Naschrift Ascensión Mendieta

Pas decennia na de Spaanse burgeroorlog kon ze haar vader waardig begraven

Ascension Mendieta, op de begraafplaats van Guadalajara, waar de resten van haar vader meer dan 75 jaar verborgen lagen. Beeld Hollandse Hoogte

Ascensión Mendieta was 88 toen ze naar Buenos Aires vloog. Niet om nog eenmaal een mooie reis naar verre oorden te maken. Maar als uiterste wanhoops­poging om met buitenlandse hulp voor elkaar te krijgen wat Spanje haar niet gunde: de resten van haar in de Spaanse Burgeroorlog gefusilleerde vader Timoteo vinden, om hem een waardige begrafenis te geven.

De hoogbejaarde Ascensión was toen al jaren op zoek naar zijn stoffelijk overschot. Als dertienjarig meisje zag zij haar vader op 15 november 1939 voor het laatst. ’s Middags, na het eten, klopten fascisten op de deur van de vader van zeven kinderen in een dorp ten oosten van Madrid. De dorpsslager van Sacedón, die verdacht was vanwege zijn vakbondsactiviteiten, werd meegenomen en zou nooit meer thuiskomen.

Bloemen over de muur

Het zou Ascensión nooit meer loslaten. Als tiener wilde ze hem al uit het anonieme massagraf van Guadalajara laten halen. Maar generaal Franco had de burgeroorlog gewonnen, waarna zijn dictatuur aanving. Omdat Timoteo’s nabestaanden het massagraf niet mochten bezoeken gooiden zij bloemen over de muur van het kerkhof.

Pas na de democratische transitie van Spanje, eind jaren zeventig, gloorde er nieuwe hoop.

Want ook decennia na zijn dood was Ascensión nog vastbesloten om haar vader een echte begrafenis te geven. Ze kon niet anders, want ‘hij heeft zijn hele leven onder de grond doorgebracht’, merkte ze eens op.

Maar tot haar teleurstelling kwam zij ook in het democratische Spanje van een koude kermis thuis. De zwarte bladzijden van de burgeroorlog en de dictatuur waren met de transitie formeel omgeslagen. Spanje moest vooruitkijken was het devies in die jaren. Wroeten in het pijnlijke verleden paste daar niet bij.

Ook toen er deze eeuw eindelijk wetgeving kwam om in het reine

te komen met de geschiedenis, hielp dit Ascensión niet om haar vader te vinden. Terwijl de straatnamen die Franco en zijn getrouwen nog eerden moesten verdwijnen, stonden Ascensión en andere Spanjaarden die de nog vermiste 114.000 familieleden zoeken met lege handen.

Zowel linkse- als rechtse regeringen lieten hen in de kou staan. Een enkeling strooide zelfs zout in de open wonden. “Sommigen herinneren zich hun vader, zo lijkt het, als er subsidies zouden zijn om hem te vinden”, merkte het conservatieve parlementslid Rafael Hernando eens op.

Hulp uit Argentinië

Ver weg in Argentinië was men ondertussen wel de confrontatie met het dictatoriale verleden aangegaan. Ascensión kreeg daar uiteindelijk hulp van een Argentijnse rechter die een gerechtelijk bevel voor het opgraven van haar vaders resten in Spanje wel voor elkaar kreeg.

Toen Timoteo ditmaal wel eervol zijn laatste rustplaats kreeg op een Madrileense begraafplaats, slaakte Ascensión een kreet die uit de diepte van haar ziel leek te komen. Het was 2017; 76 jaar na haar vaders dood. Ascensión was 91. “Nu kan ik in vrede rusten”, concludeerde Ascensión.

Door haar volhardendheid was Ascensión Mendieta een symbool voor de zoektocht naar Spanje’s vermisten. Voor de Spanjaarden die de bladzijde van de transitie níet zomaar konden omslaan, zoals invoelbaar wordt gemaakt in de onlangs verschenen documentaire ‘The Silence of Others’.

Ondertussen tikt de klok onverbiddelijk door. De directe nabestaanden van de slachtoffers uit de burgeroorlog en de dictatuur sterven langzaam uit. De autoriteiten bewegen nog steeds traag. De vorig jaar beloofde opgraving van dictator Franco uit zijn Madrileense praalgraf laat nog steeds op zich wachten. Aan een plan om Spanje’s tienduizenden vermisten op te graven is de overheid nog niet eens begonnen.

Onbekende Spanjaarden

Bij de teraardebestelling van vader Timoteo kwamen voor de familie vele volslagen onbekende Spanjaarden opdagen om medeleven te betuigen. Bij haar eigen uitvaart vorige week dinsdag op dezelfde Madrileense begraafplaats was het niet anders.

80 jaar nadat haar vader verdween, ging haar laatste wens in vervulling: Ascensión werd bijgezet in zijn graftombe. Vader en dochter zijn eindelijk weer samen.

Ascensión Mendieta werd geboren op 29 november 1925 in Sacedón. Zij stierf op 16 september 2019 in Madrid.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden