null

Journalistiek

Wat de groeiende macht van DPG Media betekent voor journalistiek in Nederland

Beeld Vonq

Steeds meer kranten vallen in handen van steeds minder uitgevers. Kan de journalistiek nog pluriform en onafhankelijk zijn als een paar machtige bedrijven, zoals DPG Media, bijna alle titels in handen hebben?

Journalisten hadden lange tijd reden om bang te zijn voor Google en Facebook. Bang voor alle gratis informatie die zij beschikbaar stelden, bang voor de kekke clickbaitkoppen die bovenaan in de zoekresultaten verschenen, en bovenal bang voor het vermogen van de techbedrijven om adverteerders onder de neus van krantenuitgevers weg te kapen.

Maar de uitgevers hebben steeds beter geleerd terug te vechten. Zo lobbyden zij in Europa om meer geld te kunnen eisen van de techreuzen die hun artikelen delen. Het leidde tot een Europese richtlijn waardoor uitgevers nu ook in Nederland meer rechten hebben.

Specifiek in Nederland is hét voorbeeld van een strijdlustige uitgever DPG Media, moederbedrijf van Trouw, AD, de Volkskrant en nog een hoop andere mediamerken van binnen en buiten de journalistiek. Het oorspronkelijk Vlaamse concern investeert jaarlijks zo’n 100 miljoen euro in IT en digitalisering om zich met big tech te kunnen meten. DPG begrijpt steeds beter wat online wel en niet scoort, en lanceerde onlangs ook een eigen advertentieplatform, DPG Ads, om adverteerders van Google en consorten terúg te kapen.

DPG’s nettowinsten stijgen al jaren consistent. De groei van het concern en de transitie van klassieke uitgever naar techbedrijf lijken goed uit te pakken voor de uitgever. Maar sommigen vragen zich af of dat automatisch ook goed nieuws betekent voor de journalistiek.

Redding van de journalistiek?

Eén van hen is Paul Keller, medeoprichter van de denktank Open Future. “Er wordt wel gedaan alsof het gaat om de redding van de journalistiek”, zegt hij over de eerder genoemde Europese richtlijn. “Maar het zijn de uitgevers die ervoor hebben gelobbyd en ermee mogen doen wat ze willen. Begrijp me niet verkeerd, uitgevers moeten ook geld verdienen om journalisten te kunnen betalen. Maar het is de vraag hoeveel inderdaad bij journalistieke titels terechtkomt.

Wat Keller vooral zorgen baart, is dat steeds meer journalistieke titels onderdeel worden van steeds minder mediaconcerns. In Nederland zijn DPG en Mediahuis (moederbedrijf van onder meer De Telegraaf, Metro en De Limburger) de twee grote spelers. “Dat ligt bedrijfseconomisch voor de hand. Een groot concern kan processen combineren en investeren in nieuwe infrastructuur voor niet één krant maar wel tien tegelijk.

“Maar journalistiek is niet alleen een bedrijfstak. Ze is ook belangrijk voor het functioneren van de democratie. Dat maakt het problematisch als de markt zo geconcentreerd raakt dat individuele aandeelhouders veel invloed hebben op wat er in de sector gebeurt.”

Keller pleit ervoor dat de overheid meer publieke media ondersteunt, ook online. Het doel zou volgens hem een pluriform medialandschap moeten zijn. “Pluriformiteit en diversiteit zijn onderliggende principes van onafhankelijkheid. Eén titel is nooit volledig onafhankelijk. Publieke media zijn afhankelijk van beslissingen door de politiek, kranten van economische besluiten binnen uitgeverijen, en niche-media van YouTube’s algoritmes en advertentieregels.

“Maar hoe meer verschillende soorten media met elkaar concurreren, elkaar corrigeren en aanvullen, hoe moeilijker het wordt bepaalde geluiden te versterken of uit te sluiten.”

Niet goed voor de pluriformiteit

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) kijkt hier met ‘de nodige zorg’ naar, zegt algemeen secretaris Thomas Bruning. “In grote delen van Nederland bezit DPG alle media die het nieuws in de regio echt verslaan. Ondertussen zijn de regionale DPG-titels veel kopij gaan uitwisselen, wat de pluriformiteit niet ten goede komt.”

Cees van der Laan, hoofdredacteur van Trouw, beaamt het belang van pluriformiteit in de journalistiek. Maar volgens hem kan een groot concern daar ook een positieve rol in spelen. “DPG heeft titels overeind gehouden waarvan ik me afvraag of die anders nog hadden bestaan, zoals Het Parool of De Morgen.

“Het bedrijf heeft ook enorm geïnvesteerd in de online-transitie, wat veel titels op zichzelf niet hadden gekund. Mede daardoor komen er nu steeds meer betalende klanten – dat geldt ook voor regionale kranten die al lange tijd onder druk staan.”

Groot is niet altijd slecht, zegt Van der Laan. “Als je een vuist wilt maken tegen grote techondernemingen, dan moet je zelf ook de grootte en het geld hebben. Googles winst gaat niet terug de Nederlandse economie in, maar onder DPG nemen de redactiebudgetten toe. Sinds ik in 2014 hoofdredacteur werd, heeft Trouw alleen maar meer mensen aangenomen.”

Over de invloed van aandeelhouders maakt de hoofdredacteur zich geen zorgen. “Ik heb niet het idee dat de redactionele onafhankelijkheid van Trouw of andere kranten wordt aangetast. Sterker nog, onze onderzoeksjournalistiek wordt alom gewaardeerd.”

Kattenfoto’s

Dat DPG diepgravende journalistiek wil, zegt ook Philippe Remarque, voorheen hoofdredacteur van de Volkskrant, nu journalistiek directeur van DPG Media en uitgever van Volkskrant, Trouw en Parool. “In de vroege jaren van het internet dachten we dat het om clickbait draaide”, zegt Remarque. “Online-media als BuzzFeed leken het internet beter te begrijpen dan wij, met hun kattenfoto’s en ‘Vijf manieren om’-artikelen. Maar op de lange termijn blijkt clickbait niet het antwoord. Die titels hebben het nu allemaal moeilijk. Het belangrijkste voor mensen die een abonnement afsluiten is kwaliteitsjournalistiek, ook online.”

Remarque ziet het als zijn taak om te helpen de journalistiek het digitale tijdperk in te loodsen, met behoud van inhoud en kwaliteit. “Door ICT, data en journalistiek slimmer te combineren, wil ik bijdragen aan de groei van het aantal lezers.” Die bundeling van krachten noemt DPG ook in haar laatste jaarverslag. Daar wordt gesproken van ‘een modern media-techbedrijf waar sales-mensen, marketeers, IT’ers, designers, dataspecialisten en contentmakers samen dezelfde doelstellingen nastreven’.

Is die samenwerking niet schadelijk voor de redactionele onafhankelijkheid? “Als de commerciële kant tegen redacties zou zeggen ‘maak meer van dit en minder van dat’, dan zou je echt een probleem hebben natuurlijk. Maar sinds marketing meer met online-data is gaan doen, blijkt steeds duidelijker dat er juist op diepgravende artikelen waar redacties zelf ook waarde aan hechten veel abonnementen worden verkocht”, aldus Remarque.

Chinese muur

Wel erkent hij dat toegenomen samenwerking tussen marketing, uitgever en redactie een feit is. “Vroeger was er een Chinese muur. De redactie maakte gewoon de krant en bemoeide zich nauwelijks met het bedrijf. Dat kun je digitaal niet volhouden, alles vloeit samen.”

En daar voelt niet iedere journalist zich senang bij. “Er heerst absoluut spanning, want er is angst voor data”, weet Gerbert van Loenen. Vroeger was Van Loenen adjunct-hoofdredacteur bij Trouw, tegenwoordig is hij directeur van de Campus, een onderwijscentrum voor journalisten binnen DPG Media.

Bij de Campus volgen journalisten workshops en cursussen over schrijven en onderzoek doen, maar de afgelopen jaren in toenemende mate ook over meer lezers bereiken met behulp van data. Volgens Van Loenen is het aan redacties om fatsoenlijk met die data om te gaan.

“Ik leg vaak uit dat ik journalisten een gereedschapskist wil meegeven. Het is goed om te weten wat je kunt doen om te zorgen dat een verhaal beter wordt gelezen. Dat kun je misbruiken door lezers met trucs om de tuin te leiden, maar je kunt er ook voor kiezen het in te zetten op belangrijke momenten. Stel je hebt nieuws te pakken dat iedereen moet lezen, maar mensen vinden het saai en institutioneel. Op zo’n moment is het goed om te weten met wat voor kop je veel publiek kunt krijgen.”

Redactiestatuten

Volgens Van Loenen hebben Nederlandse redacties relatief weinig van hun uitgevers te vrezen, omdat ze worden beschermd door redactiestatuten waarin hun onafhankelijkheid is vastgelegd. ‘Het redactiestatuut waarborgt de vrijheid van handelen van een redactie, zelfs als die lijkt in te gaan tegen de belangen van een concern of de commerciële afdeling’, zegt de NVJ. Ook Remarque en Van der Laan noemen de statuten als een belangrijke bescherming van journalistiek in Nederland. “In veel andere landen heb je zulke statuten niet”, zegt Van Loenen. “Als Rupert Murdoch een krant koopt, is het de bedoeling dat het een conservatieve krant wordt. Maar in Nederland kan een krant echt tegen haar eigenaar zeggen: wij gaan over de koers van onze titel.”

Maar dan moet die krant dat volgens hem wel ook echt zeggen. “Soms moet je duidelijk maken dat er een strikte grens is tussen commerciële en journalistieke belangen. Er is altijd behoefte aan hoofdredacteuren die weten wanneer ze met de vuist op tafel moeten slaan.”

DPG Media’s cruciale overnames

1987 - De Belgische ondernemersfamilie Van Thillo neemt een meerderheidsaandeel in de uitgeverij achter Het Laatste Nieuws. Ook is de familie betrokken bij de oprichting van België’s eerste en grootste commerciële tv-omroep, VTM.

1989 - Christian van Thillo wordt directeur van familiebedrijf De Persgroep, en de uitgeverij neemt dagblad De Morgen over.

2003 - De Persgroep neemt zijn eerste Nederlandse krant over: Het Parool.

2005 - De Persgroep koopt Radio Noordzee en maakt er Qmusic Nederland van.

2009 - De Persgroep verwerft een meerderheidsaandeel in de uitgeverij achter Trouw, AD en de Volkskrant.

2015 - De Persgroep neemt de Engelse holding Mecom over, en krijgt daarmee in één klap zeven regionale Nederlandse kranten en diverse media in Denemarken in handen.

2020 - Christian van Thillo stopt als ceo van het bedrijf, dat inmiddels DPG Media heet. Hij wordt opgevolgd door Erik Roddenhof. In april verwerft DPG de Nederlandse tak van de Finse uitgever Sanoma. Dit levert DPG tientallen titels op, van AutoWeek tot Donald Duck, van Margriet tot Veronica Magazine en van Tina tot nieuwssite Nu.nl.

Lees ook:

Big tech en media: een moeizaam huwelijk

Nieuwe wetgeving moet uitgevers weerbaarder maken tegen uitbuiting door de grote internationale techreuzen. Maar de problemen zitten vooral bij de advertentie-inkomsten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden