PvdA-er Hans Wierema (blauwe blouse) naast Simon Jacobs van GroenLinks werken al een jaar goed samen in de gemeenteraad van Etten-Leur.

ReportageLinkse samenwerking

Moeten GroenLinks en PvdA fuseren? In Etten-Leur trekken ze al samen op tegen de ‘ikke-ikke-maatschappij’

PvdA-er Hans Wierema (blauwe blouse) naast Simon Jacobs van GroenLinks werken al een jaar goed samen in de gemeenteraad van Etten-Leur. Beeld Merlin Daleman

Landelijk wordt er vooral veel over gepraat, maar linkse Brabanders van GroenLinks en PvdA brengen het al in praktijk: samen optrekken tegen de ‘ikke-ikke-maatschappij'.

Toen vorig jaar de kroegen gesloten waren, ging Hans Wierema soms een biertje drinken in de bouwkeet op de oude vuilnisbelt. De stort ten noorden van Etten-Leur is getransformeerd tot zonneweide, en PvdA-raadslid Wierema (60) is er vrijwilliger.

Eén van die avonden nodigde hij zijn jonge GroenLinks-collega Simon Jacobs (24) uit. De twee staken een vuurtje aan in een oude oliedrum, dronken een biertje, aten knakworsten en bespraken de mogelijkheid om in 2022 met een gezamenlijke lijst aan de gemeenteraadsverkiezingen mee te doen.

Steviger links geluid

Jacobs hoefde nauwelijks overtuigd te worden. PvdA en GroenLinks werken al een aantal jaar goed samen in de raad, ze zijn het over de meeste onderwerpen eens en ze vinden dat er een steviger links geluid moet komen tegen het CDA en de centrumrechtse lokale partijen die in het West-Brabantse dorp de dienst uitmaken.

Etten-Leur is slechts één van vele gemeenten waar aan de raadsverkiezingen van 16 maart 2022 een linkse fusielijst zal meedoen. Terwijl er bij de PvdA en GroenLinks op landelijk niveau vooral heel veel debat is over een eventuele fusie of vergaande samenwerking, gebeurt het op veel plekken in het land al. Volgens de PvdA bundelt 23 procent van de afdelingen de krachten met GroenLinks. Dat is een record. De partijbesturen staan enthousiast tegenover samenwerking. Afdelingen als die in Etten-Leur krijgen ondersteuning vanaf de partijbureaus. Wierema en Jacobs voerden al verschillende gesprekken met partijgenoten over het opzetten van de lijst.

Niet over de poppetjes

Tijdens die avond op de vuilstort maakten ze één nadrukkelijke afspraak: in de volgende maanden moest de discussie alleen over inhoudelijke onderwerpen gaan, níet over personen of posities op de lijst. Inmiddels werkt een selectiecommissie van twee PvdA’ers en twee GroenLinksers aan een kandidatenlijst, die door de leden moet worden goedgekeurd.

PvdA’er Wierema is door schade en schande wijs geworden. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 en 2018 probeerde hij ook al een lijst met GroenLinks te vormen. Twee keer zonder succes.

Eerst de zwaargewichten

In 2014 liep het mis ‘op de poppetjes’. Wierema: “GroenLinks had toen weinig geschikte kandidaten, de PvdA wel. Desondanks eiste één van de GroenLinks-raadsleden, die zelf laag op de lijst wilde, dat ze alsnog in de raad zou komen als de andere GroenLinks-kandidaat eruit zou vallen. Dat kan niet eens, de kiezer beslist wie er in de raad komt.” Daarnaast merkte Wierema, die toen nog niet zo lang raadslid was, dat je niet met te veel belanghebbenden over zo’n fusie moet willen praten. “De hele tafel zat vol met mensen die meenden te moeten meepraten. Het is beter als je eerst een paar zwaargewichten in gesprek laat gaan, die de rest kunnen meenemen.”

Vanwege het gebrek aan kandidaten deed GroenLinks in 2014 niet mee met de verkiezingen, en verdween de fractie uit de raad in Etten-Leur. Voor de verkiezingen van 2018 werd Simon Jacobs benaderd door zijn studiegenoot Dennis Aerts, met het idee om de afdeling nieuw leven in te blazen. De twee twintigers stelden zich kandidaat. Jacobs: “Door onze studie en omdat we veel debatten hadden gevolgd vanaf de publieke tribune, wisten we waar we aan begonnen.”

De eerste raadsvergadering van Etten-Leu, deze week, die niet meer digitaal hoefde plaats te vinden, maar nog wel op gepaste afstand. Beeld Merlin Daleman
De eerste raadsvergadering van Etten-Leu, deze week, die niet meer digitaal hoefde plaats te vinden, maar nog wel op gepaste afstand.Beeld Merlin Daleman

Jesse-Klaver-effect

Toen de nieuwkomers nog voor de verkiezingen een verzoek kregen van PvdA’er Wierema om een gezamenlijke lijst te vormen, besloten de twee dat naast zich neer te leggen. Jacobs: “We wilden eerst kijken hoever we op eigen kracht konden komen. We vonden ook dat GroenLinks zelf in de raad vertegenwoordigd moest zijn voor we over een gezamenlijke lijst konden praten.”

Wierema is vooral een andere opmerking van de jonge GroenLinksers bijgebleven. “Ze zeiden dat ze wilden profiteren van het Jesse Klaver-effect.” Een jaar daarvoor had de GroenLinksleider de grootste landelijke verkiezingsoverwinning ooit voor zijn partij geboekt, en ook in 2018 zou de partij goed scoren. Jacobs en Aerts kwamen met twee zetels in de raad, Wierema’s PvdA zou verder gaan als eenmansfractie. Nu het weer niet gelukt was om met de linkse bondgenoten één lijst te vormen, had Wierema zich voorgenomen om niet nog eens een poging te wagen. Tot die zomeravond met bier en knakworsten.

Unaniem enthousiasme

De 75 PvdA-leden en de ongeveer 50 GroenLinks-leden in Etten-Leur zijn inmiddels geïnformeerd over de plannen. Op een digitale inspraakavond van de PvdA logden ongeveer twaalf leden in, van wie er één bezwaren had. Wierema: “Die vond dat zij altijd op de PvdA had gestemd, niet op GroenLinks. Maar mogelijk speelde ook mee dat zij teleurgesteld was dat ze in het verleden niet hoger op de lijst was gekomen.” De tien à twintig GroenLinksleden die zich uitlieten over de samenwerking vinden het volgens Jacobs “unaniem een goed idee.” Van oud zeer over de eerdere mislukte pogingen bleek geen sprake.

Inmiddels denken zij na over het programma voor de komende verkiezingen. Net als de Etten-Leurse PvdA vier jaar geleden deed, willen ze een handzaam ‘tienpuntenplan’ presenteren. Daarop komen sowieso armoede, wonen en natuur en milieu.

Prullenbakken en de voedselbank

Tijdens één van de digitale vergaderingen over de tien punten, blijken de verschillen tussen PvdA en GroenLinks vooral in de nuance te zitten. Zes (raads)leden doen mee aan de discussie. Wierema zegt dat hij het liefst zo min mogelijk prullenbakken in de publieke ruimte wil, want die trekken vooral afval aan. Jacobs wijst erop dat vuilnisbakken wél nodig zijn in de buurt van parken.

Vooral over armoede praten de linkse raadsleden lang. Het PvdA-standpunt van vier jaar geleden dat de voedselbank helaas noodzakelijk is en dat er structureel geld voor moet komen, kan zo overgenomen worden in het nieuwe programma. GroenLinks gooit het graag over een idealistischer boeg: Simons vraagt zich af of Etten-Leur niet kan deelnemen aan een proef voor een basisinkomen.

En hoe organiseer je een kortingskaart voor sport en cultuur voor minima zonder dat die stigmatiserend is? Wierema probeert de discussie af te sluiten: “Het gaat er niet om hoe het in het programma komt, als dit maar door het stadsbestuur wordt uitgevoerd.” GroenLinksburgerraadslid Luciën Gesser: “Wij dus hè.” Korte stilte. Wierema: “Hoe bedoel je?” Gesser: “Dat wij die wethouder gaan leveren”. Wierema: “O ja”.

Vuist tegen rechtspopulisme

De afgelopen jaren zijn een les in bescheidenheid geweest voor linkse partijen, en voor de oude bestuurderspartij PvdA in het bijzonder. Toen Wierema zeven jaar geleden voor het eerst een gezamenlijke lijst opperde, deed hij dat omdat hij ‘ook eens de grootste’ wilde worden in Etten-Leur. De PvdA haalde begin deze eeuw nog vijf à zes zetels in het dorp, GroenLinks schommelt altijd al rond de één of twee.

Inmiddels zijn zijn beweegredenen veranderd. De partijen zullen elkaar nodig hebben om relevant te blijven en te overleven, denkt Wierema. Vooral het ledental in een gemeente als Etten-Leur ‘boert’ al jaren terug, iets waar overigens niet alleen linkse partijen last van hebben. Wierema: “Terwijl we in deze tijd juist nodig zijn. Om een vuist te maken tegen het rechtspopulisme, tegen de ikke-ikke-ikkemaatschappij.” Hij hoopt dat een innige samenwerking tussen PvdA en GroenLinks uiteindelijk leidt tot een links blok waarvan het geheel groter is dan de som der delen. “Het kan stimulerend zijn als je als oude partij je ervaring kan delen.”

Natuurlijke bondgenoten

Die linkse partijen zijn natuurlijke bondgenoten, vindt Jacobs. “Voordat Hans ons benaderde hebben we het in de fractie al eens over samenwerken gehad. Met D66 delen we veel progressieve standpunten, maar op sociaal gebied staat die partij wat verder van ons af. Bij de SP is dat precies andersom. Die partij heeft een links economisch programma, maar is sociaal gezien vaak weer wat conservatiever.”

In de Etten-Leurse raad bleken de verschillen tussen PvdA en GroenLinks de afgelopen jaren al niet groot. In debatten vullen de fracties elkaar vaak aan. Wel maakten Wierema en Jacobs de afspraak om tot maart 2022 twee aparte fracties te blijven, met eigen standpunten en afzonderlijke fractievergaderingen. De kiezer stemde immers op de afzonderlijke partijen. Na de digitale vergadering over het verkiezingsprogramma, loggen de raadsleden van PvdA en GroenLinks weer in voor een eigen vergadering over de kadernota van volgend jaar. Gevraagd naar de verschillen tussen beide partijen, zegt Jacobs: “Voor de PvdA is het belangrijk dat beleid sociaal en links is. Dat vinden wij ook. Alleen voor ons moet het sociaal en héél groen zijn. Dat is een nuanceverschil.”

Bouwen in buitengebied

Ook in Etten-Leur moet de komende jaren veel gebouwd worden. GroenLinks stelt meer eisen aan nieuwbouw. Jacobs: “De PvdA heeft minder moeite met bouwen in het buitengebied. Wij vinden:, áls je dat doet, moet het wel volledig natuurinclusief . De natuur moet echt de ruimte krijgen in de wijk. Denk aan onverharde parkeerplaatsen of aan bouwen met andere materialen dan beton.”

Wierema beziet het nuchter. Ideologie is lokaal van ondergeschikt belang aan persoonlijke verhoudingen. “Standpunten vormen in de gemeenteraad geen halszaak. De mensen spelen hier een grote rol. We praten niet over het conflict tussen Israël en Palestina, maar over lantaarnpalen en onkruidbestrijding. Daarop is het een stuk moeilijker profileren.”

Klaver en Ploumen

De discussie over innigere samenwerking of zelfs een fusie tussen PvdA en GroenLinks speelt ook landelijk. Verschillende partijprominenten spraken zich uit voor een samengaan, uit recent onderzoek van Trouw bleek dat de helft van de lokale fractievoorzitters voor een fusie is. Voorstanders vinden het essentieel dat partijleiders Jesse Klaver en Lilianne Ploumen samen blijven optrekken tijdens de formatie, zoals zij voor en na de verkiezingen hebben beloofd.

PvdA’er Wierema is voor een landelijke fusie. “Het lijkt er gelukkig op dat ze elkaar blijven vasthouden tijdens de gesprekken. Maar ik knijp hem wel een beetje. Als ze zich nu uit elkaar laten spelen, dan gaat de samenwerking voor altijd kapot.”

GroenLinkser Jacobs is er nog niet uit of hij voor een fusie is, of dat intensieve samenwerking het beste is voor beide partijen: “Omdat de politiek zo versnipperd is geraakt, is het lastig voor onze partijen om brede groepen te bereiken. Tegelijkertijd vind ik het ook belangrijk dat alle geluiden te horen zijn in de Tweede Kamer. Samenwerken is het minste wat je kunt doen.”

Losgezongen van de moederpartij

In Etten-Leur komt er wel een gezamenlijke lijst, maar de afdelingen zullen voorlopig ieder voor zich blijven bestaan. De landelijke partijbesturen hebben ook liever niet dat lokale afdelingen fuseren, omdat die vaak losgezongen raken van de moederpartij. Wierema: “Het lijkt me ook niet slim om nu meteen samen te gaan. Laten we eerst maar kijken of we het vier jaar met elkaar uithouden in de raad.”

Ondertussen liggen nog enkele prangende vragen open. Bijvoorbeeld: wie wordt de lijsttrekker? Wierema wil best opnieuw lijsttrekker worden. “Tenzij zich een heel goede sprankelende kandidaat opwerpt.” Jacobs houdt het in het midden: “Dat is een taak voor de selectieprocedure.”

Het lag gevoelig bij sommige PvdA-leden en ook het landelijk bestuur had het liefst anders gezien, maar in Etten-Leur is uiteindelijk voor de naam GroenLinks PvdA gekozen. Wierema: “GroenLinks komt alfabetisch als eerste en ze zijn nu de grootste in de raad.” Simon Jacobs rekent bij de verkiezingen van volgend jaar op zijn minst op drie zetels, hetzelfde aantal wat de twee partijen nu in de raad hebben. “Maar ik heb goede hoop op vier en we wensen er vijf.”

Lees ook:
Enthousiasme én twijfels bij lokale fractievoorzitters over fusie PvdA en GroenLinks: ‘Veel leden zullen zich niet herkennen’

Lokale fractievoorzitters zijn enthousiast over een fusie tussen PvdA en GroenLinks. Maar er zijn ook twijfels. Ontstaan er straks geen bloedgroepen van ‘elitaire’ GroenLinksers en ‘machtswellustige’ PvdA’ers?

Een linkse fusie kan nooit het enige antwoord zijn op het verloren vertrouwen van de kiezer

De verkiezingen verliepen dramatisch voor PvdA, SP en GroenLinks. De kiezer is van de linkse partijen vervreemd geraakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden