NaschriftYuan Longping (1930-2021)

‘Vadertje rijst’ Yuan Longping (1930-2021) zorgde dat Chinezen nooit meer honger hoefden te lijden

Yuan Longping (midden) inspecteert een rijstveld in Handan in het noorden van China (foto uit 2017) 
 Beeld AP
Yuan Longping (midden) inspecteert een rijstveld in Handan in het noorden van China (foto uit 2017)Beeld AP

Een nieuwe rijstvariant leverde de wereld meer voedselzekerheid op. Het maakte van Yuan Longping een nationale held.

Honderden mensen legden gele chrysanten voor het Mingyangshan uitvaartcentrum in Changsha. Ouders met kleine kinderen kwamen hun eer betonen aan ‘vadertje rijst’, zoals Yuan Longping werd genoemd. “Je moet opa Yuan niet vergeten als je je rijst eet”, citeerde staatskrant Global Times een moeder die haar zoontje opdroeg dankbaar te zijn. Dankzij Yuan Longping heeft China geen honger meer – een heldendaad waar de Chinezen bij zijn dood op zaterdag 22 mei uitgebreid bij stilstonden.

Bloemenzaken deelden chrysanten uit om bij zijn portret te leggen, taxi’s brachten mensen gratis naar het uitvaartcentrum, en er waren woorden tekort om Yuan te eren. “Professor Yuan is niet van China, maar van de wereld. Zijn levenslange droom was om overal ter wereld hybride rijst te laten groeien, zodat er op aarde geen hongersnood meer is”, aldus regeringswoordvoerder Zhao Lijian.

Yuan studeerde in 1953 af in agronomie. Als op één na oudste van zes kinderen besloot hij te doceren, net als zijn beide ouders. Ondertussen studeerde hij door. Buiten werktijd las hij wetenschappers die ingingen tegen de officiële lijn in genetica. Mao Zedong hing het Sovjet-dogma aan dat ervan uitging dat de genetica van gewassen veranderde aan de hand van externe factoren zoals temperatuur. In een tijd dat wetenschappers werden aangeklaagd wegens ‘rechtse ideeën’ en Mao het land met zijn Grote Sprong Voorwaarts in een hongersnood stortte, raakte Yuan alleen maar meer gemotiveerd.

Tientallen miljoenen kwamen om het leven, en de bijtende honger bleef Yuan altijd bij. “Uitgehongerd eet je alles wat voorhanden is, zelfs gras en boombast. Ik werd vastbesloten iets uit te vinden dat de voedselproductie zo doet toenemen dat gewone mensen niet hoeven te sterven”, is een bekende frase uit zijn biografie. Slechts een relatief klein deel van China’s oppervlakte is vruchtbaar, en er is een gebrek aan water. Yuan ging op zoek naar een betere rijstplant die sneller zou groeien en meer korrels zou opbrengen.

Hoog op een voetstuk

Pas in 1973 lukte het hem. Bij toeval trof hij een wilde rijstvariant aan, langs een spoorlijn op het eiland Hainan, in het uiterste zuiden van China. Door die variant te kruisen met gewone rijst, maakte hij een ‘hybride rijstvariant’ met een 20 procent hogere opbrengst. Hij werd een nationale held en ook in het buitenland kreeg hij waardering. Een vijfde van de rijst die nu wereldwijd geproduceerd wordt, is gebaseerd op zijn kruising.

Sinds China zich in de jaren tachtig meer openstelde voor het buitenland, wil het ook een grotere rol spelen in de wetenschap. Onderzoekers werden door Peking op een voetstuk gezet, en de afgelopen jaren werd dat voetstuk alleen maar hoger. Dat Yuan in een interview in 2013 verklaarde geen partijlid te zijn en dat hij ‘politiek niet begrijpt’, deed aan zijn heldenstatus niets af. Het Chinese persbureau Xinhua noemde hem niettemin een ‘kameraad’ bij de bekendmaking van zijn overlijden. Hij werkte ook aan genetisch gemodificeerde rijst, een controversiële methode die in China nog altijd verboden is.

Aan Yuan hadden de Chinezen een goede mentor. Vorig jaar spoorde de broze professor jongeren in een videoboodschap aan de wetenschap in te gaan. Kennis, zweet, inspiratie en kans waren de ingrediënten van zijn succes, zei hij. Hij citeerde de 19de-eeuwse Franse wetenschapper Louis Pasteur. “Kansen verkiezen de geest die daarop voorbereid is.”

Volgens lokale media ging het al een paar maanden minder goed met de negentigjarige Yuan. In maart kwam hij ongelukkig ten val bij een bezoek aan een onderzoekslocatie in Hainan. Nog altijd werkte hij aan de ontwikkeling van nóg betere rijstplanten. Yuan verloste de Chinezen van hun angst om weer honger te moeten lijden, iets waar China hem altijd dankbaar voor blijft.

Yuan Longping werd geboren in Qianyang op 7 september 1930 en overleed in Changsha op 22 mei 2021.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden