ReportageSUV-showroom

Ondanks het klimaatprobleem gaan Nederlanders in steeds dikkere auto’s rijden. Waarom toch?

Een SUV in de Amsterdamse PC Hooftstraat.  Beeld ANP / Fotobureau Dijkstra
Een SUV in de Amsterdamse PC Hooftstraat.Beeld ANP / Fotobureau Dijkstra

Opvallende trend: SUV’s zijn plots de meest verkochte auto’s van het moment. Critici waarschuwen voor de ‘ver-tank-isering’ van het wagenpark en milieuvervuiling. Maar zijn al die dikke bakken echt vervuilender, of stiekeme aanvoerders van de elektrische rijrevolutie?

Maarten Van Gestel

Halverwege de rondleiding door zijn Skoda-showroom in Arnhem, wordt autoverkoper Jan Kuiper (48) ineens overvallen door een existentiële twijfel. Hij staat naast een Skoda Karoq, één van de grote, gespierde auto’s die hij hier dagelijks aan zijn klanten verkoopt. “Het is ook gek”, zegt Kuiper plots, met verbazing in zijn ogen. “Alles draait tegenwoordig om duurzaam en natuur. Tegelijkertijd wil iedereen in dikkere auto’s rijden.”

Dat de autoverkoper door deze gewaarwording overvallen wordt, is niet vreemd. Zijn habitat is de afgelopen jaren geleidelijk aan gaan bestaan uit SUV’s: Sport Utility Vehicles, het type auto dat hoger en breder oogt dan gemiddeld, zoals een Range Rover of een Audi Q7. Twintig jaar geleden maakten Skoda-eigenaren zich nog zorgen over wat de buurman dacht van hun saaie auto’s, die bekendstonden als goedkope Volkswagens zonder pit, legt Kuiper uit. Maar net als veel ‘degelijke’ merken – Renault, Dacia – zijn de Skoda’s plotseling rechtop gaan staan en heeft het merk zich toegespitst op de SUV-markt. Acht van de twaalf auto’s in Kuipers showroom, zijn nu SUV’s.

Want in lijn met een wereldwijde trend willen Nederlanders steeds forser uitziende auto’s rijden. Een opvallende trend, want met de gevolgen van klimaatverandering lijkt het voor de hand liggend dat mensen juist duurzame auto’s willen: klein, licht, elektrisch. “Verstandige mensen misschien”, lacht Kuiper. “Gelukkig voor mij zijn mijn meeste klanten niet verstandig.”

Grote wielen, brede bek, hoge zit: Skoda zet volledig in op de SUV.  Beeld
Grote wielen, brede bek, hoge zit: Skoda zet volledig in op de SUV.

SUVs zijn milieubelastender dan kleinere auto’s, ook als ze elektrisch zijn

In de afgelopen zes jaar verdubbelde het aantal verkochte SUV’s in Nederland; van 66.000 in 2015 naar 143.000 in 2021. Geen enkel autotype werd vorig jaar meer gekocht, en nooit werden er in één jaar tijd zoveel SUV’s verkocht als in 2021, ondanks tekorten op de automarkt. Inmiddels is een derde van de nieuwverkochte auto’s in Nederland een SUV, waarmee je het autotype gerust dé auto van de jaren ’10 en ’20 kunt noemen. Steeds meer SUVs zijn hybride of elektrisch, maar door hun grotere weerstand op de weg, hun gewicht en hun grotere batterijen, zijn ze alsnog milieubelastender dan kleinere auto’s. Dit zegt energiedenktank International Agency of Energy, dat in een rapport waarschuwt voor de geschatte 120 miljoen ton CO2-uitstoot die de wereldwijde verkoop van SUV’s nu zou kosten.

Tot nu toe vroeg autoverkoper Kuiper zich nauwelijks af waarom zijn klanten in zulke grote auto’s willen rijden. Vanuit zijn vak is hij er namelijk blij mee. “Als ik mag kiezen tussen een klein autootje verkopen of een grote wagen waarop ik vier keer zoveel marge heb, dan weet ik het wel.”

Maar nu, na meer dan twintig jaar in het vak, in een gesprek met een Trouw-verslaggever over deze autotrend ten tijde van klimaatcrisis, duizelt het Kuiper ineens. “Waarom willen we eigenlijk hoger zitten? En grotere auto’s?” De verkoper is er even stil van. “Nu ik er even over nadenk, is dat eigenlijk best wel vreemd.”

null Beeld Studio Trouw
Beeld Studio Trouw

Wie eenmaal gewend is neer te kijken op de rest van het verkeer, wil niet meer anders

De trend begint een jaar of twintig geleden, legt Erwin Wijman uit, schrijver van het boek Wat je rijdt ben je zelf en zelfbenoemd ‘autosocioloog’. De gemiddelde Nederlandse gezinsauto was toen nog een stationwagen: een langwerpige standaardauto met een grote kofferbak, zoals een Volkswagen Passat of een typische Volvo. Grote SUV’s waren in de Verenigde Staten al in opmars. Hiphopartiesten vervoerden zich in enorme Cadillac Escalades – een soort superjachten op de weg – en één van de meest spraakmakende nieuwe auto’s daar werd de Hummer. “Een militair voertuig dat ineens ook voor burgers beschikbaar was.”

Geïnspireerd op het succes in Amerika, lanceerden Audi en BMW aan het begin van de jaren nul hun X5 en Q7 in Europa. “Dikke bakken die enorm aansloegen hier.” Deze nieuwe auto’s raakten in trek. Autofabrikanten zagen dat ze goud in handen hadden. “Ze zijn ook kleinere SUV’s gaan maken – zoals de X3, de Q5, om nog directer te concurreren met stationwagens.” Op termijn ging vrijwel elke fabrikant SUV’s maken – van Porsche tot Skoda. Want, zo ontdekten fabrikanten: wie eenmaal in een hoge auto rijdt en gewend is om neer te kijken op de rest van het verkeer, stapt niet snel meer in een auto waarin je je kleiner en kwetsbaarder voelt. Veel kopers van de nieuwe auto’s zijn mensen van tussen de 50 en 60, die geld hebben en van een hoge instap houden.

“Een wapenwedloop op straat”, zo noemt Wijman de ontwikkeling van de afgelopen tien jaar op de Nederlandse wegen. Hij wijt het vooral aan kuddegedrag dat we nu te maken zouden hebben met een “vertankisering van de samenleving”, waar men in robuuste auto’s wil rijden. Bij de Skoda-dealer in Arnhem benadrukt de 19-jarige verkoper Dirk Stammen dat je bij een botsing met een vrachtauto beter in een grote Skoda kan zitten, dan in een kleine Opel. Autorijders willen daarnaast opboksen tegen hun buurman, ziet verkoper Kuiper. “Het is nu de mode. Het komt gewoon voornaam over: zo’n hoge koets.” –“Mensen willen gewoon image”, voegt de 19-jarige Stammen toe.

Wijman is niet blij met de trend, vooral niet in deze tijd. “Dit is de pest voor de verduurzaming van het autoverkeer.”

Autoverkoper Jan Kuiper bij een Skoda-SUV in zijn  Arnhemse showroom.
 Beeld Koen Verheijden
Autoverkoper Jan Kuiper bij een Skoda-SUV in zijn Arnhemse showroom.Beeld Koen Verheijden

Kleinere modellen omgetoverd tot ‘stads-SUV’s’

Zijn de grote SUV’s ook daadwerkelijk milieubelastender? Voordat hij die vraag beantwoordt, wil Paul de Waal, woordvoerder van vervoersvereniging Bovag, eerst een vermeend misverstand de wereld uithelpen. “Het beeld dat we in steeds grotere auto’s gaan rijden klopt niet helemaal”, zegt hij. “Ja: SUV’s zijn razend populair. Maar veel van die populaire SUV’s zitten juist in het kleine segment.”

De Waal wijst net zoals Huub Dubbelman van de Rai Vereniging naar de opmars van ‘kleine suv’s’, die ‘bepaald geen Hummers’ zijn. Autofabrikanten hebben ontdekt dat klanten wel wat extra over hebben voor een auto die hoger is en stoerder oogt, dus zijn ze massaal hun kleinere modellen gaan omtoveren tot ‘stads-SUV’s.’ De kleine Toyota Yaris bijvoorbeeld kreeg zijn opgepompte beertje in de Yaris Cross, en de Volkswagen Polo kreeg gezelschap van de Volkswagen T-Cross. “Is de T-Cross groter dan de Polo? Nee”, zegt Dubbelman. “Nee, hij staat op hetzelfde onderstel.”

Ook in de Skoda-showroom in Arnhem laat verkoper Stammen twee modellen zien, waarvan eentje, de Fabia, relatief klein is, en de ander, de Kamiq, een stuk forser oogt. Feitelijk hebben ze evenveel kofferbakruimte, staan ze op hetzelfde onderstel en zijn ze voor Skoda ongeveer even duur om te maken. Hoewel de SUV-variant meer benzine verbruikt – omdat ‘ie hoger en zwaarder is – is dit toch de auto die de Skoda-klant anno 2022 koopt, ondanks dat-ie zesduizend euro duurder is. “Vergelijk de auto’s eens”, zegt de verkoper, waarna hij naar de Kamiq wijst. “Deze vind jij stoerder. Die wil je toch liever?”

De letter Q

Kodiaq, Quasquai, Q7, Enyaq: opvallend veel SUV’s hebben de letter ‘Q’ in hun naam. Waarom? Automarktkenner Wijman denkt dat de letter ‘Q’ gevoelsmatig veel ruimte inneemt. Daarom zou die martketingtechnisch aantrekkelijk zijn voor SUVs. “SUVs nemen ook veel ruimte in, op de weg.”

Grote auto’s kosten meer grondstoffen

Nederlanders kiezen de laatste jaren voor de SUV, maar die trend moet je wel in perspectief plaatsen, zegt Dubbelman. “De SUV’s hebben de segmenten van stationcars en MPV’s (een kruising tussen een stationwagen en een busje, red) grotendeels overgenomen. Dat waren ook betrekkelijk grote auto’s, hoewel ze misschien minder fors oogden.” Terwijl het aantal nieuw verkochte SUV’s van 2015 tot 2020 toenam van 66 naar 129.000, daalde het aantal verkochte stationwagens inderdaad van 94 naar 39.000, en het aantal MPV’s van 28 naar 5000. “Fabrikanten hebben ontdekt dat als ze hun auto’s wat grotere wielen geven en ze SUV’s noemen, dat ze dan goed verkopen. Maar dat zijn niet allemaal enorme Range Rovers.” Kijkend naar de cijfers klopt dat enigszins; ongeveer een kwart van de verkochte SUV’s valt inderdaad in het kleine segment, tegenover driekwart in het middelgrote tot zeer grote segment. Toch is het gemiddelde gewicht van nieuw verkochte auto’s van 2015 naar 2020 wel degelijk gestegen, met zo’n honderd kilo. Deels komt dat door de batterijen van elektrische auto’s, maar ook door de opmars van de SUV.

Een medewerker in de Skoda showroom in Arnhem. Beeld Koen Verheijden
Een medewerker in de Skoda showroom in Arnhem.Beeld Koen Verheijden

Is een elektrische SUV beter of slechter voor het milieu dan een kleine benzine-auto? Die vraag is lastig te beantwoorden. Naast verbruik speelt namelijk ook de productie van de auto een rol. Dubbelman: “Iemand die al twintig jaar in een benzine-Volvo rijdt, zal zeggen: ik ben duurzaam bezig, want ik doe al twintig jaar met dezelfde auto.” Ondertussen is het wel zo dat elektrische SUV’s geen benzine of diesel verbruiken en op de weg daarom geen CO2 uitstoten. Maar opvallend genoeg is juist autoverkoper Kuiper sceptisch over zijn eigen paradepaardje, de vol-elektrische Enyaq, zijn meest verkochte Skoda.

“Als verkoper moet ik natuurlijk zeggen dat die duurzamer is dan een klein benzine-autootje. Maar eerlijk gezegd geloof ik dat niet.” De batterij die zo’n grote elektrische SUV nodig heeft, benadrukt hij, is bijvoorbeeld een stuk groter dan die van een kleine elektrische auto. “Daarvoor moet lithium moet gedelfd worden in een land als India. Dat wordt opgegraven door graafmachines die op diesel rijden.” Daarnaast kosten grote auto’s simpelweg meer grondstoffen. “Mensen willen meer blik. Dat heeft gewoon meer impact.”

Ook in de laatste James Bond-film No Time to Die (2021) wordt reclame gemaakt voor SUV’s

Er is een wapenwedloop van tankachtige auto's gaande

Wat is de toekomst van de SUV? In Duitsland voerde Greenpeace campagne om het autotype uit steden te bannen. “We moeten in Europa drastische stappen nemen om onze uitstoot terug te dringen”, zegt Marion Tiemann. Zij stoort zich eraan dat merken zoals Volkswagen en Audi nu massaal inzetten op de verkoop van SUV’s, vooral omdat de winstmarge groter is dan bij de verkoop van kleinere auto’s. “Terwijl een gemiddelde SUV 20 tot 25 procent meer CO2 uitstoot dan een kleinere auto.” Kijkend naar de beperkte bestuursmacht van Duitse steden, en de liefde die Duitsers voor hun auto’s koesteren, heeft de campagne ‘vooralsnog’ geen effect gehad, geeft ze toe.

In Nederland zijn SUV’s vaak minder vervuilend dan in Duitsland. Omdat vervuilende auto’s hier zwaarder belast worden, is een SUV met een V8-motor hier soms wel twee keer zo duur als bij onze oostburen. Veel grote auto’s op de Nederlandse wegen zien er misschien imponerend uit, zegt Dubbelman, maar zijn onder de motorkap bescheiden uitgerust. “Nederlanders betalen niet graag vijftigduizend euro voor een V8-motor. Dan gaan we sneller voor de hybridevariant.” Dat strookt met de verkoopcijfers van 2021: Nederlanders kochten ongeveer twee keer zo vaak een hybride of elektrische SUV dan eentje met een benzinemotor.

null Beeld Studio Trouw
Beeld Studio Trouw

Automarktkenner Wijman verwacht dat de verkoop van de grote koetsen – elektrisch of niet – de komende jaren door zal blijven stijgen, tot ze over een paar jaar misschien de helft van de nieuwverkochte auto’s beslaan. Hij vreest een toekomst waarin nóg meer auto’s in Nederland een ‘grotere bek’ krijgen, al is het maar vanwege het gemoed op de weg. ”Als je zo’n Qashqai of Q7 plots in je achteruitkijkspiegel ziet, wijk je automatisch uit. Ze komen bedreigend over.” Wijman vreest dat “de wapenwedloop van tankachtige auto’s” agressie oproept bij andere weggebruikers. “Mensen die in een SUV rijden voelen zich misschien veilig, maar door hun toenemende aanwezigheid, zou het me niets verbazen als het gehele verkeer juist onveiliger wordt.”

Autoverkoper Kuiper heeft na de rondleiding door zijn showroom nog geen antwoord gevonden op de filosofische vraag waarom Nederlanders massaal in de hogere SUV’s willen rijden. Het maakt hem bij nader inzien ook niet veel uit, zegt hij lachend. “Als ik er straks nog meer ga verkopen, is dat mooi voor mijn handel.”

Top 10 meest verkochte SUVs in Nederland in 2021

1. Kia Niro
2. Volvo XC40
3. Skoda Enyaq
4. Peugot 2008
5. Renault Captur
6. Volkswagen ID.4
7. Ford Mustang Mach-E
8. Volkswagen T-Roc
9. BMW X3
10. Lynk and Co 1

Brons voor Nederland: alleen in Noorwegen en Zweden werden relatief meer elektrische auto’s verkocht

We zijn bij veel klimaat- en milieuzaken het lelijke eendje van Europa, maar dat kan niet gezegd worden van onze wil om over te stappen in een elektrische auto.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden