Zwaartekrachtsubsidie

114 miljoen euro voor baanbrekende wetenschap

Een team onder leiding van de Universiteit Maastricht gaat op een andere manier kijken naar psychische aandoeningen. Beeld © GrAl, Shutterstock

Zes groepen wetenschappers krijgen elk ongeveer 20 miljoen euro van minister Ingrid van Engelshoven van onderwijs, cultuur en wetenschappen.

Als slechts 40 procent van de patiënten baat heeft bij de behandeling van hun psychische aandoeningen, valt er nog heel wat te verbeteren. Dat gaat een werkgroep met onderzoekers van vijf Nederlandse universiteiten de komende jaren proberen. Niet door op de traditionele manier naar behandelingen te kijken, maar juist door het geheel anders aan te pakken, via een nieuw ‘mathematisch model’ van psychische stoornissen. Daarom ook betrekken de onderzoekers een datawetenschapper bij het programma. Multidisciplinair werken heet dat, en dat is een van de redenen waarom het onderzoeksprogramma bijna 20 miljoen euro krijgt van het ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschappen.

Het team dat onder leiding staat van Anita Jansen, decaan van de faculteit Psychologie en Neurowetenschappen van de Universiteit Maastricht, is een van de zes consortia die vrijdag te horen kregen dat zij elk ongeveer 20 miljoen euro ontvangen van minister Ingrid van Engelshoven van OCW. Het geld is onderdeel van de zogenoemde zwaartekrachtsubsidies waarmee de wetenschappers tien jaar lang aan hun onderzoek kunnen werken.

Het team van Jansen wil beter begrijpen hoe psychische ziekten ontstaan en hoe deze effectiever behandeld kunnen worden. Volgens de onderzoekers wordt de impact van psychische stoornissen onderschat. Bijna 40 procent van alle ziekten is psychisch. Een op de vier volwassenen lijdt ooit aan een of meerdere psychische ziekten, zoals depressies, angststoornissen, verslavingen, post traumatische stress stoornissen, eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Naast persoonlijke ellende zorgen de stoornissen ook voor langdurig werkverzuim en hoge zorgkosten.

Behandelingen voldoen niet

De onderzoekers stellen dat de meeste mensen met psychische problemen een behandeling krijgen die niet voldoet. Om behandelingen te verbeteren, willen de onderzoekers begrijpen welke mechanismen verantwoordelijk zijn voor de psychische problematiek. Het nieuwe mathematisch model over het ontstaan en voortbestaan van psychische stoornissen moet daarbij helpen. Daarin breken de wetenschappers met de tradities van de klassieke psychiatrische diagnostiek, waarbij de focus ligt op aparte stoornissen en het zoeken naar één onderliggende oorzaak voor elke stoornis. Het is duidelijk dat die medische benadering tot op heden te weinig heeft opgeleverd, stelt Anita Jansen.

Een tweede consortium dat 20 miljoen euro ontvangt, doet eveneens onderzoek naar de hersenen, maar dan vanuit de genetische kant. Door op moleculair en celniveau te kijken naar hersenaandoeningen willen onderzoekers van drie universiteiten (VU in Amsterdam, Utrecht en Leiden) betere behandelingen ontwikkelen.

De omgeving en chronische ziekten

Nog meer doorbraken op het gebied van gezondheid moet komen van een consortium dat het exposoom onderzoekt. Het exposoom is de combinatie van waar je woont en werkt, wat je eet en drinkt, hoe vaak je beweegt, en andere keuzes die je in je (dagelijkse) leven maakt. Voor 70 procent bepaalt het exposoom of iemand bepaalde chronische ziektes krijgt of niet. Wat de onderzoekers willen weten is welke delen van het exposoom belangrijk zijn voor gezondheid en hoe deze werken.

Een derde samenwerkingsverband bestaat uit zes universiteiten die zich bezig houden met hybride intelligentie (HI). Zo wordt de combinatie genoemd van menselijke en kunstmatige intelligentie. De universiteiten ontwikkelen theorieën en methoden voor intelligente systemen zodat zij beter kunnen samenwerken met mensen. De onderzoekers willen de HI-systemen gebruiken in de gezondheidszorg, het onderwijs en de wetenschap en laten zien hoe kunstmatige intelligentie de menselijke intelligentie kan versterken in plaats van deze te vervangen.

Sociale ontwrichting

20 miljoen euro is er ook beschikbaar voor een groep die de ethiek van sociaal ontwrichtende technologieën bestudeert. Robots, kunstmatige intelligentie, synthetische biologie en klimaattechnologie leveren sociale en ethische uitdagingen op. Denk daarbij aan schending van privacy. In een filosofische onderzoeksprogramma willen de onderzoekers nieuwe manieren ontwikkelen om met de nieuwe technologieën om te gaan.

De zesde groep die subsidie ontvangt probeert nieuwe gewassen te telen die minder meststoffen nodig hebben. Dat gebeurt door het wortelmicrobioom te bestuderen. Dat zijn de miljarden micro-organismen die zich voeden met de wortels. In ruil daarvoor zorgen de micro-organismen onder meer voor bescherming tegen ziekten en plagen. Door meer kennis op te doen over de samenwerking tussen planten en micro-organismen hopen de onderzoekers stressbestendige gewassen te telen die minder meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen nodig hebben.

Lees ook:

Een psychische stoornis is meer dan gebrek aan aanpassing

Wat is een psychische stoornis? Een ziekte, of een afwijking van de maatschappelijke norm. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden