Wetenschap Eigen hachje

Bakkersgist laat ons zien dat het collectief wint uiteindelijk van de kleine zelfstandige

Beeld ANP

Alleen nog voor je eigen hachje zorgen en niet meer voor het collectief, maakt het leven gemakkelijker, en aanvankelijk ook rijker. Op den duur wint de collectieve productie echter, ondanks daaraan klevende nadelen.

Dat blijkt uit ingenieus onderzoek van Britse biologen, dat maandag is gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution. Hoofdrolspeler in het onderzoek is bakkersgist. Om te groeien moet dit micro-organisme suikers afbreken. En dat kan het op twee manieren doen: de gistcel kan de suiker innemen en dan afbreken, of hij kan het eiwit dat nodig is voor die afbraak uitscheiden en vervolgens de afbraakproducten consumeren.

De eerste manier komt neer op privaat eigendom – kapitalisme, zo u wilt – de tweede weg is die van het collectieve goed – communisme. In de mensenwereld lijkt die tweede voor eens en voor altijd verslagen door de eerste, maar bij bakkersgist bestaan ze naast elkaar. 

Profiteurs

Waarom is de collectieve productie daar overeind gebleven, vroegen de Britse biologen zich af. Want nadelen heeft die wel. Er duiken – zelfs bij gist – altijd profiteurs op, die wel consumeren naar behoefte, maar niet produceren naar vermogen, zoals het communisme voorschrijft. Die profiteurs gaan met een deel van het collectieve goed aan de haal.

Dat is jammer, maar blijkt overkomelijk. De ware achilleshiel van het collectief is dat het pas werkt als het voldoende leden heeft. Als er weinig soortgenoten zijn, ziet de gistcel die eiwitten uitscheidt om suikers af te breken de productie goeddeels in de afvalgoot verdwijnen, omdat er te weinig vraag is naar zijn suikerproducten. Hij zou beter kunnen privatiseren. 

Minder snel groeien

Maar private productie heeft zijn eigen nadelen. Suikers voor jezelf houden, door ze in te nemen en in eigen lijf te verteren, kost veel energie. Het private eigendom kan daardoor minder snel groeien, terwijl het collectief veel efficiënter weet te gedijen op de beschikbare suikervoorraad.

Het hangt van de omstandigheden af welke weg de beste is, zeggen de Britse onderzoekers. Als er bijvoorbeeld nieuw leefgebied wordt veroverd door een klein aantal pioniers, biedt private productie de beste overlevingskans. Raakt de populatie gevestigd en talrijker, dan is collectieve productie de betere optie. 

Bakkersgist vindt het best, hij is van beide markten thuis en heeft geen last van ideologische voorkeur.

Lees ook:

Charles Darwin wist het al: in de evolutie geven vrouwen de doorslag

Vrouwen waren niet in staat tot wetenschap, zo heette het. Charles Darwin, de vader van de evolutietheorie, correspondeerde wel veel met vrouwelijke collega’s, rebelse uitzonderingen in Victoriaans Engeland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden