Déjà vuHomoseksualiteit

Wat Amerika nog meer vreesde dan de communisten? De ‘perversen’

Het waren bange tijden in het Amerika van de jaren vijftig van de vorige eeuw. De Koude Oorlog zorgde voor ongezonde angst en achterdocht. De VS waren in de ban van de red scare, de vrees dat communisten in opdracht van Moskou als een soort vijfde colonne het land ondermijnden. Onder leiding van de Republikeinse senator Joseph McCarthy nam de heksenjacht groteske vormen aan.

Ondertussen maakte een andere angst, genoemd naar het paarse plantje lavendel, in stilte meer slachtoffers. De lavender scare zag iedereen in overheidsdienst of in andere cruciale beroepen met een homoseksuele geaardheid als een gevaar voor de staatsveiligheid.

Deze week bepaalde het Amerikaanse Hooggerechtshof dat lhbti’ers nergens mogen worden ontslagen op basis van hun geaardheid. Dat was in de jaren vijftig anders. Dwight D. Eisenhower, voormalig opperbevelhebber van de geallieerden tijdens de Tweede Wereldoorlog, was nog niet zo lang president, toen hij in april 1953 executive order 10450 tekende. Die verklaarde banen bij de federale overheid tot verboden terrein voor homoseksuelen. Bedrijven die veel opdrachten kregen van de overheid werden geacht soortgelijke maatregelen te nemen.

Beeld AP

De laatste resten van executive order 10450 werden pas in de jaren negentig buiten werking gesteld. De gedachte erachter ijlt nog altijd na, al is de jongste uitspraak van het hof een flinke stap naar gelijkberechtiging.

Eisenhower had in 1952 de verkiezingen gewonnen met de slogan ‘Let’s clean house’. Hij zag zelf vooral het rode gevaar, maar de aanpak van homoseksuelen viel goed bij de conservatieve achterban. Voorzitter van de Republikeinen Guy Gabrielson noemde ‘de perversen’ een gevaar tot in het hart van de hoofdstad.

Een ondraaglijke schaamte

Als gevolg van executive order 10450 verloren waarschijnlijk vijf- tot tienduizend mensen hun baan. Veel ruchtbaarheid werd er niet aan gegeven. Veiligheidsdiensten confronteerden ambtenaren met hun geaardheid. Onder dreiging van het aan de grote klok hangen van hun verhaal noemden velen namen van homoseksuele collega’s. Alles gebeurde zonder dat de beschuldigden recht hadden op juridische bijstand.

Zelfs zonder publieke schandpaal vonden sommigen de schaamte ondraaglijk. Andrew Ferrence, een medewerker van de Amerikaanse ambassade in Parijs, maakte kort na de verhoren over zijn geaardheid met het gas uit het fornuis zijn keuken een einde aan zijn leven.

Anderen waren als de dood dat hun waarheid zou uitkomen. Robert Cultler, Eisenhowers rechterhand op veiligheidsgebied en een van de mede-architecten van executive orde 10450 was homoseksueel. FBI-baas J. Edgar Hoover zou een relatie hebben gehad met zijn assistent Clyde Tolson. Al legde Hoover overigens fanatiek dossiers aan over vermeende homoseksuelen.

Eén man liet zich niet zo makkelijk slachtofferen. Frank Kameny, gepromoveerd astronoom die werkte bij de kaartendienst van het Amerikaanse leger, vocht zijn ontslag in 1958 tot twee keer toe vergeefs aan bij het Hooggerechtshof. De rest van zijn leven streed Kameny als activist voor gelijke burgerrechten. Hij demonstreerde onder meer voor het Witte Huis en het ministerie van buitenlandse zaken, zocht de publiciteit en streed met succes voor de verwijdering van homoseksualiteit op de belangrijkste lijst met psychische aandoeningen.

Onder president Clinton werd in 1993 nog de Don’t Ask Don’t Tell-wet ingevoerd voor het Amerikaanse leger. Militaire autoriteiten mochten niet vragen naar homoseksuele geaardheid, militairen mochten er niet openlijk voor uitkomen. Op 22 december 2010 stond Kameny in the Oval Office naast Barack Obama, toen die met zijn handtekening een einde maakte aan deze wet. De president had hem uitgenodigd voor deze bijzondere gelegenheid. Kameny overleed eind 2011. Hij werd 86.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Lees ook:

Lhbt’ers mogen in Amerika niet ontslagen worden om geaardheid

Lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (lhbt’ers) mogen in de Verenigde Staten niet om hun geaardheid worden ontslagen, zo heeft het hooggerechtshof geoordeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden