InterviewActivisme

Quinsy Gario: Mijn vrienden zeiden ‘dude, racisme, dát woord moet je never nooit noemen’


Beeldend kunstenaar Quinsy Gario voor zijn kunstwerk in het Haags Historisch Museum in het kader van een tentoonstelling over het Binnenhof en Macht. Beeld otto snoek
Beeldend kunstenaar Quinsy Gario voor zijn kunstwerk in het Haags Historisch Museum in het kader van een tentoonstelling over het Binnenhof en Macht.Beeld otto snoek

De expositie Macht in het Haags Historisch Museum toont een installatie van kunstenaar en activist Quinsy Gario. Het geloof in de top van Bij1 is hij kwijt.

Esther Lammers

“Er is in Nederland behoorlijk wat gedemonstreerd”, constateert Quinsy Gario als hij door de zalen van het Haags Historisch Museum loopt. De tentoonstelling Macht, 800 jaar Binnenhof heeft een zaal waar alle grote protestmarsen te zien zijn. Demonstraties tegen de dreiging van het communisme, tegen bezuinigingen op het onderwijs, de WAO, de kruisraketten en vorig jaar de demonstratie van Black Lives Matter.

Met de nieuwe expositie wil het Haags Historisch Museum laten zien hoe bijzonder het Binnenhof is. Het is de plek waar al zoveel eeuwen de strijd plaatsvindt om de macht, en het protest daartegen. De expositie gaat over Nederland via emancipatie, demonstraties, het koningshuis en hoe het polderen een democratie is geworden. De expositie aan de Korte Vijverberg is gedurende de verbouwing van het Binnenhof te bezichtigen.

“Wat wij nu doen bouwt voort op die traditie”, zegt Gario. Hij en twee andere kunstenaars met wortels in de voormalige koloniën zijn gevraagd een visie te geven op de Gouden Koets – het symbool van macht, welvaart en het koninkrijk – en met name het omstreden zijpaneel ‘Hulde der koloniën’, waarin de slavernij wordt verheerlijkt.

De van de Nederlandse Antillen afkomstige Gario (36) werd tien jaar geleden bekend door zijn kunstproject ‘Zwarte Piet is racisme’. Daarmee startte hij een felle discussie over het traditionele Sinterklaasfeest vol koloniale elementen. Hij wil met zijn werk prikkelen, ook met zijn installatie in het Haags Historisch Museum. Gario is inmiddels gewend aan weerstand. Toch was hij niet voorbereid op wat afgelopen zomer gebeurde. Hij werd geschorst als lid van de politieke partij Bij1 omdat hij ‘toxic’ en ‘manipulatief’ gedrag zou vertonen. “Het is bullshit”, zegt Gario.

Tien jaar geleden gooide u de knuppel in het hoenderhok van het kinderfeest Sinterklaas met het project ‘Zwarte Piet is Racisme’. U ontketende een felle strijd tussen voor- en tegenstanders. Had u dat verwacht?

“Het was een verdedigingsactie omdat mijn moeder ‘Zwarte Piet’ was genoemd. Maar toen ik hiermee begon zeiden mijn vrienden: dude, racisme, dát woord moet je never nooit noemen. In 2011 was onze arrestatie tijdens de intocht van Sinterklaas in Dordrecht. En toen gebeurde er in 2013 heel veel. Het was het jaar van de herdenking van 150 jaar afschaffing slavernij, voormalig ombudsman Alex Brenninkmeijer verklaarde dat de Haagse politieke cultuur racistisch was, de VN-commissie concludeerde dat Zwarte Piet racistisch is en er werden klachten ingediend tegen de Sinterklaasintocht.”

Wat wilde u bereiken?

“Ik wil dat wij met elkaar onder ogen zien dat het niet zomaar een leuk Pietje is. Het is onderdeel van een bepaalde manier van oud-koloniaal denken. Het t-shirt bouwde voort op pogingen om anders naar de figuur Zwarte Piet te gaan kijken. Dat is behoorlijk wat. Ik wil niet meer dat mijn moeder zo wordt genoemd. Punt.”

Met dit nieuwe werk in Den Haag prikkelt u opnieuw?

“Precies. Ik wil mensen laten nadenken. Hoe kunnen we een hulde der koloniën hebben? Wat wordt er gehuldigd, wat vieren we dan en hoe? Het woord knippert in neonlicht elke zes seconden aan en uit. De ene keer staat er ‘hulde’ en de andere keer ‘schulden’. Hulde komt niet uit het niets. Het is verbonden met eeuwenlang geweld. Het goud van de koets komt niet uit de Nederland. Het hout ook niet.

“Hier op het Binnenhof worden heel vaak besluiten genomen zonder te weten welke weerslag het op mensen heeft. Woorden doen ertoe, daarom lijkt mijn lettertype op dat wat de overheid gebruikt. Achter het woord ‘schulden’ staat een punt, omdat nu wel helder is dat de koloniën schulden zijn. Door beweging in het woord te brengen, denormaliseer je het woord hulde.

“Mijn kunst moet refereren aan hedendaagse strijd en het koloniale heden. Anders vind ik het te saai. Ik drop broodkruimels in het bos. Mensen reageren heel verbolgen, of ze gaan nadenken, omdat ze het zo nog niet eerder hebben gezien.”

U ziet hoopvolle veranderingen in de Nederlandse samenleving sinds de Black Lives Matter (BLM) demonstratie vorig jaar en u bent bezig met een boek hierover. Waar is dat optimisme op gebaseerd?

“De BLM-demonstratie zorgde voor een herwaardering van mobilisatie op straat. En een herwaardering van de protestgeneraties uit jaren ’60 tot ’80. Zij worden vaak vergeten bij de huidige antiracismedemonstraties, maar zij hebben onze weg geplaveid. Daar zit kennis en energie dat ontgonnen en gedeeld moet worden. Je ziet dat heel goed in die museumzaal met alle demonstraties. Ik ben niet de eerste activist, en zal zeker niet de laatste zijn. Het gaat erom dat we met elkaar dingen ontmantelen. En dat we van vorige generaties leren wat het meest effectief is.”

Waar staan we nu?

“Diversiteit en inclusie worden inmiddels gezien als belangrijke elementen die we moeten nastreven. Maar het is nog niet helemaal duidelijk dat sommige mensen ook dingen moeten loslaten. We kunnen niet meer kijken naar een ministerie met alleen maar witte mensen. Of naar een koninkrijk waarbij de eilanden nog steeds worden beleefd als kolonies. Dat heeft met handelen te maken, maar ook met inzicht. En met besef en oprechtheid. We zitten op het punt dat we de holheid van woorden aan het bevragen zijn. We willen daden zien.

“We zeggen dat iedereen gelijkwaardig is, maar hoe doen we dat? Hoe halen we de barrières weg zodat iedereen zichzelf kan ontplooien? Op dit moment worden mensen op veel manieren uitgesloten. We hebben het niet over kansenongelijkheid, maar over keuzeongelijkheid. Veel mensen hebben niets te kiezen, daar zit het al fout.”

U bent kunstenaar en activist, en besloot politiek actief te worden. U stond nummer twee op de kieslijst van Bij1, de partij die u nu wil royeren. Wat is er gebeurd?

“Het is shocking. Ik was alleen maar bezig met onze missie. En opeens wordt mij ‘toxisch’ en ‘manipulatief’ gedrag verweten. Sylvana (Simons, partijleider van Bij1, red) noemde mij op de ledenvergadering het paard van Troje. Ik dacht: waar heb je het over? Ik heb haar sinds 16 november vorig jaar niet meer een-op-een gesproken. Terwijl ze mij maandelijks zou bellen. Ik dacht: ik dring niet aan, ze kan me bereiken.”

Ze noemde u het paard van Troje?

“Dat moet zij maar toelichten. Ik begrijp het niet. Mensen snappen mijn missie al tien jaar. Sylvana spreekt op Instagram over twee kapiteins op een schip. Ik zei: ik wil haar positie niet, dat ambieer ik niet. Ik respecteer dat een partijleider het boegbeeld is. Ik had wel kritiek. Want ik zag micromanagement, rare ondoordachte acties en geen bereidheid om de partij verder op te bouwen. En dat doet nog het meeste pijn. Er zijn zoveel mensen die zoveel zouden willen doen. Maar er wordt niet eens op mails gereageerd en niet teruggebeld.

“Het was vreemd. Ik wilde hierover een klacht tegen het bestuur indienen, maar dat kon niet. Toen hebben ze het frame van een gevaarlijke, zwarte man over mij opgezet. De meeste mensen die ik ken denken: bullshit, dat is niet gebaseerd op feiten. Maar doordat ze dit beeld van mij hebben gecreëerd, kan alles wat ik nu doe dat beeld alleen maar bevestigen.”

Er is een extern integriteitsrapport gemaakt.

“Er hebben negen mensen gesprekken over mij gevoerd met een advocatenkantoor. Er waren eerst zestien mensen met signalen. Ik heb het kantoor niet gesproken, alleen een mailwisseling gevoerd om een afspraak te maken. Toen annuleerden ze het gesprek. Ik denk dat dit interne politiek is. En ego’s. Iemand wil mij pootje haken. Maar al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel. Ik heb al mijn correspondentie in groepsverband gedaan. Er zijn getuigen van al mijn mails, berichten, van alles.

“Ik heb heel veel gedaan voor de partij. Ik probeerde een bijzondere campagne neer te zetten. Eén die mensen aantrok die zich nooit eerder door de politiek voelden aangetrokken. Al die stemmers die dachten, dit is eindelijk een partij met een gedachtegoed waarin ik kan geloven, vragen zich nu af waarom het zelfs bij Bij1 zo faliekant kan misgaan. Dan is alles krom.

“De schade voor mij persoonlijk is groot. Want internetartikelen blijven aan je kleven. Als mensen mijn naam intoetsen, zien ze altijd iets in vage termen uitgesproken. Nooit met feiten onderbouwd. Ik heb dat vaker meegemaakt. Dat mensen online iets anders over mij lezen dan wie ik echt ben. Ik heb doodsbedreigingen gehad, ben een terrorist genoemd. Alleen maar omdat ik een klacht tegen de intocht had ingediend.”

Dit is toch iets anders?

“Nee, het is hetzelfde. Er is een fundamenteel verschil van inzicht met het bestuur over hoe de partij wordt geleid: hiërarchisch of democratisch. De dag van mijn schorsing zouden ook mijn amendementen voor de ledenvergadering, over het spreiden van macht, worden verstuurd. Dat staat ook in onze integriteits- en gedragscode. Je merkt dat het verstrengelen van belangen bij Bij1 ertoe heeft geleid dat mensen bang zijn geworden. Doordat ze mijn kop er zo publiekelijk afhakken, durven anderen niets meer. Als ze dit met de nummer 2 doen, hoe gaat het dan met hen?”

Binnenkort wordt op een ledenvergadering de schorsing opnieuw besproken. Komt het nog goed?

“Ik geloof nog steeds in de opdracht die onze stemmers ons hebben gegeven. Maar ik geloof niet meer dat deze partijtop dat kan verwezenlijken. En daar ligt de crux. Ik geef te vaak aan dat het misschien anders kan. Dat wordt niet gewaardeerd. Het is allemaal heel persoonlijk. Er zit rancune en venijn in. Ze hebben niet eens door dat ze hun eigen huis afbreken.”

Dus u neemt zelf afscheid?

“Mijn moeder zegt: dit is geweest, ga verder. Maar het zijn mensen in wie ik vertrouwen had. Dat dit vertrouwen zo is geschaad, dat ik beschimpt werd en zo achtergelaten. Ze zeggen dat ik niet belangrijk was voor de campagne, voor de stemmen. Maar als we alleen maar stereotype poppetjes moesten zijn, had ik nee gezegd. Ik ben er niet om te voldoen aan het beeld van wat een activist of zwarte Caribische man zou moeten zijn. Ik ben nog aan het nadenken. Ik wil het werk van lokale afdelingen niet in gevaar brengen. En ik wil ook niet dat mijn integriteit in twijfel wordt getrokken, of die van mensen die voor mij opkomen. Dus ik zit in een spagaat.”

Gario is even stil. “Ik baal ervan dat dit mijn moeder pijn heeft gedaan. Dat ik mezelf in de positie heb gebracht dat zij dit konden doen. Mijn moeder heeft gezegd: doe het niet. Ik probeerde haar te overtuigen: het komt goed. We staan op een punt in de geschiedenis van Nederland waarbij we voor het eerst kans maken op een plek in het parlement. Als we niet oppassen worden we overrompeld met een extreem rechts kabinet. Ik wil niet aan de zijlijn staan. Ze zei toen: als jij het wilt, steun ik je. Na de verkiezingswinst stuurde mijn moeder een voicenote naar Sylvana: dankjewel, succes met alles, geweldig gedaan. En dan hoort ze Sylvana zo praten over haar zoon.”

Reactie Sylvana Simons

“Door de verschillende signalen die zijn binnengekomen van en over Quinsy Gario, is er een onafhankelijk bureau aangesteld om een onderzoek uit te voeren”, stelt partijleider Sylvana Simons in een reactie. “De conclusies in het rapport waren eenduidig. Naast aanbevelingen over het in de toekomst voorkomen van dergelijke situaties, was de duidelijke aanbeveling dat het bestuur het lidmaatschap van dhr. Gario moest beëindigen. Hoe pijnlijk dit ook is, is dit voor mij ontegenzeggelijk. Als partijleider sta ik voor de veiligheid van elke vrijwilliger, elk lid, elke BIJ1’er. En het allerbelangrijkste in deze: het beschermen van eenieder die de moed had met hun verhaal naar buiten te treden. Kritiek is welkom, daar zijn gepaste wegen voor. Maar elke poging om af te leiden van de uitkomsten van het rapport, of de woorden en ervaringen van de signaalindieners aan de kant te schuiven, is verwerpelijk.”

lees ook:

Gario werd in juli uit de partij Bij1 gezet. Tijdens een ledenvergadering werd hij door het omschreven als een man die voor een onveilige sfeer zorgde. Simons excuseerde zich dat ze met Gario ‘het paard van Troje’ had binnengehaald.

De partij dreigt door roddel en achterklap uiteen te vallen

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden