nog open. Maar hoe zit dat op de tweede dag van de sluiting? Het was attent geweest om die dag een briefje op te hangen met ‘sinds gisteren gesloten’, maar dan blijf je bezig en bovendien zijn de briefjes waarschijnlijk ook geveild. 

Net zo waar

Daarbij komt: is het nodig? Want de kroeg gaat vanaf die dag niet meer open. ‘Vanaf heden gesloten’ is dus waar. De kroeg is al langer gesloten, maar ‘vanaf heden gesloten’ is een deelverzameling van ‘vanaf gisteren gesloten’. Vergelijk het met de getallenlijn met alle gehele getallen. Bij 22 kun je een briefje plakken met: vanaf hier zijn alle getallen groter dan 21. Datzelfde briefje kun je bij 23 plakken. Het is net zo waar, ook al wringt er gevoelsmatig iets.

Het wonderlijke is: als je dat ‘vanaf’ schrapt, staat er ‘heden gesloten’. Dat is een ‘kleinere’ mededeling: je hebt het niet meer over alle dagen vanaf vandaag (oneindig veel dagen dus), maar over één dag. Toch ervaar ik het bericht ‘heden gesloten’ als dichter bij de waarheid dan ‘vanaf heden gesloten’. 

En wat nu als er op de kroegdeur had gehangen ‘vanaf morgen weer open’? Ook dat is een mededeling met een wonderlijk waarheidsgehalte. Als we morgen definiëren als ‘vanaf middernacht’, en je gaat bij de deur staan wachten tot de kroeg open gaat, kijk je om twaalf uur ’s nachts op je neus.

Op het moment dat je constateert dat het briefje gisteren niet klopte, is het vandaag, en kan het weer wel kloppen. Het bericht is dus voort­durend mogelijk waar. Bijkomende teleurstelling is dat je je verdriet daarover niet verdrinken kunt.

Meesterlijk spel met de tijden

Er zit dus een zekere ruimte in de formulering van de waarheid. Volgens mij wordt deze ruimte vaak benut door politici. “Dat Nederlandse adagium ‘met een snotneus ga je naar kantoor’ is nu even gewoon niet aan de orde de komende tijd”, zei Mark Rutte afgelopen woensdag. Een meesterlijk spel met de tijden: het is nu even niet aan de orde de ­komende tijd. Dat ‘even’ suggereert dat het maar een afgebakende periode duurt, maar dat even is zowel nu (een oneindig kort moment) als in de (ongedefinieerd lange) komende tijd. Dus hoelang de maatregelen ook duren: ze passen altijd in deze bewering. Ik zeg niet dat hij dat bewust doet, maar het kan niet anders of hij is er zich bewust van.

Hoewel de lichtbak met de belettering van het café nog steeds aan de gevel hangt, is het briefje inmiddels weg. Maar ik moest er deze week aan denken toen ik op de dichte deur van de slijter een briefje zag met de tekst: ‘over 15 minuten ben ik er weer’. Even dacht ik: dat is maar één ogenblik waar. Maar als de slijter na terugkomst weer minimaal een kwartier in de winkel is, klopt het voor iedereen die het briefje ziet. Het ergste wat er kan gebeuren is dat de waarheid meevalt. Was dat altijd maar zo.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden