null Beeld Paulien Kraaijeveld
Beeld Paulien Kraaijeveld

Bedreiging

Beveiligers bij de collegezaal, dat kan zo niet langer, vinden universiteiten

De Nederlandse universiteiten willen een vuist maken tegen intimidatie van wetenschappers. Om te beginnen met een meldpunt.

Joost van Egmond

De beveiliging is een teken aan de wand. De plek waar het maandag geopende meldpunt ‘Wetenschap Veilig’ wordt gepresenteerd is niet algemeen bekend, en binnen hebben zich pontificaal beveiligers opgesteld om de bezoekers te monsteren.

Die beveiligers zijn er onder meer voor hoogleraar Afshin Ellian, de langst beveiligde wetenschapper van Europa, een van de aanwezigen. Ellian wordt dermate bedreigd dat zijn hoorcolleges beveiligd moesten worden. Dat is een extreme maatregel, maar duidelijk is dat wetenschappers zich lang niet altijd vrij voelen om te zeggen waar het op staat. Dat beaamt rechtsfilosoof Roland Pierik, die als lid van de gezondheidsraad tijdens de coronacrisis heel wat over zich uitgestort kreeg. “Ik vind het zelf nog steeds wel leuk om op tv te komen”, zegt hij, “maar ik ken mensen die veel slimmer zijn dan ik en die het gewoon niet doen.”

Beveiliging bij een diploma-uitreiking

Hoe vaak wetenschappers worden bedreigd, wordt nu niet bijgehouden. Maar de praktijkvoorbeelden die ter tafel komen liegen er niet om. Jaap Weijermans, die aan de Universiteit van Amsterdam de ‘integrale veiligheid’ aanstuurt, had laatst zestien beveiligers nodig om een diploma-uitreiking in goede banen te leiden. Ook hij heeft meermalen beveiligers ingezet bij colleges.

Om tegenwicht te bieden hebben de veertien universiteiten, in samenwerking met onderzoeksinstellingen als NWO en de KNAW, nu een meldpunt: Wetenschap Veilig. Het is geënt op een soortgelijk meldpunt voor journalisten dat nu drie jaar bestaat. Het meldpunt moet vooral zorgen dat mensen sneller de weg vinden naar hulp die hun eigen universiteit al biedt. Universiteiten spraken vorig jaar al af dat ze bij bedreiging of intimidatie altijd aangifte doen. Ook zetten ze in op training in bijvoorbeeld online weerbaarheid en bieden ze ondersteuning als wetenschappers worden bedreigd.

Heel wat universiteiten hebben daar al speciale teams voor opgetuigd zoals dat van Weijermans. Maar dat is niet altijd makkelijk te vinden. Pierik, die onlangs verhuisde van de Universiteit van Amsterdam naar die van Maastricht, wist bij de eerste intimidatiepoging zijn weg binnen de universiteit nog niet goed. “Het is heel fijn als je weet waar je moet zijn.”

Dat denkt ook een andere spreker bij de presentatie van het meldpunt: historicus Nadia Bouras, die vorig jaar een sticker op haar huisdeur vond als teken dat ze in de gaten werd gehouden. Ze is nog steeds volop actief in het publieke debat, maar televisieoptredens doet ze bijvoorbeeld niet. Zij ziet ook veel anderen worstelen met hetzelfde dilemma: “Hoe presenteer je je onderzoek aan een breed publiek zonder dat je zelf gevaar loopt?”

Naar een landelijk beeld

Een centrale rol daarbij is weggelegd voor de werkgever. In de eerste plaats door pal te staan voor zijn mensen, maar ook bijvoorbeeld door tijdens een socialemediastorm mee te kijken en de ergste commentaren af te vangen. Dat helpt enorm, zeggen ervaringsdeskundigen.

Het meldpunt kan ook helpen om het probleem duidelijker op de kaart te zetten, denkt Pieter Duisenberg van de brancheorganisatie Universiteiten van Nederland. “Ga niet rondlopen met de vraag ‘is dit iets’, maar bel gewoon”, is zijn oproep. Voor spoedgevallen heeft het meldpunt ook een noodtelefoonnummer dat 24 uur per dag bereikbaar is. Op termijn verwacht Duisenberg dat universiteiten zo ook een landelijk beeld kunnen krijgen, en ook landelijk afspraken kunnen maken met politie en justitie over een aanpak.

Gemiste kansen

Toen vakblad ScienceGuide vorig jaar een vragenlijst uitzette over het thema, gaven meer dan honderdvijftig onderzoekers aan dat ze in de afgelopen jaren waren geïntimideerd na een publiek optreden. Heel wat respondenten gaven aan dat ze uit angst voor intimidatie hebben afgezien van een publiek optreden.

En dat treft niet iedereen in gelijke mate. Vooral vrouwen hebben een grote terughoudendheid om in de schijnwerpers te staan vanwege de intimidatie die erbij komt kijken, zegt de woordvoerder van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook Ineke Sluiter van de KNAW maakt zich daar expliciet zorgen om, het brengt de diversiteit van het debat in gevaar.

Ook minister Robbert Dijkgraaf van onderwijs en wetenschappen maakt zich grote zorgen om wat deze bedreiging van individuen doet met de academische vrijheid en het publieke debat. Die schade is niet meetbaar, maar waarschijnlijk wel groot, zo zegt hij: “De grootste schade is de ideeën die mensen hierdoor niet hebben gehad.”

Lees ook:

Marc Bonten waarschuwt voor ondermijning van de wetenschap: ‘Iedereen kan zelf bedenken over wie het gaat’

OMT-voorzitter Jaap van Dissel werd door een Forum voor Democratie-Kamerlid voor ‘corrupt’ uitgemaakt. Het was voor Marc Bonten en honderden andere onderzoekers de druppel: de wetenschap wordt ondermijnd, stellen zij.

Intimidatie (ook door eigen collega’s) doet wetenschappers zwijgen. ‘Dit schaadt ons allemaal’

Wetenschappers worden huiverig na intimiderende reacties op hun publieke optredens. Intimidatie via sociale media, maar ook van eigen collega’s en bestuurders.

De Amsterdamse rechtsfilosoof Roland Pierik vertelt in de Verdieping wat hij meemaakt en naar zijn hoofd geslingerd krijgt

“Door de druk worden bepaalde wetenschappers en bepaalde opvattingen weggedrukt uit het debat. Uiteindelijk schaadt dat ons allemaal.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden