Marco Addicks woont nu op een vakantiepark. Zijn sociale huurwoning in Utrecht staat nog altijd leeg.

Huisuitzettingen

Suikerpatiënt Marco werd in coronatijd zijn huis uitgezet, en hij is niet de enige

Marco Addicks woont nu op een vakantiepark. Zijn sociale huurwoning in Utrecht staat nog altijd leeg.Beeld Merlin Daleman

Tijdens de pandemie worden huurders die worstelen met geldproblemen niet op straat gezet. Maar wie verstrikt raakt in de bureaucratie heeft minder geluk. Sommige van deze huurders zijn hoogbejaard of lopen door corona extra gezondheidsrisico’s.

Wacht dan tenminste met de huisuitzetting tot mijn cliënt gevaccineerd is, voert advocaat Jaap de Haan aan in de Utrechtse rechtszaal. Het is 29 december 2020 en de coronabesmettingen lopen op. De Haan voert het woord namens Marco Addicks, een 57-jarige suikerpatiënt met nierfalen die binnen negen dagen het huis uit moet waar hij al ruim tien jaar woont. Tegenstander in het kort geding: de huisbaas, woningbouwcorporatie Portaal.

Sinds maart van dat jaar staat er een bericht op de website van de Rijksoverheid dat Marco Addicks hoop geeft. Het gaat om afspraken tussen toenmalig woonminister Stientje van Veldhoven en de corporaties. Gedurende de coronacrisis worden er geen huisuitzettingen gedaan, staat er. “Tenzij er evidente redenen zijn, zoals criminele activiteiten of extreme overlast.”

Crimineel is Addicks niet, een overlastpleger evenmin. Maar wie de achterliggende stukken leest ziet dat de ministeriële smeekbede vooral bedacht is om huurders met betalingsproblemen te ontzien. En die heeft Addicks niet. Over kwetsbare huurders middenin een pandemie op straat zetten, staat niets.

De rechter zal toch zeker de uitzetting uitstellen?

Toch putten De Haan en zijn cliënt hoop uit het bericht. Addicks is kwetsbaar. Hij heeft een vuistdik medisch dossier en staat op de lijst die voorrang krijgt bij het vaccineren. De rechter zal toch zeker de uitzetting van meneer Addicks wel uitstellen nu de lockdown alleen maar strenger wordt?

Dat Addicks de benedenwoning op de Utrechtse Theemsdreef op een dag moet verlaten is een uitgemaakte zaak. Dat weet ook hij. Huurder is Addicks officieel nooit geweest. Sinds 2011 was hij inwonend mantelzorger voor moeder en stiefvader. Als zijn moeder overlijdt, blijft hij om voor zijn zieke stiefvader te zorgen. Maar vanwege problemen met de Belastingdienst schrijft hij zich ook een poos uit. Pas kort na de dood van de stiefvader bedenkt Addicks dat hij zich weer moet inschrijven op het adres. Maar dan is het al te laat. Hij krijgt een brief dat hij de woning moet verlaten. Addicks vecht het aan, maar verliest. Vecht het nogmaals aan, en verliest opnieuw. Met als resultaat: een bevel om uiterlijk 7 januari het huis te verlaten.

Geen menselijke maat

Op de dag dat het ontruimingsbevel op de mat valt, zit Addicks opnieuw in de rechtszaal. Hij vindt de strenge houding van Portaal onbegrijpelijk. Waarom zou je iemand die alleen een arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgt en recht heeft op een sociale huurwoning uit een sociale huurwoning zetten waar hij al tien jaar legaal woont? Waar is het maatwerk, vraagt Addicks zich af, waar is de menselijke maat? Toch begrijpt hij dat het de realiteit is. Het enige wat hij nu nog wil, is zijn tijd in de benedenwoning wat rekken. In ieder geval tot na hij gevaccineerd is. Dan voelt hij zich veiliger om god-weet-waar terecht te komen.

Voor wachten tot de vaccinatie ziet de rechter geen gronden. Bovendien: Portaal wil het huis zo snel mogelijk aan iemand op de wachtlijst geven. Dat Addicks hierdoor achteraan op de lijst moet aansluiten en dus onmogelijk op korte termijn opnieuw een betaalbaar huis kan vinden, daaraan wordt voorbijgegaan.

Regels zijn nu eenmaal regels, de wet is de wet. Maar 7 januari vindt ook de rechter wel wat snel. En dus ontstaat er een soort koehandel met data in de rechtbank. Eind januari, roept Portaal. Eind maart, probeert advocaat De Haan. Laten we er 10 maart 2021 van maken, besluit de rechter. Maar dan moet Addicks wel beloven er echt uit te gaan en niet opnieuw de uitzetting aan te vechten.

Marco Addicks ziet zichzelf de rest van zijn leven op vakantieparken wonen. 'Lekker onder de radar. Dan ben ik af van al dat gezeik.' Beeld Merlin Daleman
Marco Addicks ziet zichzelf de rest van zijn leven op vakantieparken wonen. 'Lekker onder de radar. Dan ben ik af van al dat gezeik.'Beeld Merlin Daleman

Het wetboek is de leidraad

Dit soort zaken zijn een dilemma voor Portaal. Aan de ene kant wil de corporatie helemaal niet naar de rechter stappen, het wil mensen huisvesten. Maar aan de andere kant duwen de wachtlijsten Portaal toch tientallen keren per jaar naar de rechtszaal. Een wooncrisis, noemen de Portaal-mensen de wachttijden van ruim 10 jaar. “Die wachttijden gelden ook voor kwetsbare mensen die tussen wal en schip vallen en voor mensen die op straat belanden”, zegt een woordvoerder. “Je wilt iedereen wel helpen, maar dat kan niet.” En dus is het wetboek de leidraad bij moeilijke keuzes.

De coronacrisis heeft daar niet veel in veranderd. Uit een rondgang van Trouw blijkt dat de vijf grootste woningbouwcorporaties samen ruim 270 huishoudens hebben ontruimd in 2020 en 2021. Verreweg het grootste deel hiervan in coronatijd. Slechts een klein deel daarvan vanwege overlast of criminele activiteiten zoals hennepplantages. De meeste huishoudens werden uitgezet vanwege een huurachterstand of ‘onrechtmatig gebruik’ zoals corporaties de situatie van Addicks omschrijven.

Een manier om in contact te komen met huurders

Drie van de vier corporaties zeggen dat ze geen mensen uitzetten met huurachterstanden die echt door de coronacrisis komen. Denk hierbij aan huurders die door de lockdown hun baan verliezen. Maar: ze zeggen ook dat zulke gevallen überhaupt nauwelijks voorkomen.

Portaal laat weten dat het zich niet meer houdt aan de afspraken die in het begin van de coronacrisis met de minister werden gemaakt. “Het bleek dat door het niet meer hanteren van het ontruimingsvonnis huurders juist eerder in de financiële problemen kwamen”, zegt een woordvoerder van Portaal. Het vonnis is volgens Portaal juist een methode om met de huurders in contact te komen die via andere wegen niet te bereiken zijn. “Vandaar dat we, net als de meeste collega-corporaties, besloten hebben om sinds de zomer ons normale incassoproces weer te volgen.”

Ontruiming van een woning in 2014 in Rijswijk Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz
Ontruiming van een woning in 2014 in RijswijkBeeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Huurder blijkt niet dood

Dat Portaal onverminderd doorgaat met huisuitzettingen blijkt ook uit het verhaal van Hendrik in ’t Veld, een Portaal-huurder uit Nijmegen. Omdat de rechter nog uitspraak moet doen over zijn zaak wil hij anoniem blijven. Zijn echte naam is bekend bij de redactie.

De problemen voor In ’t Veld beginnen met een schijndood. Na een anonieme melding van een fantasierijke straatgenoot vermoeden twee instanties al snel dat In ’t Veld dood is. Het gerucht begint bij Portaal. “Wij twijfelen er zelfs aan of onze huurder wel in leven is”, mailt een Portaal-medewerker begin december 2019 aan de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De alarmbellen gaan af. Dit klinkt als een gevalletje fraude. En dus zet de SVB onmiddellijk de AOW-uitkering stil en onderzoekt Portaal hoe het de al-dan-niet-overleden In ’t Veld uit zijn sociale huurwoning kan zetten.

Maar de dan 92-jarige voormalig-gemeentebeambte is niet dood, hij is op reis. In een witte LMC camper toert In ’t Veld door Europa. Een leven lang al is hij een reislustig man. Toen zijn vrouw nog leefde ging hij zomaar drie keer per jaar op vakantie naar Zuid-Duitsland of Zwitserland. Dus als zoon Ron in 2018 aanbiedt hem mee te nemen op reis door Europa, twijfelt hij geen moment.

Vakantieverkeer bij de Belgische grens. De 92-jarige Hendrik in 't Veld trok met zijn zoon in een camper door Europa. De woningcorporatie vermoedde dat hij was overleden. Beeld ANP
Vakantieverkeer bij de Belgische grens. De 92-jarige Hendrik in 't Veld trok met zijn zoon in een camper door Europa. De woningcorporatie vermoedde dat hij was overleden.Beeld ANP

Bureaucratie dringt de idylle binnen

De eerste etappe is Oost-Duitsland, waar zoon Ron moet zijn voor zaken. Daarna volgt het hele ‘Oostblok-rijtje’: Tsjechië, Slowakije, Hongarije. Allemaal landen waar In ’t Veld nog nooit geweest is. Ze rijden naar Italië, Frankrijk, Baskenland en uiteindelijk tot in Noord-Portugal. Zoon Ron achter het stuur, Hendrik met een kaart op de bijrijdersstoel. In ’t Veld geniet elke dag. Hij heeft het gevoel dat hij een heel boek zou kunnen schrijven over al die bijzondere plekken die hij ziet.

In Portugal dringt de Nederlandse bureaucratie opeens hardhandig de idylle binnen. Het is eind 2019 en de AOW wordt niet meer gestort. Zoon Ron belt de Sociale Verzekeringsbank en krijgt tot zijn verbazing te horen dat zijn vader dood gewaand wordt. Hij geeft vader de telefoon. De stem van de oude man sust de verdenking een beetje, maar niet volledig. De uitkering zal voorlopig weer uitbetaald worden, maar In ’t Veld moet naar Nederland komen om voor eens en altijd te bewijzen dat hij nog leeft.

Een paar dagen later gaat opnieuw de telefoon. Ditmaal is het buurjongen Bilal. De politie staat op het punt de deur te forceren, zegt Bilal, die een sleutel heeft om de post op te halen. Inmiddels gaan de wildste verhalen de ronde op de Nijmeegse burelen van Portaal, blijkt uit interne communicatie (onder andere interne mails) ingezien door Trouw. Er zou een wietplantage in het huis zitten en de “Marokkaanse” buren zouden het huis illegaal gebruiken.

Spinnenwebben in het huis

Bilal geeft de politie de sleutel. De deur blijft heel. De agenten vinden geen wietplantage of illegale bewoners. Het enige dat opvalt in huis zijn wat spinnenwebben.

Begin 2020, net voor het coronavirus Nederland bereikt, klopt Hendrik in ’t Veld bij het Nijmeegse gemeentehuis aan. Hij komt bewijzen dat hij leeft. Het is voldoende om gemeente en SVB te overtuigen. Conclusie: ze hebben hier te maken met een opvallend reislustige bejaarde, niet met een dode. De gemeente drukt hem op hart het voortaan te melden als hij nog eens zo’n lange reis gaat maken.

Na het flitsbezoek aan de gemeente rijden vader en zoon in hun leenauto terug naar België. Na tienduizenden kilometers over het Europese continent hebben de remmen van de camper het begeven in het zicht van de haven. En net op het moment dat de camper weer kan rijden, breekt de pandemie in volle sterkte uit. De Belgische overheid zet de grens af met betonblokken. In ’t Veld zit een week of tien vast aan de andere kant van de grens. Pas in juni komt hij weer thuis in het huis waar hij al vijftig jaar woont. De reis van zijn leven duurde anderhalf jaar. Tot In ’t Velds verbazing geeft Portaal niet op. Oké, hij leeft en baat geen wietplantage uit. Maar hij mocht maximaal acht maanden wegblijven. In het huurcontract staat daar niets over, de Portaal-medewerker baseert zich op de wet. En dus stapt Portaal naar de rechter om In ’t Veld uit zijn huurwoning te zetten. Dat de inmiddels 94-jarige alweer maanden elke ochtend De Telegraaf en De Gelderlander leest in zijn eigen serre, weerhoudt Portaal niet. Dat een gemeente-ambtenaar aan Portaal mailt (ook ingezien door Trouw) dat hij het ‘onverantwoord’ vindt om een man van deze leeftijd uit te schrijven evenmin.

Het vonnis is uitgesteld

Inmiddels laat Portaal aan Trouw weten mee te voelen met hun huurder van ‘respectabele leeftijd’. Maar: “als we signaleren dat een woning zo lang leeg staat kunnen we niet anders dan actie ondernemen. Uiteindelijk beslist de rechter of de meneer nu wel of niet het huis bewoont.” Toch is het vonnis voorlopig uitgesteld. “We willen uiteraard ook dat het voor deze meneer weer allemaal goed komt.” In de tussentijd laten de controleurs van Portaal In ’t Veld niet met rust. Ze gaan regelmatig langs om te kijken of ‘meneer op zijn eigen adres woont.’

Bang voor een eventueel vonnis is In ’t Veld niet. Aan de eettafel in Nijmegen haalt hij herinneringen op aan de zitting in februari. “Een mooi gebouw, ik was nog nooit in een rechtszaal geweest”, mijmert hij. “Die rechter was op mijn hand. Dat vonnis wordt een lachertje.” Dan leunt In ’t Veld naar voren. Zijn blik wordt fel. “Wat me het diepst zit: ik heb een ontzettend fijn leven gehad. Nooit problemen. En dan komt zoiets erachteraan. Ze proberen het laatste stukje van mijn leven te verprutsen.”

Vakantieparken

Op vakantiepark De Landerije in Schaijk schijnt de meizon op Poolse, Hongaarse en Tsjechische nummerplaten. De mensen die hier in chaletjes en stacaravans wonen kunnen niet terecht in echte huizen. “Ze vallen allemaal tussen wal en schip”, zegt Marco Addicks in de tuin van huisje 29a. “Net als ik.”

Sinds zijn huisuitzetting woont Addicks op vakantieparken. Dit is zijn tweede in twee maanden. Hij betaalt 850 euro per maand en mag zich niet inschrijven. Al die tijd staat zijn oude huis in Utrecht nog steeds leeg. In de rechtszaak voerde Portaal aan zo snel mogelijk het huis leeg te willen hebben om er nieuwe huurders in te zetten. In de praktijk lijkt Portaal minder haast te hebben. Het huis moet eerst opgeknapt worden, zegt de corporatie nu. Na twee maanden staan Addicks oude planten nog altijd dood achter het raam. “Waarom wordt dat huis niet uitgeruimd”, vraagt Addicks zich geïrriteerd af. “Als ze mij er niet uitgeflikkerd hadden, had ik er nog twee maanden kunnen wonen. Dan had ik deze hoge huur niet hoeven betalen.”

Reageren op sociale huurwoningen doet Addicks niet meer. “Ik ga de rest van mijn leven wel op dit soort vakantieparken wonen”, zegt Addicks. “Lekker onder de radar. Dan ben ik af van al dat gezeik.”

Lees ook:

Geen huisuitzettingen tijdens coronacrisis

Tijdens de coronacrisis worden mensen niet uit hun huis gezet. Dat hebben minister Stientje van Veldhoven (Wonen), verhuurders- en brancheorganisaties met elkaar afgesproken. Als de afspraak niet wordt nageleefd, komt het kabinet alsnog met wetgeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden