FotoreportageStadsnomaden

Stadsnomaden leven en laten leven in het Amsterdamse havengebied

Stadsnomade Ronnie in zijn caravan op het ‘landje’ in het havengebied van Amsterdam Nieuw-West. Beeld Nynke Brandsma

In afwachting van een ‘permanente oplossing’ is in het Amsterdamse havengebied een tijdelijke opvang voor daklozen ingericht. Leven in een caravan op je eigen voorwaarden, zonder dat de maatschappij je vertelt wat je moet doen en laten.

Twee plastic benen van een paspop steken uit een berg aarde. Aan weerszijden van een betonnen toegangsweg staan kleurige caravans opgesteld. Welkom op ‘het landje’, het domein van de Amsterdamse stadsnomaden.

Op het landje woont Ronnie, een kleine, bewegelijke man met weinig tanden. Vandaag draagt hij een paars T-shirt en een grote, zilveren ketting. Ooit werkte hij in de bouw, maar na een val van een ladder werd hij afgekeurd. Nu woont hij in een caravan. Van de gemeente krijgt hij een uitkering die bestemd is voor ‘bijzondere doelgroepen’.

De caravan van Ronnie staat pas een maand hier in het havengebied van Amsterdam Nieuw-West. Vorige maand verhuisden de laatste nomaden naar dit nieuwe landje: ze mochten van de gemeente niet langer op de oude plek blijven. Gelukkig voor de nomaden hoefden ze niet ver: het ‘oude landje’ bevond zich in hetzelfde stadsdeel.

Ronnie op het oude 'landje’.Beeld Nynke Brandsma

Ronnie heeft zijn nieuwe plekje inmiddels ingericht. Het lijkt misschien wat rommelig in de caravan, maar wie beter kijkt ziet dat de bewoner een voorkeur heeft voor orde. In een hoek hangt een aantal overhemden op een hangertje, bij het bed is een aansteker via een oude spiraaltelefoonkabel aan de muur bevestigd. Op tafel ligt een omgekeerde pot naast een berg haribo-beertjes. Het lijkt alsof iemand is begonnen met de snoepjes te tellen, maar daar halverwege mee is opgehouden. “Heb jij nog een beetje speed?”, vraagt Ronnie aan Bram, die zijn caravan binnenkomt . Dat heeft Bram niet. “Niemand heeft ooit wat”, moppert Ronnie vrolijk. Een brutale muis kijkt vanaf een kiezel de caravan in.

Ronnie en zijn buren staan bekend als ‘stadsnomaden’. Ze hebben geen huis of permanente verblijfplaats. In plaats daarvan wonen ze in caravans op aangewezen stukken grond, hun landje. Soms kiezen ze voor deze levensstijl uit noodzaak, soms uit overtuiging. Velen van hen komen uit de kraakscene of kennen elkaar vanwege een gedeelde voorliefde voor psychedelische trancemuziek. Anderen waren dakloos en hebben op het landje min of meer onderdak gevonden. Maar wat iedereen hier wil, is leven op je eigen voorwaarden, zonder dat de maatschappij je vertelt wat je moet doen en laten.

Ronnie in het gras. Beeld Nynke Brandsma

Moeilijk dossier

Ook al trekken de stadsnomaden zich niets van de maatschappij aan, de maatschappij zoekt wel een manier om met hen om te gaan. De stadsnomaden vormen voor de gemeente Amsterdam al lang een moeilijk dossier. Sommigen zijn drugsverslaafd of kampen met psychische problemen. Dit jaar maakte burgemeester Halsema bekend dat ze een ‘permanente oplossing’ wil voor de groep.

Daarom was het oorspronkelijk de bedoeling dat de stadsnomaden niet hier, in Amsterdam Nieuw-West, zouden worden gevestigd, maar aan de andere kant van het IJ, in Amsterdam-Noord. Daar zouden ze langere tijd kunnen wonen. Maar omwonenden protesteerden: ze waren bang dat de nomaden voor overlast zouden zorgen. De gemeente richtte daarom weer een tijdelijke plek in voor de stadsnomaden. Hier mogen ze twee jaar blijven, mits ze van tevoren zouden meewerken aan een screening van de GGD.

Die screening ‘stelde niks voor’, zegt Josien, een stadsnomade in een lammy jas die ook bij Ronnie in de caravan is aangeschoven. Ze drinkt een onbestemd geel drankje uit een plastic glas. “Je moest drie vragen beantwoorden, en dat was het.” Ze grijnst. “Ze moeten wat, hè.” De gemeente laat weten dat drie inwoners van het oude landje begeleid zijn naar zorginstellingen.

Toch zijn de nomaden blij met het nieuwe landje. Ze hebben er drinkwater, dixies en binnenkort hopelijk stroomaggregaten. En belangrijk voor zowel de gemeente als de nomaden: er zijn op dit bedrijventerrein geen omwonenden. Dat betekent ‘minder gezeur’, vooral over harde muziek.

Beeld Nynke Brandsma

Steeds verhuizen geeft ‘tumult’

Twee jaar op deze plek bivakkeren zien de stadsnomaden daarom wel zitten. Steeds verhuizen geeft ‘tumult’, zegt Josien. Reka, een vrouw van eind dertig met een vrolijk gezicht en een roze muts op haar kastanjekleurige

dreads, beaamt dat. Onder burgemeester Eberhard van der Laan moesten de nomaden ieder jaar verhuizen. Dat was ‘te radicaal’, zegt ze. “Toen ben ik wel vier keer verhuisd.”

Als ze liever een vaste stek zouden hebben, is de naam stadsnomade dan wel goed gekozen? Nee, zeggen de bewoners van het landje. “Dat hebben zij bedacht”, zegt Ronnie. ‘Zij’, dat is de gemeente. Een woordvoerder van de stad Amsterdam zegt dat niet duidelijk is waar het begrip precies vandaan komt.

Ronnie in zijn caravan.Beeld Nynke Brandsma

Ook in andere steden duiken er af en toe ‘stadsnomaden’ op, al is niet altijd duidelijk wie er met die term bedoeld worden. Zo had Arnhem in 2017 te maken met een rondtrekkende groep personen die op gemeentegrond bivakkeerde. Utrecht gedoogt net als Amsterdam een nederzetting van daklozen en ex-krakers.

Maar soms wordt de term ook voor heel andere mensen gebruikt. In Nijmegen bijvoorbeeld staat een groep jonge mensen die een zelfvoorzienend ecodorp stichtte, ook te boek als ‘de stadsnomaden’.

In Amsterdam hebben ook de bewoners van het landje verschillende achtergronden. Reka komt uit Stuttgart. “Weet je wel, het rijke gedeelte van Duitsland, waar Mercedes vandaan komt.” Eigenlijk deed Reka kunstacademie, totdat ze in de krakerswereld terechtkwam. Ze leverde jaren geleden haar portfolio in bij de Rietveld Academie en kwam niet meer terug. Toen er in Amsterdam een kraakverbod kwam, ging Reka op het landje wonen.

Beeld Nynke Brandsma

Wat het landje vooral biedt is vrijheid, zeggen de bewoners. “Hier hoef je niet te werken voor een huis en een huwelijk waarin je misschien helemaal geen zin meer hebt”, zegt Bram. “Je kunt gewoon de hele dag met je muziek of je kunst bezig zijn, als je dat wilt.”

Leven op het landje, met weinig of helemaal geen geld, is bovendien niet zo ingewikkeld als het lijkt, vertelt hij. Uit de containers van groothandels in de buurt komt genoeg eten, soms brengen Amsterdamse koks restjes langs. De bewoners lenen elkaar gereedschap en levensmiddelen.“Mensen vinden ons vaak zielig”, zegt Josien. “Maar als ze eenmaal zien hoe relaxed het hier is, willen ze niet meer weg.”

Afstudeerproject fotografe

Fotograaf Nynke Brandsma (33) studeerde vrijdag af aan de Fotoschool in Amsterdam met haar fotoserie ‘Ronnie’. Ze zegt over het fotograferen van de stadsnomaden:  “Ik was nieuwsgierig naar wie deze mensen waren. Na een tijdje won ik hun vertrouwen. Ronnie en ik zijn echt maatjes geworden. Ik bewonder zijn bevlogenheid en optimisme, hoe grappig en tevreden hij is. Zijn manier van leven is heel vrij. Hij heeft geen vooroordelen. Hij inspireert me.”

Lees ook:

Een bed voor daklozen, als er plek is

Het aantal daklozen in Nederland neemt sterk toe, de opvang in steden is vaak overvol. Daklozen hebben er baat bij eerst een huis te krijgen en daarna geholpen te worden met problemen als verslaving en schulden. Maar die huizen zijn er vaak niet.

De moestuin doet de problemen vergeten

Een rij nieuwbouwhuizen en een daklozen- en verslaafden-opvang kijken in Apeldoorn op elkaar uit. Ertussenin ligt een moestuin, waar bewoners én opvangcliënten welkom zijn. Het doet de buurt goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden