null Beeld

ColumnJan Beuving

Dan doen we het zonder de laatste letter van het alfabet

Jan Beuving

I

Vanuit Duitsland waaide deze week het bericht over dat het voeren van het Russische z-symbool mogelijk verboden wordt. De z, die op het Russische oorlogstuig is gekalkt, mag niet meer gebruikt worden als steunbetuiging aan de Russen en/of het bewind van Poetin. Dit betekent natuurlijk dat ook het gebruik van de z in lopende teksten onder een vergrootglas komt te liggen. Beter is het nog om de z helemaal te vermijden, wat in het Nederlands natuurlijk best kan.

Taalliefhebbers zullen bekend zijn met hebben vast kennis van het fenomeen lipogram. Een lipogram is een tekst waarin de auteur een of meerdere letters met opzet expres heeft weggelaten. Een e-lipogram bijvoorbeeld is een tekst waarin de e wordt vermeden. De Fransman Georges Perec schreef ooit de roman La Disparition, waarin de letter e in het geheel niet voorkomt. Perec was lid van de Oulipobeweging, waarbij Oulipo stond voor Ouvroir de la Littérature Potentielle (Werkplaats voor Potentiële Literatuur). Grappig genoeg heeft de lipo van Oulipo dus niets te maken met de lipo van lipogram; die laatste lipo komt van het Griekse leipein, dat ‘achterwege blijven’ betekent. Perecs meesterwerk werd door Guido van de Wiel vertaald in het Nederlands onder de de titel ’t Manco (De Arbeiderspers, 2009). Nederlandse lidwoorden hebben natuurlijk allemaal een e, dus met ’t in plaats van het verschafte Van de Wiel zichzelf creëerde Guido toch wat ruimte om de zinnen woorden minder in telegramstijl te schrijven. Een huzarenstukje meesterwerk. Deze Perec schreef eveneens een werk met enkel de schelletter e (Les Revenentes), hetwelk recent (GvdW leverde weer het geheel) met Nederletters geschreven werd: De wedergekeerden (De Werkmensenpers, 2022).

Het vermijden van de slotletter uit ons alfabet gaat vrij gemakkelijk. De verzamelde bijeengebrachte kinderversjes van Annie M.G. Schmidt kunnen in plaats van onder de noemer Ziezo voortaan best als Voilà of Kijkstraks worden gebundeld. De zaterdagkrant wordt een weekendeditie. De vraag is alleen wat we met Zelenski moeten beginnen.

II

23 z-lipogrammen voor ‘Ik heb de zon in de zee zien zakken’:

1. Ik aanschouwde de door aards asrotatie in aqua afdalende aansteker.

2. Ik bekeek de bol die, beetje bij beetje beknot, de baren bescheen.

3. Circus clair-obscur, constateerde ik, capituleerde in c.

4. Mij daagde dat het daglicht doofde dichtbij de duinen.

5. Energiebron eindigde onder einder in Ee-, Eem- en Eemsachtig entrepot, ervoer ik.

6. Flambouw werd flux fletser in flinke fluïditeit, flitste in mij.

7. Gadegeslagen: Godslamp gleed in de golven.

8. Ha, H2O hapt het hete hemellichaam helemaal op.

9. Ik inspecteerde het illustere, integraal indalend in immens irrigatiereservoir.

10. Ja, joelde ik: Japans juweel jaagt Jona na in jutters jachtgebied.

11. Ik keek hoe de koperen kolos in kamerbreed kanaal kelderde.

12. Lantaarn leek mij laag in lagune licht los te laten.

13. In megameer minderde magnitude mondiaal middelpunt, monsterde ik.

14. Ik noteerde: nogal nuttige neutronen neigden naar nat vol natriumchloride.

15. Opgemerkt hoe o-vormig object onder de ogen van ondergetekende onderging in oceaan.

16. Ploert poetst de plaat in pangeale plomp, percipiëerde ik.

17. Ra’s ronde rijswonder remigreerde in ruime sop, registreerde ik.

18. Ik heb de son in de see sien sakken.

19. Ik toetste de in talloos totaal van tranen ten onder gaande toorts.

20. (Ut supra:) uur U voor UV-bron in uitspansel; uitgedoofd in U-bootterritorium.

21. Vuurbal verdween in veel vocht, viel me op.

22. Wat ik waarnam: werelds wonderlamp werd weggenomen in water.

23. X-ag Y-coördinaat < 0, qua sol.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal. Eerdere columns van Jan Beuving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden