Déjà vuDon Carlos

Vader versus zoon is aan het Spaanse hof niets nieuws

Don Carlos is overleden. Vermoord door zijn vader, luidde een populaire lezing.Beeld Getty

Als het leven van de Britse koningin Elizabeth stof kan zijn voor een dramaserie, dan moet haar Spaanse collega ­Juan Carlos ook goed kunnen zijn voor een intrigerende reeks. Alleen al met het conflict met zijn zoon Felipe, de huidige regerend ­monarch, zou een ­aantal afleveringen kunnen worden gevuld. Die doet nu al ­afstand van de toekomstige erfenis van zijn vader en wil bovendien dat de jaarlijkse uitkering van de Spaanse staat aan de koning in ­ruste stopt. De reden voor deze ­ingrijpende beslissingen: Juan Carlos zou via een offshore-holding miljoenen aan smeergeld hebben ontvangen.

Een andere getroebleerde vader-zoonverhouding, die tussen Filips II en Don Carlos in het Spaanse koningshuis, leverde al eerder ­drama op. De Duitse schrijver ­Friedrich Schiller wijdde er in 1787 een treurspel aan. De Italiaanse componist Guiseppe Verdi baseerde daar weer een opera op, die in 1867 zijn première beleefde.

Maria van Portugal

De eerste die een schaduw wierp over het korte leven van Don Carlos (1545-1568) was echter niet zijn vader, maar zijn moeder. Maria van Portugal, een volle nicht van haar echtgenoot Filips II, stierf in het kraambed vier dagen na de ­geboorte van haar zoon. Ze werd slechts zeventien jaar oud.

Filips II was achttien en zou zich voorlopig vooral van afstand met de opvoeding van zijn zoon ­bemoeien. Die werd toevertrouwd aan anderen, onder anderen zijn tante Johanna.

De Habsburgers droegen al de sporen van generatielange inteelt. De buitenproportionele kin van de opa van Don Carlos, keizer Karel V, zou daaraan te wijten zijn. Don Carlos zelf was volgens tijdgenoten een ziekelijk, onooglijk kind met een groot hoofd. De jongen leed bovendien aan bij meer van zijn voorouders voorkomende waanzin en razernij. Dat hij niet helemaal spoorde, zou bijvoorbeeld blijken uit het genoegen waarmee hij wild levend liet roosteren.

Al zijn kwalen maakten de prins niet minder ambitieus. Bij het ­naderen van zijn volwassenheid leek hij zich steeds sterker op te werpen als rivaal van zijn vader ­Filips II, op dat moment ook nog maar midden dertig.

Die regeerde na de troons­afstand over een rijk in de Oude en Nieuwe Wereld waar de zon nooit onderging. Daar hoorden kopzorgen bij als oprukkende Turken en de opstandige Nederlanden.

De hertog van Alva

In 1559, de laatste keer dat ­Filips II een Statenvergadering in die contreien had bijgewoond, ­beloofde de monarch zijn oudste zoon te sturen. Maar toen Filip II de rebellie in de noordelijke ­gewesten de kop in wilde drukken, verscheen niet Don Carlos, maar de ­hertog van Alva. Volgens hardnekkige, maar nooit bewezen geruchten zou die daarover zo teleurgesteld zijn dat hij zelfs in het geheim contacten legde met de opstandelingen.

Ondertussen werden pogingen ondernomen om Don Carlos aan een echtverbintenis te helpen, die ook het rijk vooruit hielp. Veel ­aanzienlijke vrouwen (onder wie de Schotse koningin Mary Stuart) passeerden de revue als mogelijke kandidaat. Ook de veertienjarige Elisabeth de Valois, dochter van de Franse koning Hendrik II en ­Caterina de’ Medici, kwam in beeld. Dat juist zij later de derde echtgenote werd van Filips II, vormde een gegeven waar de kwaadsprekers van toen en de schrijvers van later wel raad mee wisten.

Don Carlos’ einde deed de rest. Hij zou zijn vader hebben willen vermoorden en ook plannen voor een vlucht hebben gehad. Filips II liet hem opsluiten in een kamer, die hij liet dichtspijkeren. Daar stierf de prins korte tijd later. ­Vermoord door zijn vader, luidde een populaire lezing. Elk bewijs ontbrak. Maar het niet zo ­aangename karakter van Filips II en de belangen van velen om hem en Spanje zo zwart mogelijk te ­maken deden hun ­desastreuze werk.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden