Mark Rutteinterview

Rutte is optimistisch over de formatie: ‘Dat baseer ik op mijn contacten achter de schermen’

Demissionair premier Mark Rutte na afloop van het voorlezen van de Troonrede in de Grote Kerk door Koning Willem-Alexander.  Beeld ANP, Koen van Weel
Demissionair premier Mark Rutte na afloop van het voorlezen van de Troonrede in de Grote Kerk door Koning Willem-Alexander.Beeld ANP, Koen van Weel

Over de formatie wil demissionair premier Mark Rutte op Prinsjesdag liever niet praten. Maar hij denkt dat het goed komt.

Er moet (nog) meer gebeuren om het humeur van Mark Rutte, sinds 2010 in zijn eigen woorden de ‘chef van het spul’, stuk te krijgen. Een ‘beetje gedoe’ de afgelopen dagen tussen hem en Sigrid Kaag, kelderend vertrouwen van de kiezer, een uittocht van ministers en een coalitie ‘die niet meer bestaat’.

Op zijn elfde Prinsjesdag ziet de demissionaire VVD-premier vooral de pluspunten. Het gaat goed met de economie. Hij glimlacht na afloop van de Troonrede in de Grote Kerk, hij glimlacht voor de camera’s van de NOS en hij glimlacht naar de meneer op slippers die voor zijn ministerie staat, klapt en roept ‘We houden van je kerel!’.

De verstoorde verhoudingen waar Mariëtte Hamer als informateur over repte zijn in zijn ogen ‘accentverschillen’. Met D66-leider Sigrid Kaag voerde hij de afgelopen twee weken “hele intensieve gesprekken”, en is de relatie “misschien wel beter dan ooit”. Rutte snapt het als mensen heel geïrriteerd zijn over het uitblijven van een nieuwe regering, maar hij gelooft dat het met het vertrouwen van de burger in de politiek ook wel weer goedkomt, zodra er een nieuw kabinet is. Wanneer dat is? “Natuurlijk raakt het mijn gevoel van verantwoordelijkheid als chef van het spul. Maar daar ga ik dus niets over zeggen.”

Het dasje gaat los bij het traditionele persgesprek met de grote kranten en websites, achter in de middag van Prinsjesdag. Die das is altijd blauw. “Geleerd van de Franse presidenten. Over die kleur zeuren de mensen nooit ‘heeft hij alweer dezelfde das’. Zoals wel gebeurt bij een bruine of rode das.”

U heeft uw rechterhand Sophie Hermans langs de partijen gestuurd op zoek naar meer steun voor de begroting. Maar GroenLinks en PvdA wilden niet vooraf met haar praten. Hoe krijgt u dan ooit steun voor een minderheidskabinet?

“Kijk, die formatie moet nog even wachten tot maandag. Deze week zijn eerst de Algemene Politieke Beschouwingen, en die staan los van het proces van Remkes. We kunnen wel een beetje sfeer maken die van pas kan komen. Dat is de reden dat wij drieën (VVD, D66 en CDA, red.) dit weekend aan Sophie Hermans van de VVD hebben gevraagd om met ChristenUnie, GroenLinks, PvdA en misschien nog breder, met SP en Liane den Haan en Volt te praten. Toen zeiden Klaver en Ploumen dat ze dat niet in de achterkamertjes wilden. Dat respecteer ik.”

Hoeveel geld krijgt Hermans mee, voor de wensen die de diverse partijen hebben?

“Daar zeg ik niets over. Er is niet ineens een geldboom.”

In het algemeen is er anders geld genoeg.

“Gelukkig draait de economie goed, maar er liggen ook gigantische klussen. Als we alle klimaatplannen willen uitvoeren die er liggen, dan kost dat tientallen miljarden. Die zijn er. Maar nu praat ik weer als VVD’er in de formatie: wij willen op zo’n manier een klimaatfonds vormen dat het mensen zo min mogelijk in de portemonnee treft. Daarbij commiteren we ons aan de Europese plannen en zullen we moeten bedenken wat dat specifiek voor Nederland betekent.”

Waar komen de miljarden vandaan? Nog meer lenen of uit economische groei?

“Daar kan ik dus niets over zeggen. Dan geef ik te veel de onderhandelingspositie van de VVD weg in de formatie. Ik denk dat Nederland nummer één kan worden met de klimaataanpak en dat je veel nieuwe banen kunt creeëren. Deskundigen denken 1 tot 2 miljoen banen in deze sector in 2030, dat gaat een enorme boost geven en veel problemen oplossen. Zelden is er een samenloop geweest van een geweldig groot probleem en een waanzinnig goed draaiende economie.”

Is het ‘haalbaar en betaalbaar’ van de VVD geen eufemisme voor weer niets doen aan het klimaat, zoals mevrouw Kaag in haar lezing suggereerde?

“Nee, nee, mijn partij is zeer gecommitteerd. Om dit land schoon over te dragen en banen te houden.”

Dus gaan er meer kolencentrales dicht?

“Zulke grote beslissingen kan ik nu niet nemen, dat komt in de formatie. We hebben er wel mee te rekenen dat wij als leverancier van gas wegvallen en dus meer afhankelijk worden van Noors en Russisch gas. De hogere energieprijzen waar mensen mee te maken krijgen zijn deels daarop terug te voeren: op de voorraden en de olie- en gasprijzen. Dat is overigesn geen vraagstuk van klimaattransitie.”

Het nieuwe buzzword om het klimaat te redden is ‘groene industriepolitiek’. Wat is dat?

“Het betekent dat we de elf grootste vervuilers in Nederland, die samen verantwoordelijk zijn voor – volgens mij – 14,3 megaton aan CO2-uitstoot moeten ondersteunen om dat terug te dringen, door een groene waterstofeconomie te bouwen. Rekening houdend met hun cyclus van investeringen. Dat kost hen geld, maar het kost ook publiek geld. We hebben ook de komende jaren de olie en het gas van Shell nodig, kunstmest van Yara, chloor van Akzo, staal van Tata. We willen niet dat zij weggaan en hun banen nemen. Maar hun productieproces moet groener.”

Hoe realistisch is een groene waterstofeconomie? Tata alleen heeft al meer stroom nodig dan de windturbines in de Noordzee leveren.

“Ik denk dat het totaal mogelijk is. Maar we gaan nog heel precies kijken hoe dat moet tot 2050, wat de mix wordt van energiebronnen. En er is natuurlijk politiek verschil van opvatting over. Mijn partij is vóór kernenergie, anderen tegen. Dat is een mooi debat om te voeren. Ik zat laatst een rapport van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks te lezen. Heel verstandige dingen stonden daarin, waar mijn partij het mee eens kan zijn. Zij willen ook niet dat die bedrijven vertrekken naar het buitenland. Diederik Samsom (oud-PvdA-leider, red.) zei ooit: er zijn 10.000 reden om te investeren in Tata, in dat staalbedrijf.”

Dus gaat u met GroenLinks en PvdA hierover om tafel?

“Haha, misschien, maar niet met allebei tegelijk.”

Waarom stond er niets over de formatie in de Troonrede?

“Dat is staatsrechtelijk ingewikkeld. Ik schrijf mee aan Troonrede als minister-president en in die rol past het mij niet om de koning iets te laten zeggen over het formatieproces.”

Is daarom het woord ‘bestuurscultuur’ ook vermeden?

“Dat zie je volgens mij zonder het te noemen wel terug op paar plekken. We hechten belang aan goede uitvoeringsorganisaties. Aan de les die je kunt trekken uit de verschrikkelijke kinderopvangtoeslagaffaire. Daarom zijn er extra investeringen in sociale advocatuur.”

Over de toeslagenaffaire: daar gaat ook weer geld naar toe. Het begon met een half miljard, nu kost reparatie 5 miljard. Dan zijn er nog steeds veel ouders niet geholpen.

“We doen whatever it takes. Geld is niet het probleem.”

Wat dan wel? Het gaat dezelfde kant op als de afhandeling van aardbevingsschade in Groningen – traag, stroperig.

“Dat weet ik niet, er is hard gewerkt. Er is de regeling die we in december in het Catshuis afspraken. Het is heel complex, vandaar de extra investeringen in de schuldhulpverlening. Ik geef toe dat niet iedereen nog geholpen is.”

Het vertrouwen in de politiek is niet alleen geërodeerd door de trage formatie, maar juist door dit soort affaires.

“Die waren er in maart ook al en toen was het vertrouwen hoger. Ik ben geen enquêteur, maar ik denk dat de huidige daling door die verschrikkelijk trage formatie komt en dat we daar snel uit moeten komen.”

Waar komt uw optimisme over een aanstaande doorbraak in de formatie vandaan?

“Doorbraak heb ik niet gezegd. U zegt van wel? De wens is misschien de vader van gedachte. Ik voel bij zes partijen de noodzaak. Ik baseer het op mijn contacten achter de schermen. Geen garantie hè, ik kan het ook fout hebben.”

Zeggen GroenLinks, PvdA en ChristenUnie dan iets anders tegen u dan tegen ons?

“Ik kijk er misschien anders naar. Terecht dat wij nu een gebaar moeten maken, als grootste partij doe je altijd de grootste concessie. Maar ik zeg niet welke.”

Hoe vindt u de opstelling van de ChristenUnie? Die partij vraagt nu bijvoorbeeld extra geld voor zorgsalarissen terwijl ze ook nog meeschreef aan de begroting.

“De ChristenUnie is geen coalitiepartij meer. Dat is de VVD ook niet, want er is geen coalitie meer. Alles wat ik er verder over zeg zou de sfeer niet bevorderen. Ik vind overigens de vragen over belasting en heffingskorting leuker...”

U heeft dus niet het gevoel dat VVD en D66 de ChristenUnie of de beide linkse partijen geschoffeerd hebben?

“Nee hoor. Kom nou, dan verval ik weer in herhaling en krijgen we net zulke vaste formules als in het Israëlisch-Palestijns conflict.”

De partijen voelen zich wel geschoffeerd, zeggen ze.

“Ik denk dat het goed komt. Iedereen heeft recht op zijn eigen gevoelens. Op zich zijn de persoonlijke verhoudingen goed, en ze weten hoe ik erin zit. Ik wil een stabiele regering.”

Wat is er gebeurd met het stuk dat uw team samen met Kaags team schreef in de zomer? Bij die ‘aanzet voor een opzet voor een regeerakkoord’ zouden anderen zich kunnen aansluiten.

“Nee hoor, dat was helemaal niet de bedoeling. Waarom zou Klaver of Ploumen aanschuiven bij een stuk van twee liberale partijen?”

Maar Hamer zei van wel, en dat het de basis was voor verdere gesprekken. Zo praatten D66 en Kaag er ook over.

“Ik heb dat nooit gezegd. We wilden bruggen bouwen, compromissen sluiten en daarmee anderen inspireren.”

Misschien is dat het probleem nu, dat iedere partij zijn eigen versie van de gebeurtenissen en adviezen heeft. Anderen zagen wel degelijk aanknopingspunten om te gaan onderhandelen, zoals GroenLinks en PvdA. Waar is het stuk nu, is het mee geweest naar de heisessie met Remkes?

“Nee, waarom zou het CDA iets met dat stuk willen? Het zijn de punten waar wij het met D66 over eens waren.”

Tot slot, in de Troonrede maakte de koning de vergelijking tussen de complexe wereld waarin we leven en een Rubiks-kubus. Alle problemen hangen met elkaar samen als je ergens aan draait. Kwam die vergelijking van u?

“Nee, was dat maar zo.”

Sommige mensen kunnen zo’n kubus heel snel oplossen.

“Ik niet. Ik heb ooit één vlakje geel gekregen.”

Lees ook:

Wie snapt nog wat er in de Troonrede eigenlijk wordt gezegd?

Bij Olaf Geysendorpher en Eva Dalebout is de ergernis voelbaar tijdens de Troonrede. Bombastisch en onbegrijpelijk als altijd, vinden de herschrijvers van de rede van vorig jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden