'Wilhelmina is in Soldaat van Oranje een soort moederfiguur voor de Engelandvaarders.'

Soldaat van Oranje

Soldaat van Oranje: 2835 voorstellingen en nog steeds niet saai

'Wilhelmina is in Soldaat van Oranje een soort moederfiguur voor de Engelandvaarders.'Beeld Foto: Samuel van Leeuwen

Ook in het tiende jaar trekt Nederlands langstlopende musical volle zalen. Na een pauze beginnen zaterdag de 18de koningin Wilhelmina en de 22ste verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema.

De ‘regen’ heeft zojuist het zand en de vlonder naar de ‘Noordzee’ kletsnat gemaakt op deze wintermiddag. De zee ruikt naar chloor. Met de hulp van een speciale golfkamer beweegt het water op en neer. 

Dit is geen echt strand, maar een van de tien decors van de musical ‘Soldaat van Oranje’ in de TheaterHangaar op het voormalige marinevliegveld in Valkenburg. Producent Fred Boot bukt en pakt een paar kogelhulzen van de vorige uitvoering uit het zand. “Als een acteur ‘schiet’ met een pistool met losse flodders, ruikt het publiek dat meteen. Die geur komt van het kruit.”

Afwisselend

Soldaat van Oranje vertelt het overbekende verhaal van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, student in Leiden aan het begin van de oorlog, ­adjudant van koningin Wilhelmina aan het eind. Wat deze musical uniek maakt, is de 360 graden draaiende tribune. De verschillende decors zijn in een cirkel om het publiek gebouwd. De toeschouwers draaien tijdens de musical van de ene set naar de andere.

Sinds de première in oktober 2010 is de musical meer dan 2835 keer gespeeld, ruim 3 miljoen bezoekers kwamen kijken. Het leverde de cast vorige week de eenmalige Musical Award voor ‘Unieke Prestatie’ op. Die cast wisselt trouwens ieder half jaar, dan worden enkele acteurs vervangen door nieuwe gezichten. Productiehuis New Productions laste in januari een pauze in. Qua voorstellingen dan, want intussen repeteerden de mensen achter ‘Soldaat’, zoals cast en crew de musical kortweg noemen, zonder publiek met de vier nieuwe acteurs.

De inzet van nieuwe castleden houdt het werken voor deze musical afwisselend, zegt Nanda Both, een van de grimeuses en kapsters van Soldaat. Zij verzorgt al negen jaar de make-up, kapsels en pruiken van de cast, eerst als stagiaire en tegenwoordig als volwaardig make-upper. “Je leert twee keer per jaar nieuwe mensen kennen. Met elke acteur heb je een net iets andere klik.”

‘Soldaatkinderen’

Achter de schermen ontstaan nieuwe vriendschappen en zelfs families. Kledingstyliste Maudy van Halteren leerde geluidsman Chiel Blaauw kennen via de musical. Inmiddels hebben ze samen twee jonge ‘soldaatkinderen’, die regelmatig met papa en mama naar het werk gaan. Van Halteren is sinds september 2010 te vinden bij Soldaat van Oranje en heeft het er nog steeds naar haar zin. “Mijn collega’s zijn mijn vrienden geworden. We zien en delen veel met elkaar. Saai is het zeker niet.”

Volgens producent Boot zorgen nieuwe gezichten ook voor steeds een net iets andere voorstelling. De negentiende cast wordt nu klaargestoomd voor de voorstelling. Inmiddels zijn 22 acteurs in de huid van Erik Hazelhoff Roelfzema gekropen en hebben achttien verschillende actrices de rol van koningin Wilhelmina vertolkt. “Elke acteur neemt zijn of haar eigen karakter mee. Wilhelmina is in deze musical een soort moederfiguur voor de Engelandvaarders. De ene actrice speelt haar wat strenger, een andere juist zachtaardiger. Dan wil ze troostend een arm om een Erik slaan, maar trekt ze zich toch terug omdat het ongepast is.”

Jarenlang hetzelfde klusje doen verveelt niet, zeggen wel meer productieleden van het eerste uur. Nog steeds komt de crew wekelijks bij elkaar om ervoor te zorgen dat de voorstellingen soepel verlopen. Veel afdelingen zijn sinds de eerste voorstellingen efficiënter gaan werken. Zo gaat haren föhnen en droge kleding aantrekken nu wél snel genoeg. Boot: “Acteurs die in een scène nat worden, moeten even later weer helemaal droog verschijnen. Dat gaat inmiddels al een hele tijd goed, maar in het begin hadden ze nog nat haar toen de schermen opzijgingen voor hun volgende scène.” 

Race tegen de klok

Geen dag is hetzelfde, zegt voorstellingsleider en lichtman Casper van de Beek. Hij komt uit de ICT-wereld en ­regelde het geluid voor verschillende bands toen hij het aanbod kreeg om voor Soldaat te werken. “Het is nog steeds een uitdaging om de voorstelling vlekkeloos te laten verlopen, ook na zes jaar. Je weet van tevoren nooit wat er gaat gebeuren.” 

Af en toe gaat er iets fout en wordt in de voorstelling een extra pauze ingelast. Schermen gaan niet opzij, het geluid hapert of een decorlamp gaat stuk. De meeste mankementen worden door de technische ploeg zo snel opgelost dat het publiek niks in de gaten heeft.

In de eerste maanden waren er veel meer technische problemen, vertelt geluidsman Jos Diergaarde. Hij is al vanaf de eerste voorstelling in 2010 van de partij. “Na drie maanden was het nog altijd een race tegen de klok om alle problemen op tijd op te lossen. Spullen voor de musical waren niet gemaakt om meer dan een jaar mee te gaan. Nu hebben we veel onderdelen vervangen door materiaal dat het langer doet.”

Hoofdrolspeler Alex van Bergen backstage.Beeld Foto: Samuel van Leeuwen

‘Vrooooooeeeeeee’

Over een half uur begint de voorstelling, het is voor de acteurs hoog tijd om hun stembanden op te warmen. De cast begint met het spelletje ‘zip zap boing’, een oefening die de alertheid vergroot. Ze staan in een kring en roepen ‘zip’ naar degene naast hen, ‘zap’ naar een acteur die verder weg staat en bij ‘boing’ is de vorige persoon weer aan de beurt. Daarbij strekken ze hun armen uit naar de ontvanger. Wie een fout maakt, is af en moet de kring verlaten.

Acteur Dirk van den Brand kijkt toe vanachter de piano. Hij begeleidt de cast tijdens de warming-up en neemt de rol van Eriks vriend Victor over als de eerste acteur er niet is. “Met dit spelletje maken de castleden oogcontact met elkaar. Het verhoogt de concentratie en snelheid”, zegt hij, terwijl de laatste drie acteurs nog fanatiek en in moordend tempo doorgaan. 

Na een paar minuten kapt Van den Brand het spel af: er moet ook nog in-gezongen worden. Hij speelt de eerste noten op de piano. Alle acteurs staan weer in een cirkel en houden de zijkanten van hun lippen met duim en wijsvinger vast. ‘Brrrrrrrrooooooeeeeee’, klinkt het in de repetitieruimte. En daarna in steeds hogere toon zonder hun gezicht aan te raken: ‘Vrooooooeeeeeee’. En daarna: ‘U, i, u, i, u, i, u, i’. “Spreek de ‘i’ scherper uit”, zegt Van den Brand.

Langstlopend

Vanaf dit najaar speelt de Engelstalige versie ‘Soldier of Orange’, in Londen. Ook tijdens deze uitvoering draait het publiek met de decors mee. De Britten krijgen een iets andere musical te zien. Zo verschijnt Winston Churchill op de planken van de Londense productie.

In Nederland is Soldaat van Oranje, de langstlopende theaterproductie ooit: op 30 oktober 2020 kan de tiende verjaardag gevierd worden. Maar hoewel het einde nog niet in zicht is ­– de musical zal zeker tot en met oktober te zien zijn ­– staat niet vast of cast en crew kunnen rekenen op nóg een jubileum. Boot: “Zolang we voor uitverkochte ­zalen spelen blijven we doorgaan. Het verrast me elke keer weer als de zaal vol zit.”

Grootste fan: ‘Het is een dure hobby’

Theaterfanaat Jessica Uijttewaal uit Breukelen heeft ‘Soldaat van Oranje’ inmiddels 64 keer gezien. Soms als schrijver van een theaterblog, soms als educatief uitje met een van haar schoolklassen, soms als moeder die graag naar musicals gaat. Binnen een maand na de première in 2010 zag ze de voorstelling en die liet haar niet meer los. “Ik ging er vooral heen omdat ik van musicals houd en omdat ik een van de eerste acteurs kende. Als kind was ik geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog. Weer buiten vroegen mijn moeder en ik aan elkaar: wanneer gaan we nog een keer? Twee weken later zat ik daar weer met mijn dochters.”

Dat er steeds nieuwe acteurs meespelen, maakt het voor Uijttewaal de moeite waard. “Eli ter Hart, die Eriks Joodse vriend Bram speelt, raakte me de afgelopen keer enorm. Opeens zat ik daar met tranen in mijn ogen.”

Het is een dure hobby, geeft Uijttewaal toe. “Sommige mensen ­roken dagelijks een pakje sigaretten of gaan elke week naar de kroeg. Ik ga liever naar Soldaat van Oranje.”

Soldaat in cijfers

Cast en crew

• Per voorstelling zijn 150 cast- en crewleden nodig om de musical op te voeren
• Meer dan 200 acteurs traden op in de musical
• De acteurs hebben in totaal
8337 uur gespeeld
• 30 acteurs spelen in elke uitvoering van Soldaat van Oranje
• Momenteel speelt de 19de cast

Bezoekers en tribune

• 35 procent van de bezoekers komt terug om de voorstelling nog een keer te zien
• De vaakst terugkomende bezoeker heeft de musical 64 keer gezien
• Op de tribune is plaats voor 1103 mensen
• Het publiek heeft meer dan 29.000 rondjes gedraaid op de draaischijf
• Dat is een afstand van meer dan 5641 kilometer

Decor

• Soldaat van Oranje bestaat uit 10 verschillende sets
• Er zit 300.000 liter water in het decor van het Katwijkse strand
• Op de duinen ligt 50.000 kilo zand

Lees ook:

Soldaat van Oranje: Groots en intiem

Door de combinatie van deze nooit eerder vertoonde grootse decoropzet en het aangrijpende intieme spel, wars van sentimentaliteit, schrijft de ‘Soldaat van Oranje’ theatergeschiedenis. Een topprestatie.

Het succes achter de Soldaat

Een uur voor aanvang stroomt de ontvangsthal vol. Geen marmeren maar een houten vloer. De toiletten hangen vol historische afbeeldingen. De verzorgde maar robuuste stijl versterkt volgens Boot de ‘waarachtigheid’ van het verhaal. Net als de tentoonstelling over Engelandvaarders in de Tweede Wereldoorlog.

Vriend van de Soldaat van Oranje

De musical Soldaat van Oranje is de langstlopende voorstelling uit de Nederlandse theatergeschiedenis. Boy Ooteman speelde ruim 700 keer mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden