Jolidee Matongo Beeld
Jolidee Matongo

NaschriftJolidee Matongo (1975-2021)

Niet alle Zuid-Afrikanen zijn corrupt, bewees burgemeester Matongo van Johannesburg

Hij was slechts een maand in functie als interimburgemeester van Johannesburg. Op 18 september sloeg het noodlot toe, Jolidee Matongo kwam bij een auto-ongeluk om het leven. Hij wordt herinnerd als een allemansvriend met een zeldzaam plichtsbesef.

Matongo groeit op in Soweto, het grootste township van Johannesburg, waar, een jaar na zijn geboorte, een bloedige scholierenopstand de eerste barsten in het Zuid-Afrikaanse apartheidsbewind slaat. Hij ontwikkelt er op jonge leeftijd een politiek bewustzijn. Het zaadje wordt geplant op de dag dat zijn broer Tutu gewond thuiskomt. Hij is uit een rijdende trein gegooid door de apartheidspolitie.

Matongo gaat studeren en sluit zich aan bij de jeugdliga van het ANC, de partij die de eerste vrije parlementsverkiezing in Zuid-Afrika wint en van Mandela de eerste zwarte president van het land maakt. Hij wordt gekozen tot voorzitter van de regionale tak, naar eigen zeggen zijn grootste wapenfeit. Binnen de jeugdliga trekt Jolidee op met leider Julius Malema, een radicaal die hem nog jaren later als zijn ‘zwarte broeder’ zal beschouwen, ook al scheiden hun wegen. De opruiende Malema wordt uit de partij gezet, de vreedzame Matongo maakt bescheiden carrière binnen het ANC.

Jolidee Matongo wordt eerst ambtenaar op het gemeentekantoor van Johannesburg. Hij werkt op de cruciale terreinen (huisvesting, jeugdontwikkeling en economische ontwikkeling), wordt raadslid en uiteindelijk rechterhand van de burgemeester. Zijn laatste portefeuille, financiën, is een hoofdpijndossier. De stad gaat failliet en kan de salarissen van ambtenaren niet uitbetalen.

Naar voren geschoven als tussenpaus

Als de burgemeester in de zomer van 2021 overlijdt na een covidbesmetting, wordt Matongo naar voren geschoven als opvolger, of eigenlijk als tussenpaus. De verkiezingen komen eraan en persoonlijk ziet Jolidee liever een vrouwelijke kandidaat aan kop bij het ANC. Hij houdt de stoel slechts warm.

Hij erft een stad met grote ­problemen. De armoede in Johannesburg is gigantisch, hele wijken zitten zonder water en stroom. Raadsleden betalen hun belastingen niet, de straten zijn kapot, ­gebouwen staan erbij als ruïnes. Matongo blijft rustig verder dweilen met de kraan open.

Ondertussen worstelen het stadsbestuur, het provinciebestuur en zijn eigen ANC met wijdverspreide corruptie. Een provinciale bestuurder wordt ervan beschuldigd een offerte voor medisch beschermingsmateriaal (à 7 miljoen euro) te hebben aangenomen van een goede kennis. Hij moet opstappen. Zijn echtgenote daarentegen, verdacht van medeplichtigheid, mag van burgemeester Matongo aanblijven als bestuurder in de gemeente Johannesburg. Hij gaat verder met de oude ploeg, een besluit dat hem op kritiek komt te staan.

Jolidee Matongo is joviaal en neemt zichzelf niet al te serieus. Nadat op Twitter om zijn ontslag wordt geroepen (zijn vader is Zimbabwaans en daarmee zou Matongo geen volwaardige Zuid-Afrikaan zijn), geeft hij in een televisie-interview glimlachend zijn geboorteplaats en -datum prijs. Het Chris Hani Baragwanath-ziekenhuis, Soweto, Johannesburg. Zuid-Afrika is bij uitstek een land van migranten.

Nog twee minuten van de voordeur verwijderd

Op een zaterdag in september brengt de kersverse burgemeester een bezoek aan het decor van zijn jeugd – Soweto, nog altijd het grootste township van Zuid-Afrika. De verkiezingen staan voor de deur. President Cyril Ramaphosa, ook van het ANC, is meegekomen. In jasjes met de partijkleuren, groen en geel, horen ze samen bewoners aan. Die zitten soms weken zonder stroom, het water staat sommigen aan de lippen. President en burgemeester moedigen iedereen aan op 1 november alsnog naar de stembus te gaan. We doen wat we kunnen, lijkt de boodschap, en niet al onze politici zijn corrupt, zo bewijst jullie nieuwe burgemeester.

Matongo sterft diezelfde avond na een auto-ongeluk. Hij was nog twee minuten van de voordeur verwijderd. Hij laat een vrouw en kinderen achter.

Jolidee Matongo werd op 6 oktober 1975 geboren in Johannesburg en overleed aldaar op 18 september 2021.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden