Spelers van het Nederlands elftal vieren een doelpunt.

VoorbeschouwingEK voetbal

Ook voor de profs zijn zin en spelplezier het belangrijkst

Spelers van het Nederlands elftal vieren een doelpunt.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Na een intens voetbalseizoen, met veel wedstrijden in korte tijd na een onderbreking vanwege corona, volgt nu het Europees Kampioenschap. Hoe blijven spelers fysiek en mentaal fris?

“Hé Frenkie, heb je zin om te gaan voetballen?” Hoe vaak zal bondscoach Frank de Boer dit de komende weken vragen aan Frenkie de Jong, de middenvelder van FC Barcelona? Volgens Nico van Yperen, hoogleraar sportpsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, en Peter Eppinga die als inspanningsfysioloog en sportfysiotherapeut werkt voor Medisch Centrum Zuid in Groningen en voetbalclub FC Emmen, zou het goed zijn om dit dagelijks aan hem voor te leggen.

De Jong (24) is de Oranje-international met het hoogste aantal wedstrijden in de benen: gerekend vanaf 4 september, toen hij na een korte vakantie in actie kwam tijdens Nederland-Polen, staat de teller op 63 duels, 51 voor FC Barcelona en twaalf voor Oranje. En hij is lang niet de enige voetballer van het Nederlands elftal die een intens seizoen beleefde. Omdat de competities van het vorige seizoen vanwege het coronavirus pas later werden afgemaakt (om tv-inkomsten te garanderen) stapelden de wedstrijden zich op in een toch al overvolle speelkalender. “Niemand luistert naar de spelers”, stelde de Belg Kevin De Bruyne (Manchester City) in oktober. “Als het seizoen zo doorgaat, dan speel ik twee jaar achter elkaar zonder vakantieperiode. Soms maak ik me zorgen.”

Geen kwestie van goed of fout

Hoe moet je de Oranje-internationals fysiek en mentaal begeleiden voorafgaand aan het EK voetbal, waar wéér het uiterste van hen zal worden gevraagd? “Heb je zin om te gaan voetballen? Dat is een hele samenvattende vraag, waar veel achter zit”, stelt Nico van Yperen op sportpark Corpus den Hoorn in Groningen. “De vraag is alleen of-ie eerlijk beantwoord wordt. Vaak zitten er allerlei motieven achter om te gaan spelen.”

Peter Eppinga: “Het zou mooi zijn als iedereen zich vrij voelt om die vraag ook eerlijk te beantwoorden, maar zover is men helaas nog niet. Dat het geen beoordelingsvraag is, geen kwestie van goed of fout, maar dat het dient om een beeld te krijgen van: hoe kunnen we het beste met je omgaan om je te helpen het beste uit jezelf te halen?”

 Wout Weghorst na zijn doelpunt tegen Georgië, 6 juni 2021. Beeld AFP
Wout Weghorst na zijn doelpunt tegen Georgië, 6 juni 2021.Beeld AFP

Zin en plezier zijn, zeker na een druk seizoen, belangrijke waarden, meent Van Yperen. “Louis van Gaal, de toenmalige bondscoach, wierp die vraag op nadat Nederland de halve finale had verloren op het wereldkampioenschap in 2014. ‘Jongens, wie wil de troostfinale nog spelen? Zeg het als je er geen zin in hebt.’ Zo’n vraag stel je met in je achterhoofd dat een speler als Frenkie de Jong, ook al is hij maar 80 procent fit, nog aardig wat kan betekenen voor je team. Iemand als Ruud Gullit, die na een lang seizoen met AC Milan ook helemaal kapot was, kon op halve kracht nog een belangrijke functie vervullen op het EK van 1988.”

Vijf keer opnieuw opladen

Een andere belangrijke factor: sfeer. Frank de Boer weet als oud-speler uit eigen ervaring dat dat van cruciaal belang is voor het leveren van een topprestatie. Van Yperen: “De vraag is alleen: hoe krijg je een goede sfeer?De meest invloedrijke factor op sfeer is uiteindelijk toch gewoon winnen. Het is eerder dat het resultaat een goede sfeer beïnvloedt dan andersom. Spelers kunnen wel leren van andere sporten. Nodig bijvoorbeeld een judoka uit. Als die de finale haalt, moet hij zich op een dag vier, vijf keer opnieuw opladen. Hoe gaat hij daar nou mee om? Dat kan heel inspirerend werken voor voetballers.”

De psychologie achter een sporter is interessant, vindt Eppinga. Hij ziet ze tegenwoordig vaak sociaal wenselijke antwoorden geven. “Je krijgt hetzelfde als wij nu de straat op gaan en mensen vragen: hoe gaat het met je? Dan is het antwoord vaak: druk. ‘Druk’ is dus eigenlijk een sociaal wenselijk antwoord geworden. Als voetballers lezen dat ze oververmoeid zijn door het aantal wedstrijden dat ze gespeeld hebben, gaan ze dat vroeg of laat geloven. Terwijl er herstelstrategieën bestaan waardoor je in staat moet worden geacht om – los van de vraag of je het mentaal kunt opbrengen en de concentratie weet te behouden – twee keer per week een topprestatie te leveren. Al kan ik me best voorstellen dat iemand zegt: ik sla even een wedstrijdje over, het lukt me even niet. Dat heeft niets met fysiek te maken, maar we brengen het vaak wel zo, omdat dat geaccepteerder is door de buitenwereld.”

Waar ligt de fysieke grens van een voetballer? Die vraag is niet eenduidig te beantwoorden, vindt Eppinga. Op tafel liggen de statistieken van de Zuid-Koreaanse aanvaller Heung-Min Son van Tottenham Hotspur, die in een aaneengesloten periode van twaalf maanden maar liefst 78 wedstrijden speelde: 53 voor zijn club en nog eens 25 voor zijn land. Gedurende driekwart van het jaar had hij minder dan vijf dagen rust tussen twee duels, en voor internationale wedstrijden legde hij 110.000 kilometer af met het vliegtuig. Is dat zorgelijk? De Fifpro, de internationale vakbond van profvoetballers, vindt van wel, en is bezorgd over de zware belasting van topvoetballers.

Frenkie de Jong  tijdens het officiële uitzwaai moment na afloop van de vriendschappelijke wedstrijd tussen Nederland en Georgië.  Beeld   ANP
Frenkie de Jong tijdens het officiële uitzwaai moment na afloop van de vriendschappelijke wedstrijd tussen Nederland en Georgië.Beeld ANP

“Ik zou wel eens willen weten wat Son daar nou zelf van vindt”, stelt Eppinga. “De één werkt zestig uur per week en vindt dat de normaalste zaak van de wereld, de ander werkt twintig uur per week en kan dat als heel zwaar ervaren. Ook hier is de vraag: heb je er plezier in? Als hij zo veel wedstrijden in een jaar heeft gespeeld, dan is hij in ieder geval in staat om dat te leveren.”

De Europese voetbalbond Uefa kwam voor het aanstaande EK enigszins tegemoet aan de zorgen van de Fifpro. Bondscoaches mochten niet 23 maar 26 spelers selecteren, en mogen tijdens wedstrijden extra wissels toepassen. “Vanuit medisch, ethisch en psychologisch perspectief zou ik zeggen: overleg met je spelers”, benadrukt Van Yperen. “Het gemeenschappelijke belang is dat een speler fit blijft, zowel fysiek als mentaal.”

Belang van de speler uit het zicht

En daarmee legt Van Yperen de vinger op de zere plek, meent Eppinga. “Vaak spelen er allerlei belangen tussen het nationale team en de club waar een speler onder contract staat. Daardoor raakt het individuele belang van de speler een beetje uit het zicht. De coach van een nationaal team heeft maar één belang: het toernooi winnen, want dan staat hij er goed op. Terwijl FC Barcelona hoopt dat Frenkie de Jong fit blijft, want na het EK moet hij weer presteren voor de club. Ik vraag me af: wanneer stellen we het individu nou eens een keer écht centraal?”

Enfin, Frank de Boer kan de komende weken het goede voorbeeld geven door af en toe eens te vragen: “Hey Frenkie, heb je zin om te gaan voetballen?”

Oververmoeide Spaanse international krijgt lof na zijn afmelding voor het EK

“Deze zinnen zijn lastig om op te schrijven.” Met die woorden begon Iñigo Martínez eind mei zijn persoonlijke statement. De voetballer van het Spaanse Athletic de Bilbao, die na het WK van 2018 ook deel uitmaakte van de Spaanse selectie, had bondscoach Luis Enrique kort daarvoor verteld dat het voor hem niet verstandig is om mee te gaan naar het EK. “De waarheid is dat ik me al een tijdje fysiek en mentaal niet honderd procent klaar voel om te presteren op het niveau dat bij Athletic en de nationale ploeg is vereist”, begon Martínez zijn verklaring.

“Na gesprekken met mensen uit mijn omgeving ben ik tot de conclusie gekomen dat ik even moet stoppen, uit eerlijkheid en respect naar de teams die ik vertegenwoordig. Ik moet even een stap opzij doen, de batterij weer opladen en de kracht terugvinden die ik altijd gehad heb”, vervolgde hij. “Een paar dagen geleden heb ik deze lastige beslissing gemeld bij mijn club en bij de nationale ploeg, nadat ik het hele seizoen gestreden heb met als doel aan het EK te kunnen deelnemen. Ik heb alles gegeven, maar ik denk dat eerlijkheid nu het beste is voor de nationale ploeg gezien de zware uitdaging die wacht.”

In Spanje kreeg Martínez veel lof voor zijn dappere beslissing en eerlijke uitleg hierover. Volgens Evgeniy Levchenko, voorzitter van de Nederlandse spelersvakbond VVCS, valt er in Nederland nog een wereld te winnen als het gaat om het monitoren van de mentale gezondheid van profvoetballers. Hij pleit voor het inzetten van mentale coaches vanaf de jongste jeugd bij betaald voetbalorganisaties. “Bij veel clubs valt daar nog winst te behalen”, meent Levchenko. “Als spelers gewend zijn om van jongs af aan te praten over hun gevoelens, dan zullen ze dat later ook doen.”

Door de vertraging waar corona vorig jaar voor zorgde was de kalender voor voetballers dit seizoen overvol. De teller loopt bij veel spelers op tot vijftig à zestig wedstrijden, die maandenlang kort achter elkaar werden gespeeld, met altijd weer de druk om te moeten presteren. Hun mentale gezondheid kan er onder gaan leiden, zegt Levchenko. Maar voetballers zijn daar niet altijd open over, zegt de oud-speler van onder meer Vitesse, Sparta, FC Groningen en Willem II. “Fysieke gezondheid kun je ook beter monitoren. Als iemand fysiek uitgeput is, dan kun je bijvoorbeeld minder trainen of meer hersteloefeningen doen. Het herstel na mentale uitputting duurt vaak veel langer. Het makkelijkste is om erover te praten. Om je emoties te durven tonen.”

Gregory van der Wiel, oud-international van Oranje, schreef vorig jaar een openhartige brief op zijn website, waarin hij vertelde dat hij al meer dan een jaar kampt met paniekaanvallen en angstgevoelens. Eerst wilde de voormalig verdediger van Ajax en Paris Saint-Germain niet praten over zijn donkere momenten vanwege het taboe, maar nu, in de nadagen van zijn carrière, voelde Van der Wiel zich krachtig genoeg om zijn verhaal te delen. Ook Ricardo Kishna (ADO Den Haag) worstelde met paniekaanvallen.

Jan-Cees Butter

Lees ook:

Voor bedrijven die in sportzomer 2021 willen adverteren geldt: alle ballen op het EK voetbal

Op de televisie is er geen ontkomen meer aan: reclames die verwijzen naar Oranje en het EK. Hebben zulke spotjes een positief effect op de consument?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden