Beeld trouw

Column Rob Schouten

Wij zullen wellicht nooit weten of we in de Elektronische Eeuw leven of in de Stikstof Eeuw

Mij best, Zeventiende Eeuw, ook prima, priemgetal. Het doet me weinig dat het Amsterdams Museum de term ‘Gouden Eeuw’ heeft afgeschaft. Dat was ook maar een romantisch verzinsel van nostalgische negentiende-eeuwers. 

Rembrandt en Jan Steen worden er niet minder van. Je kunt je misschien ergeren aan het feit dat Nederland almaar correcter wil worden, terwijl we al het ijverigste jongetje waren, maar datzelfde Brave Hendrikisme heeft ons anderszins groot gemaakt. What’s in a name? stipuleerde Shakespeare reeds.

De zeventiende-eeuwers zelf wisten niet eens dat ze in de Gouden Eeuw leefden, zoals wij wellicht nooit zullen weten dat we in de Elektronische Eeuw leven of in de Stikstof Eeuw; die dachten bij Gouden Eeuw aan die van de Romeinen waarover Ovidius had gedicht, de ‘aurea aetas’ van universele harmonie, zonder oorlog en misdaad maar ook zonder werk en economie, hun paradijs dus. Vondel vertaalde het en zo leerden wij het ook kennen, een heel andere tijd dan onze ‘Gouden Eeuw’ dus, die juist wel veel werk opleverde maar natuurlijk ook veel narigheid, die de term ‘Gouden’ nu dus opbreekt. 

De Romeinen hadden het gelijk aan hun kant, eigenlijk bestaan er geen gouden geschiedenissen en economieën, altijd zijn er wel slachtoffers en slaven. Misschien hebben we onze hand overspeeld door dat hele tijdperk ‘Gouden Eeuw’ te noemen. Hadden we ons tot de kunst en cultuur moeten beperken, zoals het Rijksmuseum nu doet dat vrolijk doorgaat met de Gouden Eeuw. Ook in het buitenland had je gouden eeuwen, de achttiende-eeuwse schilderkunst in Engeland bijvoorbeeld, of de vroeg-negentiende-eeuwse in Denemarken, maar altijd beperkten die termen zich tot culturele uitingen.

Smetje

Dat wij de hele maatschappelijke welvaart erbij haalden was ook té riskant, daar zit altijd wel een smetje aan, of in ons geval een vieze vlek. Trouwens, in de zeventiende eeuw had je ook kladschilders en schrijvers die er niks van bakten. Elke benaming reduceert nu eenmaal, overdrijft, maar ook: ‘Bename’ en ordenen geeft menschen vrede, / zij noemen ’t ‘weten’ en hun onrust paait zich’ (Henriette Roland Holst). 

Ben benieuwd of op den duur ook die andere te grote woorden eraan gaan, zoals Renaissance, een tijd vol oorlogen en standsverschillen, of De Verlichting, toen de meeste mensen in bittere armoede leefden. Zij hebben, anders dan de Nederlandse Gouden Eeuw, een internationale strekking en het zal dus wel even duren voor musea hun favoriete kapstokken de deur uit doen. Anderzijds, de volkeren van de Dogon of de Peul in Mali hebben er misschien nog nooit van gehoord en dat valt op den duur ook niet vol te houden.

Mocht de ontmythologisering zich voortzetten dan ben ik verder benieuwd naar het lot van die paar Tweede Gouden Eeuwen die we ook nog hebben, te weten de bloei van Amsterdam eind negentiende eeuw en de bloei van het wetenschappelijk leven in Nederland aan het begin van de twintigste eeuw. Schuiven die dan op naar de eerste plaats of kelderen ze mee? Misschien moeten we maar helemaal geen Gouden Eeuwen meer hebben. Wel zo rustig.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden