NaschriftPien Storm van Leeuwen – Hoogland (1945-2020)

Pien (1945-2020) bracht poëzie naar het landschap

Pien Storm van Leeuwen bij een van de 104 Poosplaatsen die ze maakte.Beeld Jan Willem Storm van Leeuwen

Voor kunstenares Pien Storm van Leeuwen – Hoogland was de natuur een levenselixer. Dat zag je terug in haar schilderijen, gedichten en haar ‘Poosplaatsen’: granieten rotsblokken in de vrije natuur met daarin een gedicht gebeiteld.

Achter haar huis in het Brabantse Chaam creëerde Pien samen met haar man Jan Willem Storm van Leeuwen een klein paradijs van wuivende grassen, weelderige bosschages en kronkelende paden. Afgewisseld met een beeldend kunstwerk van haar hand. Pien werkte iedere dag een uurtje in de tuin en aan het einde van de werkdag liepen ze samen, met een glas wijn in de hand, over hun landje. De natuur was haar inspiratiebron, daarin vond ze schoonheid, troost en zag ze de vergankelijkheid. Thema’s die terug te vinden zijn in haar schilderijen en dichtbundels.

Pien hield van harmonie, ze streefde naar in balans zijn met zichzelf en haar omgeving. De taal die ze de wereld instuurde, zocht ze zorgvuldig uit. “Mij boeit de klankverbeelding, de taal die zingt en die beelden laat zien waar ik muziek bij hoor”, zei ze in een interview. Ze publiceerde vier dichtbundels, daarnaast stelde ze uitgaven samen met werk van zichzelf en andere dichters, gewijd aan de Brabantse omgeving en cultuur, zoals de zandpaden, rivieren als de Mark en de Dommel, parkstad Breda en Van Gogh en Jeroen Bosch.

Een zeer eigen poëzie: geen hoofdletters, leestekens, compact, klankrijk, geladen en met een rijke verrassende woordvoorraad en beeldspraak. Ze kon genieten van het zoeken naar de oorsprong van een bepaald woord, gebruikte graag het etymologisch woordenboek en wanneer ze niet op het perfecte woord kon komen, trok ze haar wandelschoenen aan. Dan liep ze net zolang tot ze het juiste woord te pakken had. Het onbenoembare vinden, noemde ze dat.

Plaatsen om te verpozen en te genieten van poëzie

Nog vaker trok ze er samen met haar echtgenoot op uit: verkenningstochten voor haar project ‘Poosplaatsen’. Ze wandelden door buitengebieden tot ze voelde: deze plek heeft iets. Zo creëerde ze de afgelopen twintig jaar op 104 plekken in de Brabantse natuur plaatsen om te verpozen en te genieten van poëzie. Pien ontwierp natuurstenen banken en zocht granieten zwerfkeien, waarin de teksten van haar en andere dichters gebeiteld werden. Ze maakte poëzie toegankelijk voor mensen die daar niet vertrouwd mee waren en koppelde het aan landschap en beleving.

Pien Storm van Leeuwen aan het werk in haar atelier.Beeld Jan Willem Storm van Leeuwen

Want zij wist wanneer je een gedicht buiten leest, komt het veel meer binnen. Als jong meisje beleefde ze dat zelf als haar moeder Trui van de Bilt de vier kinderen al gedichten voorlas – veelal in de natuur.

Pien dichtte erover:
‘zij las ons poëzie
op strand langs de rivier
wij speelden
het water klonk en vogels
maar bovenal in moedertaal
haar stem’

Van haar vader Gerrit Hoogland leerde ze klassieke muziek waarderen, hij was behalve een drukbezet kno-arts een begenadigd klavecimbelspeler. Als ze samen met haar ouders, broer en twee zusjes muziek maakte, zong Pien graag. Een harmonieus gezin was het, waar veel werd gediscussieerd, want het moest wel ergens over gaan.

Kunstzinnige vakken

Pien was altijd al creatief, op het gymnasium in Arnhem maakte ze beeldschone kerstkaarten die schoolvriendin Merel voor een gulden van haar kocht. Samen bekeken de meisjes de dikke kunstboeken van Franse impressionisten als Monet en Manet die bij haar thuis op tafel lagen. Zelf was ze graag naar de kunstacademie gegaan, maar haar ouders hechtten er sterk aan dat ze als vrouw onafhankelijk zou worden en spoorden haar aan rechten te gaan studeren. Pien gehoorzaamde en vertrok naar Utrecht.

In 1964 ontmoette ze chemiestudent Jan Willem, haar grote liefde. Wat opviel was dat zij beiden een liefde koesterden voor wandelen in de natuur en voor kunst. Toen bleek dat haar rechtenstudie niets werd, ging ze terug naar Arnhem en begon aan de pedagogische academie, opnieuw niet haar eerste keuze, maar ze genoot van de blokfluitles en de kunstzinnige vakken. Ze was 22 jaar toen ze trouwden en een jaartje bij haar ouders introkken tot ze verhuisden naar Veldhoven en vervolgens Eindhoven waar Jan Willem een aanstelling kreeg als docent scheikunde aan een middelbare school.

Pien Storm van Leeuwen als model in een van haar kledingcreaties begin jaren negentig.Beeld Henk Beukers.

Pien genoot intussen van hun kinderen Pepijn en Margien en kon het moederschap prima combineren met het maken van imposante wandkleden. Ze exposeerde al vrij snel bij de Bijenkorf. Ze gaf les en ontwierp kleding en patronen voor tijdschriften als Ornament en Handwerken zonder grenzen. Geïnspireerd door Aziatische kimono’s stapte ze over op werken met zijde en dook helemaal in de materie. Ze vond zijde mysterieus omdat het van de vlinder kwam, maar wilde ook alles weten over de rol van zijde op dat continent. Typisch Pien om alle facetten nauwgezet te bestuderen. Of dat nu haar zijden kimono’s, haar latere kleurrijke acrylschilderijen of haar gedichten waren. Zo kon ze zich er pas diepgaand mee verbinden als ze het grondig had bestudeerd.

Kamperen op een voetbalveld

Piens kunstwerken waren origineel en heel eigen. Je kon op een kilometer afstand zien dat het haar werk was. Ze zat nooit stil en werkte vaak aan meerdere projecten tegelijk. Ze exposeerde geregeld, zelfs in Parijs. Ook haar kinderen – en later haar vier kleinkinderen – kregen kunst met de paplepel ingegoten. Ze sleepte hen liefdevol van galerie naar galerie. Of ze struinden door landjes en bossen om alles te exploreren. Omdat Jan Willem in het onderwijs zat, konden ze vaak op vakantie. Op het moment dat ze vertrokken, was de bestemming nog niet duidelijk. Aan het einde van de straat werd beslist: links- of rechtsaf? Zo kwamen ze op bijzondere plekken terecht. Zoals die keer in Zwitserland toen ze hun tent ’s avonds op een grasveld hadden opgezet, wat de volgende dag een voetbalveld bleek. Eindeloos wandelen en duizenden plantjes bekijken – en mee naar huis nemen – was vaste prik.

Het stel vormde een harmonieuze twee-eenheid. Ze ondernamen alles samen, want samen genieten was dubbel genieten. Omdat Jan Willems fotografiehobby zo mooi op haar werk aansloot, werkten ze veelvuldig aan gezamenlijke projecten. Zij was van het woord, hij van het beeld. Ze transformeerden eigenhandig het kleine boerenhuis net buiten Chaam, waar ze waren neergestreken, tot een zorgvuldig uitgebouwd huis met atelier.

Pien was geen solitaire kunstenares, maar was actief in de Brabantse kunstenaarsgemeenschap. Als voorzitter van de Beroeps Organisatie Artiesten organiseerde ze menig kunstkijkroute en manifestatie, zoals ‘Kunst in de Singel’ en ‘Plein-Air aan de Mark’. Voor haar inspanningen ontving ze de Brabant Bokaal van het Prins Bernhard Cultuur Fonds, werd ze geïnaugureerd tot Vrouwe van Breda en geridderd in de Orde van Oranje-Nassau.

Altijd lichtpuntjes

Wat andere mensen eigenwijs zouden noemen, noemde Pien eigenzinnig. Haar eigen visie maakte haar heel sterk; ze had een goed beeld van waar zij naartoe wilde. Andere visies van mensen zag ze niet altijd even scherp. Je moest je stevig uitspreken, anders ging het zoals Pien het wilde, wist haar omgeving. Ze probeerde oordeelvrij te zijn en vertelde haar kinderen en haar vriendinnen dat ze achter hen stond. Toen haar zoon beroepsmilitair werd moest ze dan ook even slikken, dat was niet haar keuze. Aan haar intonatie kon je haar ongenoegen wel merken, maar ze sprak het niet expliciet uit. Tact was haar zeker gegeven.

Toen Pepijn in de jaren negentig op uitzending ging naar de Balkan hield ze zich flink. Dat was haar houding om overeind te blijven. Tijdens lastige perioden in haar leven zag ze altijd weer lichtpuntjes. Het dementieproces van haar moeder, het overlijden van haar broer grepen haar enorm aan. Toch probeerde ze achter die wolken de zon te zien schijnen.

Pien Storm van Leeuwen en haar man Jan Willem.Beeld Jan Willem Storm van Leeuwen

Van pensioen was geen sprake, beiden werkten lustig door. Jan Willem met zijn boeken en artikelen over de energietransitie, Pien met haar kunst. Een donkere schaduw viel over haar leven toen vorig jaar mei bekend werd dat haar zoon ongeneeslijk ziek was. Dat raakte haar ontzettend diep. Ze kon het amper hanteren; het was voor het eerst dat ze geen lichtpuntje kon zien. Het maakte haar er nog meer bewust van hoe kostbaar het leven was. Ze verwerkte haar gevoelens in poëzie, daarin kwam eindigheid en de betrekkelijkheid van het leven metaforisch vaker naar voren.

Ze koos bewust voor het creëren van mooie momenten, de natuur bleef een plek van troost. Eind vorig jaar kreeg ze zelf de diagnose kanker. Bang voor de dood was ze niet: “Ik vervloei in het altijddurende”. Pien bleef tot het laatst blijmoedig, zoals ze in haar laatste bundel dichtte:

‘vieren het leven
zijn ons bewust
van ons even
verweven met altijd durend zijn’.

Pien Storm van Leeuwen – Hoogland werd geboren op 4 januari 1945 in Bennebroek en overleed op 30 september 2020 in Chaam.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden