null Beeld ilse van kraaij
Beeld ilse van kraaij

Onderzoek

Syrisch huwelijk wordt in Nederland tikkende tijdbom: aantal echtscheidingen onder statushouders opvallend hoog

Het aantal echtscheidingen onder Syrische statushouders in Nederland is opvallend hoog. Terwijl vrouwen in rap tempo emanciperen, worstelen mannen met hun integratie.

Het leek wel of ze wraak op hem wilde nemen, vertelt Samer (47). Zijn vrouw was hem met de kinderen vooruit gereisd van Syrië naar Duitsland. Toen hij daar een jaar later ook aankwam, wachtte hem een kille ontvangst. “Ze gedroeg zich ineens heel anders. En ze liet duidelijk merken dat ze geen respect meer voor me had.”

In Syrië was Samer altijd de kostwinner geweest, en had hij alle beslissingen genomen. Nu verdiende zij het geld. “Als ik vroeg waar ze naartoe ging, dan antwoordde ze dat het me niks aanging. Ze benadrukte ook altijd dat het háár huis was, waar we woonden.” Na twee jaar besloot het stel uit elkaar te gaan.

Een jaar na aankomst in Nederland is 1,6 procent van de Syriërs die gehuwd het land binnenkwamen gescheiden (CBS, 2020). In de jaren daarna loopt dat percentage snel op, tot 26 procent na 8 jaar. “Veel van hun huwelijksproblemen bestonden in Syrië natuurlijk ook al”, zegt Reem Alhafez, een voormalige advocaat uit Syrië. “Het verschil is dat vrouwen daar geen uitweg zagen. En hier wel.”

Syrische vrouwen zijn dolblij met de vrijheid in West-Europa, vertelt arts en hematoloog Nour Saadi, die in 2013 in Nederland aankwam. “In Syrië worden ze altijd gecontroleerd: door hun man, door hun familie, door de regels en wetten van de maatschappij. In Europa kunnen ze voor het eerst hun eigen keuzes maken.”

De emancipatie van Syrische vrouwen in Europa heeft echter ook een ongemakkelijke keerzijde: terwijl zij de vrijheid omarmen, worstelen sommige mannen met hun rol als echtgenoot of vader. Voor mannen is het lastiger om hier te integreren, ziet Alhafez. “Vrouwelijke vluchtelingen zijn flexibeler, ze passen zich makkelijker aan. Logisch, want ze hebben veel te winnen. Mannen daarentegen, verliezen hier alleen maar.”

Scheiden is de laatste optie

“In onze cultuur is scheiden de aller-, allerlaatste optie”, vertelt Ghassan Al Hariri uit Syrië, die de Libische woestijn te voet doorkruiste en zes jaar geleden in Nederland aankwam. Hij maakt zich zorgen over de vele echtscheidingen onder Syrische statushouders in Nederland. In zijn werk als ‘bruggenbouwer’ bij welzijnsorganisatie Saam hoorde hij heel wat verhalen van mensen die met hun huwelijk worstelen.

Hij kan niet anders dan vrouwen daar de schuld van geven. “Zij veranderen als ze hier komen.” Hij begrijpt alleen niet waarom. “In Syrië leven onze vrouwen als koninginnen: wij doen alles om hen gelukkig te maken. We nemen de moeilijke beslissingen, zorgen dat het hun aan niets ontbreekt. Hier zeggen mensen dat Syrië een mannenmaatschappij is, maar dat is helemaal niet waar. Bij ons staat de vrouw altijd boven de man.”

De vrouw als koningin, het is een hardnekkig beeld, erkent Rajin Alqalih, voorzitter van de Stichting Syrische Vrouwen in Nederland. “Er zijn vast Syrische vrouwen die het idee van een comfortabel leven, waarin de man voor het geld zorgt, heel aantrekkelijk vinden.” Maar de praktijk is niet zo rooskleurig, ziet ze. “Veel Syrische huwelijken zijn tikkende tijdbommen. Eenmaal in Nederland kunnen die tot ontploffing komen.”

Initiatief meestal bij de vrouw

Volgens een enquête onder 480 Syriërs in Nederland ligt bij 81 procent van de echtscheidingen het initiatief bij de vrouw, 15 procent beslist samen. Slechts in 4 procent van de gevallen is het de man die om een echtscheiding vraagt.

“Waarom zouden ze ook?”, vraagt Clara (niet haar echte naam), een assistent-ingenieur uit een grote Syrische stad, die zich vier jaar geleden bij haar nu ex-man in Nederland voegde. “Zij hebben de macht, mogen alles doen wat ze willen. Ze hebben iemand thuis die alles voor hen doet, en zij kunnen ondertussen hun eigen gang gaan.” Je moet gewoon een beetje geduld met hem hebben, kreeg Clara in Syrië te horen als ze klaagde over haar man.

“Hij behandelde mij als een klein kind. Ik mocht niks zeggen, hij was de baas. Ondertussen deed hij niets, ik moest moeder en vader tegelijk zijn. Hij lag als een koning de hele dag op de bank te slapen. Ik werkte fulltime en moest als ik thuis kwam ook nog koken, schoonmaken, wassen, boodschappen doen. En voor de kinderen zorgen.” Veel Syrische mannen zijn zo, denkt Clara. “Wij zijn als slaven voor hen.”

Toch dacht ze nooit aan echtscheiding. “Ik ben een christen, en in Syrië is scheiden verboden door de kerk.” En dus had Clara geduld met haar man, 32 jaar lang. Maar eenmaal in Nederland raakte haar geduld snel op. “Hier voel ik mij een beetje sterker, want mannen en vrouwen zijn gelijk voor de wet.”

Lastig te begrijpen

Ook de financiële onafhankelijkheid die vrouwen hier hebben, maakt dat ze niet noodgedwongen in een slecht huwelijk hoeven blijven. Voor Syrische mannen is het soms lastig te begrijpen waarom hun huwelijk stukloopt, vertelt familierechtadvocaat Jamal el Hannouche. “Ik ben nog hetzelfde als ik in Syrië was, zeggen ze, dus waarom wil mijn vrouw nu ineens van mij scheiden?”

Die houding is precies het probleem, denkt apothekersassistent Abdullah Yehia Omar. Hij komt uit Syrië, maar woont al twintig jaar in Nederland. “Er gelden hier andere regels, normen en waarden. De vrouw wil daar naar leven, zij wil meebeslissen over belangrijke zaken zoals geld, de woning en sociale contacten. Maar haar man wil hetzelfde blijven als in Syrië, hij accepteert niet dat de situatie hier anders is.”

Als ‘oudkomer’ probeert Omar een brugfunctie te vervullen tussen de Nederlandse maatschappij en Syrische nieuwkomers. Omar is getraind door expertisecentrum Pharos, om als sleutelpersoon voorlichting over de Syrische cultuur te geven aan onder meer docenten, huisartsen en verpleegkundigen. Daarnaast voert hij individuele gesprekken met nieuwkomers over de problemen waar zij hier tegenaan lopen. Ook over relatieproblemen, seksualiteit en echtscheiding.

Gevoel van onrechtvaardigheid

“Omdat ik zelf ook Syriër ben, nemen ze van mij veel meer aan dan van een Nederlander”, vertelt Omar aan de telefoon, terwijl hij tijdens zijn wekelijkse papadag voor zijn drie kinderen zorgt. “Syrische mannen kunnen heus wel veranderen, zich aanpassen. Er is veel te redden als je er op tijd bij bent, voordat de situatie escaleert.”

Sommige problemen zijn echter niet zo makkelijk op te lossen. Zoals huiselijk geweld: door Syrische vrouwen die in Nederland zijn gescheiden het meest genoemd als reden voor de scheiding (51 procent). “Wat wij hier huiselijk geweld noemen, is niet hetzelfde als in Syrië”, vertelt advocaat El Hannouche. “Ik heb haar alleen maar even vastgehouden en nu heeft ze wat blauwe plekken, zeggen Syrische mannen tegen mij. Ja, en dat is dus huiselijk geweld, leg ik dan uit, en dat mag hier niet. Als je haar vriendelijk had vastgehouden had ze geen blauwe plekken gekregen. Maar sommige mannen zullen altijd ontkennen dat ze geweld hebben gebruikt.”

Ondanks alle ruzies, beledigingen en het geweld dat ze moest verdragen heeft Nour (32) in Syrië nooit een scheiding overwogen. Haar eerste huwelijk was gearrangeerd door haar familie toen ze 23 jaar oud was. “Tijdens onze verloving wist ik al dat het niet zou gaan werken, maar ik ging er toch mee door. Niemand heeft me gedwongen. Daarom dacht ik dat het mijn eigen schuld was.”

Ik heb direct de deur geopend en hem eruit gezet

Toen de situatie in Syrië door de oorlog te gevaarlijk werd, reisde ze haar man vooruit naar Duitsland. “We hebben een jaar apart geleefd, en in dat jaar is onze relatie verslechterd”, vertelt ze. “Ik moest hier in mijn eentje zien te overleven en dat nam ik hem kwalijk.”

Toen hij zich uiteindelijk bij haar voegde in Duitsland, accepteerde ze het geweld dat ze in Syrië normaal had gevonden niet langer. “Ik tolereerde hem nog zes maanden. Maar toen hij me hier wilde slaan, heb ik direct de deur geopend en hem eruit gezet.” “Wat voor Syrische mannen ook onbegrijpelijk is, is dat de kinderen in Nederland vaak aan vrouwen worden toegewezen”, vertelt El Hannouche. “In Syrië ging het ouderlijk gezag automatisch naar hen. En dan mag de vrouw hier vaak ook nog in de gezamenlijke woning blijven omdat zij de primaire verzorger van de kinderen is.”

Er zijn ook veel Nederlandse mannen die zich onrechtvaardig behandeld voelen na een scheiding, vertelt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie en empirische rechtswetenschap aan de Universiteit Utrecht. “Maar Syrische mannen zitten ondertussen ook in een culturele transitie. De overgang van de ene naar de andere cultuur is een hele verwarrende periode”, legt hij uit. “Mensen moeten zich op veel manieren aanpassen en dat kan een langdurig proces zijn. Als we de moeilijkheden en frustraties van deze mannen niet serieus nemen, kan dat tot veel opgekropte woede leiden,” waarschuwt hij, “en zelfs tot afkeer van de Nederlandse maatschappij en radicalisering.”

Verandering van binnenuit

Uiteindelijk zijn gelijke rechten in ieders belang, benadrukt onderzoeker Araa Al Jaramani van de Universiteit Leiden en oprichter van de Stichting Syrische Vrouwen in Nederland. “Niet alleen voor vrouwen, maar ook voor mannen, voor kinderen, voor de hele maatschappij. Zolang mannen meer rechten hebben dan vrouwen zal je nooit een stabiel thuis hebben. Gendergelijkheid is geen bedreiging voor mannen, maar ligt aan de basis van een sterk land.” Dáár zou het in de inburgeringscursus over moet gaan, bepleit Al Jaramani.

“Maar probeer gendergelijkheid niet van bovenaf op te leggen”, waarschuwt Ahmet Azdural. Hij is coördinator van het Consortium Zelfbeschikking, die samen met kennisinstituut Movisie de Alliantie Verandering van Binnenuit vormt. “Zeker niet bij mensen die zich sowieso buitengesloten of gediscrimineerd voelen. Dit soort veranderingen komen alleen tot stand vanuit de eigen groep.”

En dat heeft tijd nodig, benadrukt Yukio Oosterling van Nieuw Thuis Rotterdam. Deze stichting begeleidt 200 Syrische gezinnen intensief bij het opbouwen van een nieuw leven in Nederland. “Je moet niet verwachten dat je iemand een handleiding kan geven en dat die zich dan precies zo zal gaan gedragen. Je moet daar de eerste jaren continu over in gesprek blijven.”

We hebben eerst dokters nodig voor onze trauma’s

Syriërs hebben wel wat meer aan hun hoofd als ze net in Nederland aankomen, waarschuwt Ghassan Al Hariri van Saam. “Ik kan niet uitleggen wat ik in Syrië heb meegemaakt. Hoe denk je dat het voelt als je kinderen bang zijn? Als je ze probeert te beschermen terwijl er om je heen bommen vallen en lijken op straat liggen?” Hier begint iedereen meteen over integratie te praten, valt hem op. “Maar we hebben eerst dokters nodig om onze trauma’s te genezen.”

Na een paar jaar in Nederland liep ook zijn eigen huwelijk stuk. Zijn ex-vrouw en hij hebben goede afspraken kunnen maken over de verdeling van de zorg voor de kinderen, een dochter van 5 en twee zoons van 11 en 13 jaar. Hij durft zelfs weer te dromen van een nieuwe relatie.

Met een nieuwe vrouw zou hij zijn best doen om de taken eerlijk te verdelen. “Want natuurlijk zijn mannen en vrouwen gelijk aan elkaar. Maar vergeet niet dat het jullie maatschappij ook honderden jaren gekost om deze gelijkheid te realiseren. Verwacht niet van ons dat we binnen een jaar net zo ver zijn.”

Over dit artikel:

De auteurs hebben een enquête gehouden onder Syriërs die in Nederland wonen. De enquête is in november 2020 gepost in Facebook-groepen van Arabisch sprekende immigranten in Nederland. 480 Syriërs vulden de vragenlijst in (184 mannen, 296 vrouwen).

De meeste gescheiden mannen en vrouwen die aan dit artikel hebben meegewerkt, willen niet dat hun ex-partner hiervan op de hoogte is. Ze zijn bang voor repercussies, zoals geweld of dreigementen dat ze de kinderen niet mogen zien. We gebruiken daarom alleen hun voornamen en in één geval een fictieve naam. Ook konden we de details van wat ze ons vertelden niet verifiëren met hun ex-partner. De volledige en echte namen zijn bekend bij de redactie.

Dit artikel is onderdeel van Here to Stay, een multimediaal en internationaal project over oplossingen voor de wereldwijde migratiecrisis, geproduceerd door The GroundTruth Project met steun van de MacArthur Foundation, Luce Foundation en Solutions Journalism Network.

Lees ook:

Assad ziet Syriërs graag terugkeren, maar kan dat wel? ‘Zodra ik terugga, word ik gearresteerd.’

De Syrische president Bashar al-Assad acht de tijd rijp dat Syrische vluchtelingen na tien jaar burgeroorlog terugkeren naar hun thuisland. Sommige Europese lidstaten nemen het in overweging. Maar Syriërs in Nederland vrezen een terugreis. Ze zien het vaak misgaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden