William Dement in 2000.

NaschriftWilliam Dement (1928 - 2020)

William Dement (1928-2020): De man die het belang van slaap ontdekte

William Dement in 2000.Beeld Hollandse Hoogte / Magnum Photos

William Dement had de slaap hoog op de agenda van de wetenschap geplaatst. Hij overleed vorige week op 91-jarige leeftijd. Zijn boodschap - ‘slaperigheid is een alarmsignaal’ - is inmiddels wereldberoemd.  

Sprietsj! Weer was een student ingedommeld tijdens een les van William Dement. Het college ‘Slapen en Dromen’ nog wel. Daar had de ‘vader van de slaapwetenschap’ altijd zijn waterpistool voor klaarliggen. De ruw wakker gemaakte student wist wat hem of haar te doen stond. Opstaan en luid het motto van het college uitroepen: “Slaperigheid is een alarmsignaal!”

Wie het overkwam, kreeg daarna wel een hoger cijfer voor dat college. Hij of zij had immers een belangrijke waarneming gedaan voor het verplichte slaapdagboek, waaruit moest blijken hoeveel uur slaap per etmaal absoluut nodig was.

Dat ieder mens zo’n minimum heeft, en dat Amerikanen daar vaak niet aan toekomen, daar had niemand een idee van toen Dement zich in de jaren vijftig in het onderwerp ging verdiepen. Dat gebeurde bij toeval. Hij werd na dienst in de Tweede Wereldoorlog – als journalist bij de krant van zijn regiment – jazzmusicus. Maar al kon hij met de bas zijn brood verdienen, echt goed vond hij zichzelf niet, en dus ging hij maar medicijnen studeren.

De belangrijke rol van dromen

Zonder de muziek helemaal te verwaarlozen – tijdens zijn studie in Seattle kwamen grootheden als Quincy Jones en Stan Getz jammen op zijn woonboot – haalde hij zijn bachelor en studeerde verder aan de Universiteit van Chicago, specialisme psychiatrie. Daarin speelden destijds dromen een belangrijke rol. Toen Dement van twee slaaponderzoekers in Chicago hoorde over de door hen ontdekte snelle oogbewegingen (Rem) tijdens de slaap, en dat die misschien met dromen samenhingen, was hij in die samenhang meer geïnteresseerd dan zij.

Op stage in een ziekenhuis in New York zette hij in zijn appartement een slaaplaboratorium op. Hij bestudeerde er onder andere de dutjes van leden van de vermaarde dansgroep The Rockettes, die hadden gereageerd op een advertentie voor proefpersonen. In 1963 belandde hij op Stanford, waar hij een slaapkliniek begon. Daar deed hij vele ontdekkingen die nu gemeengoed zijn: dat we slapen in een aantal duidelijk verschillende fases; dat slaapgebrek leidt tot hart- en vaatproblemen en diabetes; en dat gebrek aan slaap vaak komt door slaapapneu, het telkens geblokkeerd raken van de luchtwegen.

Volgens zijn collega Emmanuel Mignot heeft Dement honderdduizenden levens gered door te zorgen dat die factoren erkend werden. “Zonder hem zou dat ook wel zijn gebeurd, maar misschien tien jaar later. Tien jaar, dat zijn heel veel doden”, zei hij tegen de nieuwsdienst van Stanford.

Hij verenigde de slaaponderzoekers

Het vooruitbrengen van slaapkennis deed Dement niet alleen door baanbrekend onderzoek te doen, maar ook door te helpen het vakgebied te organiseren. Hij schreef het eerste standaardwerk over slaap. Hij verenigde de slaaponderzoekers, vaak zijn eigen studenten en promovendi, in de American Academy of Sleep Medicine. Hij richtte het wetenschappelijke tijdschrift Sleep op. En in vele openbare optredens, van tv-shows tot getuigenverhoren voor het Congres, pleitte hij voor bewustwording over slaapgebrek en de ernstige gevolgen die het heeft, van productieverlies in bedrijven tot auto-ongelukken. “Slaperigheid”, was zijn simpele boodschap, “is een signaal dat je naar bed moet.”

Dat stampte hij er ook bij zijn studenten in, met het waterpistool als het moest, tijdens dat college waar elk jaar honderden studenten op intekenden, en dat hij bleef geven nadat hij in 2003 met emeritaat ging. Soms nam hij uit het laboratorium een van de honden mee die aan narcolepsie leden, en liet zien hoe die acuut in slaap viel bij opwinding. Die aandoening komt ook bij mensen voor.

Pas vijf jaar geleden vond hij het genoeg. Maar hij bleef wel komen, om te luisteren naar hoe zijn opvolger Rafael Pelayo de les gaf, voorzien van een draadloze microfoon zodat hij zijn steentje bij kon dragen zo vaak hij wilde. De jaren telden wel, soms sukkelde hij in slaap. Dan kwam Pelayo met het waterpistool. Terecht, vond Dement, en hij riep wat ieder mens in zijn oren moet knopen: “Slaperigheid is een alarmsignaal!”

William Charles Dement werd geboren op 29 juli 1928 in Wenatchee en overleed op 17 juni 2020 in Stanford.

Lees ook: 

Bijna een kwart van de Nederlanders heeft slaapproblemen

Bijna een kwart van de Nederlanders kampt met slaapproblemen. Onder arbeidsongeschikten loopt dat percentage op tot 58 procent, blijkt uit de gezondheidsenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden