Politiek Sybrand Buma

Tips van collega's aan burgemeester Buma: ga fietsen en blijf twitteren

Beeld Berend Vonk

Oud-politici zijn geliefd voor burgemeestersposten. Vandaag begint oud-fractievoorzitter Sybrand Buma aan zijn nieuwe baan als burgemeester van Leeuwarden. Drie andere oud-politici raden hem aan om vooral op de fiets te stappen, Facebook te benutten én zijn Haagse telefoonnummers goed te bewaren – al levert dat geen potten met geld op.

1. Een oud-politicus is nog steeds meer dan welkom als burgemeester

Geen wonder dat Leeuwarden vandaag feestelijk de nieuwe burgemeester Sybrand van Haersma Buma beëdigt,  met een ceremonie in de Grote Kerk. De kans dat hij een geliefde burgemeester wordt, is statistisch gezien groot. Veel oud-politici doen of deden het bijzonder goed als burgemeester, na hun vertrek van het Binnenhof.

Burgemeester Eberhard van der Laan groeide uit tot icoon; bijna is al vergeten dat hij ooit ook nog een Haagse PvdA-carrière had. Oud-CDA-minister Wim Deetman was geliefd als burgemeester in Den Haag, net als VVD’er Jozias van Aartsen. Burgemeester Ahmed Aboutaleb in Rotterdam is een succesbenoeming gebleken. Oud-SP-leider Emile Roemer is momenteel als waarnemend burgemeester in Heerlen zo populair dat hij goede kans maakt te kunnen blijven.

Uit recent onderzoek van het ministerie van binnenlandse zaken blijkt waarom politici het zo goed doen als burgervader of burgermoeder. Burgemeesters die goed gedijen, zijn degenen die ‘tegen een stootje kunnen’, ‘lastige kwesties op de agenda kunnen zetten’ maar vooral: ze zijn ‘verbaal begaafd’. En dat is precies waar politici al veel mee hebben kunnen oefenen in het openbaar.

Gemeenteraad is juist blij met ‘contacten in Den Haag’

Het zijn de gemeenteraden zelf die graag een oud-Kamerlid of oud-minister zien komen als burgemeester van hun stad. Sinds  zij zelf hun kandidaten mogen voordragen, is er geen opvallende daling geweest van zulke benoemingen. Eerder lijkt het omgekeerde het geval. In de profielschets staat ‘contacten in Den Haag’ vaak nadrukkelijk als vereiste. Leeuwarden koos voor Buma vanwege zijn ‘grote netwerk’ op het Binnenhof en in Brussel.

Andersom gebeurt het overigens ook nog steeds, dat burgemeesters de overstap maken naar de politiek. In de nieuwe Eerste Kamer zitten maar liefst vier oud-burgemeesters, in de Tweede Kamer één. Nieuw is dat zij stoppen met het burgemeestersambt zodra ze senator worden, iets wat in de vorige zittingsperiode van de Eerste Kamer nog niet bij voorbaat gebruikelijk was. CDA’er Ton Rombouts was toen twee jaar burgemeester én senator. Die dubbelfuncties lijken nu uit de gratie. Vroeger waren ze heel normaal. De burgemeesters van Rotterdam en Amsterdam zaten ooit beiden in de Eerste Kamer. 

Voor Buma hoeft het burgemeesterschap niet een definitief afscheid te betekenen van de politiek. De weg terug bestond tot voor kort ook. Annemarie Jorritsma, die nu fractievoorzitter is van de VVD in de Eerste Kamer, was daarvoor burgemeester van Almere­­ en dáárvoor weer minister. Maar de scheiding tussen politiek en openbaar bestuur lijkt strikter te worden.

De politieke pet moet echt wel af

Wie het Binnenhof verlaat, moet de politieke pet echt af zetten, zeggen drie oud-politici die de afgelopen jaren burgemeester werden. Ahmed Marcouch (PvdA, Arnhem), Marja van Bijsterveldt (CDA, Delft) en Ineke van Gent (GroenLinks, Schiermonnikoog) zeggen dat zij hun oude en nieuwe rol strikt scheiden. Uit hun ervaringen blijkt dat oud-politici nog veel krediet hebben als burgemeester, ook in tijden van hevig maatschappelijk debat over ‘de banencarroussel’ in de politiek en het openbaar bestuur. Het verraste de drie oud-politici bijna hoe zij ‘vanaf dag één’ door de inwoners van hun stad werden ‘verwelkomd’ in hun nieuwe rol.

Eind mei nam Sybrand Buma afscheid van de Tweede Kamer. Beeld ANP

2. De tip van Ineke van Gent, burgemeester van Schiermonnikoog, oud-Tweede Kamerlid GroenLinks: Stap uit het gemeentehuis

Het is niet zomaar een overstap, ervoer­­ Ineke van Gent, toen ze in 2017 voor een volle zaal met familie, inwoners, gasten de eerste keer de ambtsketting om haar nek kreeg. “Een heel mooi moment”, herinnert ze zich. Vanaf dat moment was ze niet langer politica, ervoer ze, “maar burgermoeder en meewerkend voorvrouw” voor Schiermonnikoog. Van Gent had voor GroenLinks veertien jaar in de Tweede Kamer gezeten.

“Je krijgt een heel andere rol. Al wil ik de overstap ook relativeren: als Tweede Kamerlid stond ik heus niet de hele dag in de partijpolitieke stand. Er leeft misschien iets te veel het beeld van ‘als Kamerlid ben je alleen maar bezig zaken binnen te halen voor je partij’. Ook in de Tweede Kamer zag ik als belangrijkste opdracht om de verbinding te zoeken, om samen met andere partijen dingen op te lossen. Als burgemeester ga ik daarbij alleen verder, doordat ik boven de partijen sta. De politicus loslaten ging meer over andere dingen. Zoals dat je in het begin moet wennen ietsje meer afstand­­ te nemen, voor je in actie komt.”

Begeef je onder de mensen 

“Mijn tip voor Buma: stap uit het gemeentehuis, begeef je onder de mensen. Ik doe alles lopend of op de fiets, wat op een Waddeneiland natuurlijk ook makkelijk gaat. Ook in een grotere stad is dat contact heel belangrijk, lijkt me. Ga met zoveel mogelijk burgers persoonlijk in gesprek. Op straat ontstaat de verbinding; mensen spreken je daar heel makkelijk aan in je nieuwe rol. Ik hoor er mooie verhalen en krijg goede adviezen.”

“Om een goede burgemeester te worden hoef je echt niet eerst Kamerlid te zijn geweest. Het burgemeesterschap kan wat dat betreft nog wel wat verder emanciperen, met een ander soort benoemingen. Het idee is dat een oud-politicus handig is om te netwerken in Den Haag. Ik ben er heel open over. Het is niet zo schimmig: je kan als burgemeester gewoon bellen met Kamerleden of ambtenaren, anderen ook. Toen er zeecontainers aanspoelden op de stranden van Schier, heeft mijn politieke ervaring wel geholpen om ons verhaal te doen; dat laatste is waar het op aankomt. Er kwamen twee hoorzittingen over de schade, een TNO-onderzoek. Opeens zat ik op de publieke tribune, met een sticker ‘bezoeker’ op de borst, in plaats van in de Kamerbankjes. Strijdbaar in mijn nieuwe rol: we laten ons op Schier niet aan de kant zetten.”

3. De tip van Marja van Bijsterveldt, burgemeester van Delft, oud-CDA-minister: Schuif aan tafel bij mensen thuis

Bij haar installatie als burgemeester kreeg voormalig CDA-minister Marja van Bijsterveldt een tip van een andere burgemeester: de beste manier om in te burgeren is door bij mensen thuis te eten. Ze plaatste een oproep en fietste maandenlang kriskras door Delft. Ze at overal, bij gezinnen waar de kinderen in de gordijnen hingen van de opwinding dat de burgemeester kwam mee-eten. Bij woongroepen, alleenstaanden.

Of het bij Sybrand Buma past, moet hij zelf inschatten, zegt Van Bijsterveldt, die sinds 2016 burgemeester is van Delft en tussen 2010 en 2012 minister was namens het CDA. “Bij een bord pasta leer je de mensen, en daarmee de stad, op een geweldige manier kennen. Het eerste jaar zei ik ‘ja’ op heel veel uitnodigingen, ik heb me rotgerend, om zoveel mogelijk mensen te leren kennen. Facebook gebruik ik ook intensief; daar bereik ik Delftenaren die ik anders nooit was tegengekomen.”

Ik doe zoveel mogelijk op de fiets

“Voor een burgemeester is een ander soort zichtbaarheid nodig dan voor een politicus, heb ik ervaren na de overstap van politiek naar openbaar bestuur. De grote taak van de burgemeester is om mensen en groepen in de stad te verbinden, heel belangrijk in een tijd dat veel instituties wegvallen. Dan heb je nodig dat je heel concreet zichtbaar bent, als persoon: mensen moeten me makkelijk kunnen ontmoeten. Ik doe zoveel mogelijk op de fiets. Ik wil er zíjn, in de gemeenschap die de stad is.”

“Inhoudelijk is je rol als burgemeester niet eens zo heel anders dan die van politicus. Een aantal mores komt overeen, de processen lijken op elkaar. Het is hetzelfde gebouw van Thorbecke, zeg maar. Misschien kan op het Binnenhof de hitte wat meer oplopen, dat kan van pas komen als je als burgemeester in een crisissituatie belandt. Maar dan met meer distantie, zonder die partijpolitieke kleur.

Uiteindelijk is die verbindende rol het belangrijkste

“Gemeenteraden vragen vaak om een burgemeesterskandidaat met een goed netwerk in Den Haag. Natuurlijk is dat belangrijk. Het is ook iets vluchtigs: in de zes jaar dat ik weg ben als minister, is alleen Mark Rutte nog overgebleven, is de Tweede Kamer sterk gerouleerd, zitten er op ministeries op belangrijke posten weer andere ambtenaren. Buma zal moeten blijven werken aan zijn netwerk en koffietjes moeten gaan drinken op het Binnenhof om voor Leeuwarden dingen op de agenda te krijgen. Netwerken, in de regio actief je rol pakken, de lokale democratie in goede banen leiden; het is een prachtig vak. Uiteindelijk is die verbindende rol het belangrijkste. En daar maak ik me bij Buma geen zorgen om.”

Burgemeester Ahmed Marcouch vna Arnhem. Beeld ANP

4. De tip van Ahmed Marcouch burgemeester van Arnhem, oud-Tweede Kamerlid PvdA: Fiets veel en blijf twitteren

Wat Ahmed Marcouch, sinds 2017 burgemeester van Arnhem, vooral is bijgebleven van zijn eerste maanden in Arnhem, waren de positieve reacties op straat. Hij had zich voorbereid op scepsis bij de inwoners van de stad. “Ik ken de klacht natuurlijk ook: daar komt weer een oud-politicus die burgemeester wordt. Van die argwaan was in de praktijk weinig te merken. Mensen letten natuurlijk wel scherp op je stappen, maar ik was verrast hoe hartelijk en warm het welkom was, juist onder de inwoners die ik ontmoette.”

Ik ben gaan lopen en fietsen tot ik elk steegje kende

Ook Marcouch gebruikte de fiets, iets wat hij ook Sybrand Buma aanraadt. “Ik kende de stad nog niet goed, en ben heel veel gaan lopen en fietsen, tot ik elk steegje kende. Mensen spreken je vanzelf aan. Het is de snelste inburgering. Een ander advies dat ik zeker wil geven is: blijf twitteren! Gebruik sociale media om te vertellen wat je doet in je nieuwe rol.”

Marcouch was als PvdA-Kamerlid redelijk bekend, onder andere om zijn harde uitspraken over criminaliteit en islamitisch extremisme. Na zijn installatie viel het etiket ‘PvdA’er’ vrijwel direct van hem af, merkte hij. “Het is heel bijzonder om mee te maken is hoe je vanaf dag één voor de inwoners ‘de burgemeester’ bent. Mensen spraken me meteen zo aan, zonder aarzeling. Ik heb mezelf ook vanaf het begin gepresenteerd als degene die partijloos wil zijn. Het uitgesproken politieke van mijn werk is vervallen, het moet voor iedereen duidelijk zijn dat ik er ben voor Arnhem en boven de partijen sta.”

In Arnhem wordt het voormalige Kamerlid na twee jaar de hemel ingeprezen als de burgemeester die Arnhem heeft ‘wakker gekust’, mede omdat hij ‘sinds zijn aanstelling 24 uur per dag aan staat’. Hij voerde campagne om het Songfestival naar Arnhem te halen.“Soms helpt naamsbekendheid als oud-Kamerlid wel. Ik heb in ‘Pauw’ kunnen vertellen hoe we het thema ‘Celebrate Freedom’ al voor ons zagen.”

Ik weet hoe ze in Den Haag besluiten nemen 

“Door een oud-politicus als burgemeester te benoemen krijgt een stad echt geen sluipweggetjes via achterkamertjes in Den Haag. Het voordeel zit er vooral in dat ik als oud-politicus weet hoe het werkt op het Binnenhof. Ik weet hoe ze besluiten nemen, wat er wel en niet mogelijk is nog te veranderen aan een plan. Ik ken de weg in het gebouw. Netwerken is niets anders, dan dat ik die ervaring gebruik om de informatiepositie van Arnhem zo goed mogelijk te krijgen.”

Lees ook: 
In het voetspoor van zijn voorvaderen

Net als zijn vader en grootvader wordt Sybrand van Haersma Buma burgemeester. In de Friese hoofdstad betrekt hij de kamer waar zijn bet-over-over-overgrootvader Bernhardus tussen 1813 en 1818 ook al zat als eerste burger van Leeuwarden. Buma schreef vorig jaar een boek over diens zoon Gerlacus, die vocht in het leger van Napoleon en koning Willem I.

Wie is Pieter Heerma, de tussenpaus bij het CDA?

Onder ‘tussenpaus’ Pieter Heerma gaat de CDA-fractie zich nog meer inzetten voor de middengroepen. “De hele brede middengroep voelt zich gevangen in de discussie tussen de flanken. (…) Maar 80 of 90 procent van de mensen denkt in grijstinten. Zij maken zich zorgen over het milieu, maar vragen zich ook af hoe het betaalbaar blijft. Die kracht van het midden is de afgelopen maanden terug.” , zegt Heerma in een interview over zijn nieuwe leiderschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden